1941

1941 - 1942

Januar 1941

06.januar 1941.

Predsednik SAD Frenklin Ruzvelt definisao u govoru u Kongresu svojevrsni politički koncept poznat kao „četiri slobode“- slobodi govora, slobodi religije, slobodi od straha i slobodi od siromaštva.

09.januar 1941.

Rođena američka pevačica, muzičarka i aktivistkinja Džoun Bajz Šandos. (Rođena: Staten Ajland/Njujork/Sjedinjene Američke Države) Džoun Bajz se tokom Vijetnamskog rata snažno protivila vojnoj intervenciji SAD u Indokini, što je imalo ogroman odjek u javnosti, posebno među mlađim generacijama. Potiče iz protestantske porodice Meksičkog, Engleskog i Škotskog porekla. Njen otac, Albert Bajz, fizičar, jedan je od pronalazača rengenskog mikroskopa i autor jednog od korišćenijih udžbenika za fiziku u Americi. Šezdesetih godina XX veka Bajz je postala ključna osoba za oživljavanje i vraćanje Američkim korenima, upoznavajući svoju publiku sa tada manje poznatim Bob Dilanom , sa kojim je bila u ljubavnoj vezi između 1962. i 1965. godine. Rat u Vijetnamu i građanska prava postali su važna tema tih godina. Bajz se fokusirala na obe teme, te je njena muzika postala neodvojiva od njenog političkog angažovanja. Njeno izvođenje pesme od Pita Segera “We shall overcome”, himne građanskih prava, na maršu Luter Martin Kinga u Vašingtonu zauvek ju je vezao za tu pesmu a Bajz je sve češće i učestvovala na marševima za građanska prava. Džoan je sve više i više je javno izražavala svoje neslaganje sa ratom koji Amerika vodi u Vijetnamu govoreći da ne plaća 60% poreza koji bi trebao da se izdvaja za vojsku i ohrabrivala je muškarce da dezertiraju na svojim koncertima.

13.januar 1941.

Umro irski pisac Džejms Džojs, jedan od najvećih u XX veku. (Rođen: Dablin/Ujedinjeno Kraljevstvo/Irska 02.februar 1882. - Umro: Cirih/Švajcarska 13.januar 1941.) Rođen je u dablinskom predgrađu Rotamu, kao najstarije od četrnaestero dece. Otac je bio poslovni fanatik, koji nije mario ni za kakav intelektualni napor, dok je veoma religiozna majka često obitavala u svetu muzike. Vaspitavan u strogom katoličkom duhu, mladi Džejms, pod majčinim uticajem, umalo nije izabrao sveštenički poziv. Ali, u jednoj mladalačkoj krizi napravio je drastičan rez: otrgao se i od religije i od porodice, izabravši Odiseja za svog junaka i duhovnog vodiča. Jedan je od utemeljitelja modernog romana. Prve uspehe postigao je zbirkom novela „Dablinci” iz 1914, u kojima Džojs prikazuje svakodnevicu i raznolika duševna stanja svojih junaka, kao i zanimljivim autobiografskim romanom Portret umetnika u mladosti koji je čitalačkoj publici predstavljen 1916. Moglo bi se reći da je njegovo najpoznatije delo Uliks objavljen 1922, a vrhunac njegova stvaralačkog genija svakako predstavlja Bdenje Finegana iz 1939. Iako je većinu svog života proveo izvan Dublina, ova rana iskustva u Irskoj su ostavila ogroman uticaj na njegov život i njegova dela.

Počeo je kao buntovnik protiv uskogrudosti irske provincije, ali je glavni grad Irske Dablin, njegovu istoriju, žitelje i topografiju učinio središnjom temom svog dela. U najpoznatijem delu, romanu „Uliks“, na 700 strana opisao je jedan dablinski dan svog junaka, prema jednom književnom kritičaru „na vešt i katkad neprimetan način, lica i događaji paralelni su onima u Homerovoj „Odiseji“, čiji se gotovo svaki detalj može naći u „Uliksu“. Ostala dela: romani „Portret umetnika u mladosti“, „Fineganovo bdenje“, pesme „Kamerna muzika“, pripovetke „Dablinci“, drama „Izgnanici“ itd.

1882-1941

22.januar 1941.

drugi svetski rat

Italijanske snage kapitulirale u Tobruku, u Libiji, pred britanskom Osmom armijom posle 11 dana opsade. Operacija "Kompas" - Iako je raspolagao sa desetostruko manjim snagama, britanski general Vavel započeo je planirati protivofanzivu koja će italijansku vojsku proterati iz Egipta i odbaciti je dalje od Sueckog kanala i naftnih polja. Britanski protivnapad pod nazivom "operacija Kompas" počeo je 9. decembra 1940, a izvele su ga 7. oklopna divizija i 4. indijska divizija, koja je nakon nekoliko dana zamenjena 6. australijskom divizijom. Trideset hiljada britanskih vojnika je brzo probilo italijanske linije, pa je u samo prva dva dana zarobljeno gotovo četrdeset hiljada italijanskih vojnika. Sledećih dana Britanci su vratili u svoje ruke Sidi Barani, te su uprkos italijanskom otporu u pojedinim mestima, kao u gradiću Bardija, za samo deset dana Britanci potpuno izbacili italijansku vojsku sa egipatske teritorije. Britanska ofanziva tu nije stala već se sledećih nedelja nastavila prodorom u Libiju. Britanske jedinice su napredovale mediteranskom obalom, pa su 22. januara 1941. zauzele grad Tobruk, a u februaru je kod mesta Beda Fom Italijanima nanesen još jedan težak poraz. Osim Tobruka, zauzet je Bengazi i cela libijska provincija Kirenaika, a britanski tenkovi su stigli do mesta El Agejila duboko u libijskoj teritoriji.

29.januar 1941.

Umro grčki general i političar Joanis Metaksas, koji je kao predsednik vlade i ministar vojske 1936. godine raspustio skupštinu i uspostavio ličnu diktaturu. (Rođen: Itaka/Grčka 12.april 1871. - Umro: Atina/Grčka 29.januar 1941.) Učestvovao je u ratu protiv Osmanlijskog carstva 1897. i u balkanskim ratovima 1912. i 1913. U Drugom svetskom ratu u oktobru 1940. odbio je ultimatum fašističke Italije, iako je i sam bio sklon sličnom političkom sistemu, i organizovao odlučan i uspešan otpor italijanskoj agresiji.

Rođen u Itaki, Metaksas je bio profesionalni oficir, svedok grčko-turskog rata 1897. godine. Nakon studija u Nemačkoj, vratio se da bi se pridružio Generalštabu i bio deo modernizacijskih procesa grčke vojske pre Balkanskih ratova (1912-1913), u kojim je aktivno učestvovao. Bio je postavljen za načelnika grčkog Generalštaba 1913. i unapređen u čin general-potpukovnika 1916. Pripremao je planove za vojne napade i diplomatske aktivnosti u Prvom i Drugom balkanskom ratu koji su doveli do okupacije onoga što danas formira severne provincije Grčke Trakije, Makedonije i Epira. Bio je jedan od vođa rojalističkog pokreta i znatno pridoneo restauraciji monarhije (1935). Kao ministar predsednik, od 1936, raspustio je parlament i uveo diktaturu. Po njemu je nazvan odbrambeni sistem utvrđenja (Metaksasova linija) podignut 1936–40, duž granice prema Bugarskoj i delom prema Albaniji. Nakon izbijanja II svetskog rata držao se politike stroge neutralnosti.

1871-1941

Februar 1941

05.februar 1941.

Na tajnom sastanku u Berlinu, Nacistička Nemačka izvršila jak pritisak na vladu Kraljevine Jugoslavije da pristupi Trojnom paktu. Tajni sastanak je održan između šefa diplomatije nacističke Nemačke Joakima fon Ribentropa i specijalnog izaslanika jugoslovenske vlade Danila Gregorića. Jugoslavija je pristupila Trojnom paktu 25.marta 1941. u nadi da će izbeći rat.

Umro australijski pisac, pesnik i novinar Endru Barton “Banjo“ Peterson, autor brojnih balada i pesama o australijskom životu, naročto u ruralnim predelima. (Rođen: Orandž/Australija 17.februar 1864. - Umro: Sidnej/Australija 05.februar 1941.) Peterson je obeležio rano razdoblje australijske književnosti. Danas se smatra jednim od najznačajnijih australijskih pisaca u istoriji. Pisao je pesme o životu u Australiji, fokusirajući se na ruralne predele, posebno na krajolik oko mesta Binalong u Južnom Velsu, gde je proveo većinu svog detinjstva. Pseudonim "Banjo" preuzeo je 1885. godine po imenu svog najdražeg konja. Autor je izvrsnih balada među kojima je i "Čovek sa snežne reke". U romanu "Brak" na slikovit način opisao je život na ovčarskim farmama Australije.

1864-1941

09.februar 1941.

drugi svetski rat

Nemački Afrički korpus generala Ervina Romela prešao iz Italije u severnu Afriku, što je bio uvod u teške borbe na Afričkom frontu, okončane 1943. pobedom savezničkih snaga u kojima su glavninu činile trupe iz britanskih kolonija.

16.februar 1941.

Rođen Kim Džong Il, vođa Severne Koreje od 1994. do 2011.godine. (Rođen: Habarovsk/Sovjetski Savez/Rusija 16.februar 1941. - Umro: Pjongjang/Severna Koreja 17.decembar 2011.) Jedina zvanična biografija Kim Džong Ila tvrdi da je rođen na planini Pektu u severnom delu Koreje 16. februara 1942. Međutim, u sovjetskoj evidenciji stoji da je rođen u sibirskom selu Vjatskoe, nedaleko od Habarovska i to 16. februara 1941. To je mesto gde je njegov otac bio komandant bataljona 88. sovjetske Brigade, koju su činile izbeglice iz Kine i Koreje.

Godine 1980. otac Kim Il Sung službeno ga je proglasio svojim naslednikom (Dragi vođa). U julu 1994. nasledio je oca, ali se u početku održavao samo zahvaljujući očevoj harizmi, pa je službeno priznat generalnim sekretarom Radničke partije Koreje tek 1997. Nastavio je očevu politiku koja je Severnu Koreju pretvorila u državu brutalne diktature, ekonomskog sloma i masovne gladi. Human Rights Watch ga smatra odgovornim za smrt stotine hiljada, a možda i milion Korejaca tokom svoje vladavine zbog rasprostranjene gladi koja se mogla sprečiti, javnih smaknuća i stravičnih uslova u koncentracionim logorima. Preminuo je od srčanog udara. Lokalni mediji su izjavili da je umro od infrakta proisteklog od napornog rada. Nakon smrti je proglašen večnim predsednikom Radničke partije. Na vlasti ga je nasledio najmlađi sin Kim Džong Un.

1941-2011

21.februar 1941.

U avionskoj nesreći poginuo kanadski fiziolog Frederik Grant Banting, dobitnik Nobelove nagrade za medicinu (fiziologiju) - sa Čarlsom Bestom 1921. izolovao insulin. Prva osoba koja je primenila insulin na ljudima u cilju lečenja dijabetesa. (Rođen: Alison/Britanska imperija/Kanada 04.novembar 1891. - Umro: Musgrejv Harbor/Kanada 21.februar 1941.) Ser Frederik Grant Banting je bio kanadski medicinski istraživač, lekar, slikar i dobitnik Nobelove nagrade koji je zabeležen kao prva osoba koja je koristila insulin na ljudima u cilju lečenja dijabetesa.

Na Univerzitetu u Torontu je 17. maja 1921. počeo svoje istraživanje, pod mentorstvom profesora Džona Makleoda i uz pomoć mladog studenta Čarlsa Besta. U istraživanje su se direktno uključili profesor Meklaud i hemičar Džejms Kolip. Intenzivnan istraživački rad ove ekipe doveo je do izolovanja i proizvodnje korisnog ekstrakta koji je nazvan insulin. Nekoliko meseci kasnije počela je masovna proizvodnja i uskoro su produženi životi milionima ljudi koji su bolovali od endokrine bolesti diabetes mellitus. Banting i Meklaud su 1923. godine dobili Nobelovu nagradu za fiziologiju ili medicinu. Banting je okarakterisan kao prvi svetski poznati naučnik iz Kanade. Kanadska vlada mu je dala doživotnu finansijsku pomoć za istraživanja. 1934. britanski kralj Džordž V proglasio je Bantinga vitezom. Banting je poginuo 21. febraura 1941. u avionskoj nesreći prilikom putovanja u Englesku. Avion se srušio ubrzo nakon poletanja 16 km od mesta Musgrave Harbor. Amaterski bavio slikarstvom. Dva puta se ženio, imao je jednog sina iz prvog braka.

1891-1941

Nikolaje Paulesku, rumunski fiziolog i profesor medicine, uspeo je 1916. godine da izoluje ekstrakt gušterače koji je nakon primene na psima s dijabetesom kod njih normalizovao nivo šećera u krvi. Posle Prvog svetskog rata uspeo je izolovati antidiabetički hormon gušterače koji je on nazvao pankrein (insulin). Na tu temu napisao je nekoliko naučnih radova, 1922. osigurao je autorska prava za svoju metodu proizvodnje pankreina.

Mart 1941

01.mart 1941.

Bugarska pristupila Trojnom paktu – sledećeg dana 2. marta 1941. u nju su preko Rumunije počele da ulaze nemačke trupe. Revanšistička politika Bugarske još više je tada usmerena protiv Jugoslavije, prema kojoj je imala teritorijalne pretenzije.

04.mart 1941.

Jugoslovenski knez-namesnik Pavle Karađorđević, pod velikim pritiskom sastao se u Berhtesgadenu sa vođom Trećeg rajha Adolfom Hitlerom, koji je insistirao da Beograd pristupi Trojnom paktu, a Nemačka i Italija bi navodno garantovale integritet i nezavisnost Kraljevine Jugoslavije.

drugi svetski rat

Britanska mornarica napala nemačke snage na okupiranim norveškim Lofotskim ostrvima i potopila 11 nemačkih brodova.

06.mart 1941.

Krunski savet je, posle ogromnih pritisaka, odlučio da Jugoslavija pristupi Trojnom paktu, pod uslovom da joj Nemačka i Italija garantuju nepovredivost teritorije.

11.mart 1941.

Kongres SAD, na inicijativu predsednika Frenklina Ruzvelta, usvojio "Zakon o zajmu i najmu". Zakonom je omogućeno državi da sve ratne materijale "proda, prenese, zameni, pozajmi, da pod zakup, ili na bilo koji drugi način da vladi one zemlje čija je odbrana od vitalnog značaja za odbranu SAD". Tim putem je Velika Britanija dobila znatnu oružanu pomoć u Drugom svetskom ratu, a SAD su zvanično ostale izvan rata, do Perl Harbura.

13.mart 1941.

Rođen Mahmud Darviš, najpriznatiji palestinski pesnik i jedan od najvećih pesnika arapskog jezika uopšte. (Rođen: Al Birva/Britanska Palestina/Izrael 13.mart 1941. - Umro: Hjuston/Teksas/Sjedinjene Američke Države 09.avgust 2008.) Mahmud Darviš rođen je u zapadnoj Galileji, koja je tada bila pod britanskom upravom, u selu al-Birva. Bio je drugo dete Salima i Houreje Darviš. Dolazi iz zemljoposedničke porodice. Majka mu je bila nepismena, ali ga je deda naučio da čita. Tokom arapsko-izraelskog rata 1948. godine njegovo selo su zauzele izraelske snage i porodica je pobegla u Liban, prvo u Džezin, zatim u Damur. Njihovo rodno selo su sravnile i uništile izraelske odbrambene snage kako bi sprečile njegove stanovnike da se vrate svojim domovima unutar nove jevrejske države.

Njegova poezija prevođena je na više od 20 jezika. Opisivao je borbu svog naroda za nezavisnost, kritikujući pri tom, i Izrael i palestinsko rukovodstvo kao i neslogu Palestinaca. Ranih sedamdesetih studirao je u bivšem Sovjetskom Savezu, a PLO je napustio 1993. u znak protesta zbog potpisivanja privremenog mirovnog sporazuma s Izraelom. Godine 1988. napisao je Manifist koji je poslužio kao deklaracija nezavisnosti palestinske države. Bio je cenjen širom Bliskog istoka i smatran je palestinskim nacionalnim pesnikom.

1941-2008

15.mart 1941.

Rođen srpski (jugoslovenski) pozorišni, filmski i TV glumac Dušan Golumbovski. (Rođen: Beograd/Kraljevina Jugoslavija/Srbija 15.mart 1941. - Umro: Beograd/Srbija 03.januar 2016.) Dušan Golumbovski srpski glumac, voditelj, pevač, publicista, radnik u kulturi i dugogodišnji član Dečje radio grupe, slavu pred domaćom publikom zavredio je ulogom tajkuna Ozrena Soldatovića u serijama scenariste Dušana Pavića, Srećni ljudi i Bela lađa, te ulogom parničnog, pa potom krivičnog sudije u seriji Bolji život. Dušan se, kao drugo dete u braku Dušice Vasiljević, poznate beogradske balerine i Dragutina Golumbovskog, razmaženog sina bogatog industrijalca - poznatog po tome što je prvi u Beogradu priuštio Bentli - rađa uoči II svetskog rata, nekoliko meseci nakon smrti oca. Poreklo vodi iz bogate, predratne, industrijalističke porodice. Njegov predak Živan Golumbovski bio je član Masonske lože Kraljevine Jugoslavije.

Na daske koje život znače staje prvi put sa deset godina. Glumačku akademiju je pohađao zajedno sa Zoranom Radmilovićem, Stanislavom Pešić, Petrom Kraljem, Milošem Žutićem i Oliverom Katarina-Vučo. Sa najboljim prijateljem, Petrom Kraljem vezivala ga je zajednička ljubav prema piću. Zajedno sa Banetom Cvetkovićem, 1967. godine čini prvi voditeljski par kultne TV emisije značajne za formiranje Ju rokenrol scene "Koncert za mladi ludi svet" Nikole Karaklajića, u kojoj nastaju prvi muzički spotovi domaćih rok grupa. Dugogodišnju borbu sa alkoholizmom dobija 1999. godine.

1941-2016

25.mart 1941.

Jugoslavija u Beču potpisala protokol o pristupanju Trojnom paktu. Nepuna dva dana potom, vojnim udarom oboreni su vlada i regent, princ Pavle Karađorđević. Tome su prethodile masovne demonstracije u Beogradu i drugim srpskim gradovima, koje su izazvale bes u Berlinu. Nemačka je već 6. aprila, u ranu zoru, bez objave rata, počela napad na Kraljevinu Jugoslaviju bombardovanjem Beograda.

27.mart 1941.

Masovne demonstracije u Beogradu protiv pristupanja Jugoslavije Trojnom paktu - u Beogradu u zoru u oficirskom puču svrgnut regent knez Pavle Karađorđević a na presto doveden maloletni kralj Petar II Karađorđević. Zbačena je i vlada Dragiše Cvetkovića i obrazovana nova sa generalom Dušanom Simovićem na čelu. Kasnije tokom dana narod je pozdravio puč masovnim demonstracijama u Beogradu i drugim gradovima Srbije, jer je to značilo raskidanje sporazuma potpisanog dva dana ranije u Beču o pristupanju Jugoslavije Trojnom paktu. Kao posledica puča nacistička Nemačka napala je Jugoslaviju u zoru 6. aprila, na uskrs, strahovitim bombardovanjem Beograda.

Rođen srpski (jugoslovenski) pevač zabavne muzike Miki Jevremović. (Rođen: Beograd/Kraljevina Jugoslavija/Srbija 27.mart 1941. - Umro: Beograd/Srbija 13.januar 2017.) U bivšoj SFRJ bio je veoma popularan šezdesetih i sedamdesetih godina XX veka. Početak karijere obeležile su pesme: „Mama“, „Pijem“ i „Osamnaest žutih ruža“. Kasniji hitovi su bili: „Ako jednom vidiš Mariju“, „S kim si sada kad je tužno vreme“ i „Pesnikova gitara“. Noviji hitovi su: „Grkinja“, „Lihnida“ i „Neka toče staro vino“. Sedamdesetih godina, pored Đorđa Marjanovića i Radmile Karaklajić, bio je veoma popularan u Sovjetskom Savezu.

U vreme najveće popularnosti postojalo je rivalstvo između obožavalaca Mikija Jevremovića i Đorđa Marjanovića. Tako su postojali klubovi vatrenih obožavalaca: „đokisti“ i „mikisti“. Pored muzike, velika ljubav mu je šah, te je učestvovao na više turnira u zemlji i inostranstvu. Najveći uspeh mu je remi sa svetskim prvakom Anatolijem Karpovom. Dana 29. decembra 2016. godine doživeo je moždani udar. Naredne dve nedelje je bio u komi. Preminuo je 13. januara 2017. godine.

1941-2017

28.mart 1941.

drugi svetski rat

Italijanska eskadra pretrpela težak poraz od britanske mornarice kod rta Matapan, plativši visoku cenu za pokušaj sprečavanja britanskog pomorskog saobraćaja u istočnom Sredozemlju. Potopljeno je više italijanskih krstarica, a ratni brod "Vitorio Veneto" je teško oštećen. Posle te bitke italijanska flota nije izlazila na pučinu, čak ni kad su izgledi na uspeh bili izuzetno povoljni.

drugi svetski rat

Italijanski diktator Benito Musolini obavestio nemačkog vođu Adolfa Hitlera da su njegove snage spremne da učestvuju u napadu na Jugoslaviju, posle čega su počele ubrzane pripreme za agresiju koju su Nemci započeli 6. aprila 1941. bombardovanjem Beograda.

Zgrožena ratom, samoubistvo izvršila engleska književnica Adelina Virdžinija Vulf. (Rođena: London/Engleska/Ujedinjeno Kraljevstvo 25.januar 1882. - Umrla: Reka Uz kod Rodmela/Engleska/Ujedinjeno Kraljevstvo 28.mart 1941.) Rođena je u veoma imućnoj porodici u u Južnom Kensingtonu u Londonu, kao sedmo dete Džulije Prinsep Džekson i Lesli Stiven. Podstaknuta stavom svoga oca, Vulf je počela da piše 1900. Godine 1912. udala se za Leonarda Vulfa, a 1917. par je osnovao Hogarth Press, koji je izdao veći deo njenih knjiga. Iznajmili su kuću u Saseksu i kasnije su se tu trajno preselili 1940. Vulf je imala romantične odnose sa ženama. Jedna ljubavnica bila je Vita Sakvil-Vest, čije je knjige Vulf objavila u okviru Hogarth Press. Dela obe knjižvenice inspirisane su njihovom vezom, koja je trajala do smrti Vulfove. Jedan je od ključnih autora narativnog modernizma i osnivač feminističke književne kritike. Bila je autor psiholoških romana u kojima je koristila tehniku unutrašnjeg monologa i „toka svesti“. Pisala je veoma istančanim intelektualnim stilom. Ubraja se među najbolje engleske romanopisce XX veka. Ostvarila je majstorske portrete, posebno žena iz viših slojeva engleskog društva. Osetljiva, zgrožena ratom u nastupu depresije izvršila je samoubistvo. Neka od njenih dela: romani „Izlet na svetionik“, „Gospođa Delovej“, „Godine“, „Talasi“, „Orlando“, eseji „Sopstvena soba“, „Između činova“, „Smrt moljaca“, „Običan čitalac“ itd.

1882-1941

April 1941

01.april 1941.

Neuspeo pokušaj sklapanja vojnog saveza između Jugoslavije i Velike Britanije. U Beogradu su jugoslovenski predsednik vlade general Dušan Simović i šef britanskog Generalštaba feldmaršal Džon Grir Dil počeli dvodnevne pregovore o sklapanju vojnog saveza, ali nije postignut nikakav sporazum.

04.april 1941.

Rođen srpski (jugoslovenski) pozorišni, filmski i TV glumac Petar Kralj. (Rođen: Zagreb/Kraljevina Jugoslavija/Hrvatska 04.april 1941. - Umro: Beograd/Srbija 10.novembar 2011.) Rođen je kao sin jedinac oca Đorđa, profesora istorije u gimnaziji, poreklom sa Banije i majke Stanislave, devojački Kocan, profesorke geografije poljsko-ukrajinskog porekla. Ime je dobio po svom dedi Petru, što je bila porodična tradicija. Početkom Drugog svetskog rata porodica se seli, prvo u Rumu, a potom u Sremsku Mitrovicu gde provodi detinjstvo. Gimnaziju je završio u Novom Sadu 1960. godine. Diplomirao je na Akademiji za pozorište, film, radio i televiziju u Beogradu. Sa njim na klasi bili su Branko Milićević (poznatiji kao Branko Kockica) i Svetlana Ceca Bojković sa kojom će se okumiti nekoliko decenija kasnije. Bio je član Ateljea 212 od 1968. do 1979. godine, kada je prešao u slobodne umetnike. Najviše je igrao u Ateljeu 212 i Narodnom pozorištu. Mala scena Ateljea 212 danas se, njemu u čast, zove „Scena Petar Kralj“. Bio je oženjen bivšom balerinom Sonjom Divac, a u prvom braku sa glumicom Ljiljanom Gazdić mu se 1973. godine rodila kćerka Milica, danas uspešna rediteljka. Preminuo je u Beogradu posle duge i teške bolesti, u 70. godini života. Sahranjen je 14. novembra u Aleji zaslužnih građana na Novom groblju,

1941-2011

05.april 1941.

Potpisan jugoslovensko-sovjetski pakt o prijateljstvu i nenapadanju. Bio je to akt krajnjeg cinizma, vlada Kraljevine Jugoslavije očajnički je tražila pomoć, na svim stranama, a sovjetska vlada je znala da će Jugoslavija biti napadnuta ali ničim nije pomogla i pored gromoglasnih izjava o takozvanoj slovenskoj uzajamnosti.

06.april 1941.

drugi svetski rat

Nacistička Nemačka bez objave rata mučki napala Kraljevinu Jugoslaviju – bombardovanje Beograda. Beograd koji je tri dana ranije proglašen otvorenim gradom, u 6:30 časova napala su 234 nemačka bombardera i 120 lovaca. Bilo je to uskršnje jutro kada je većina građana bilo kod kuća i spavalo, zatečeno u posteljama. U bombardovanju nastavljenom i tokom naredna dva dana poginulo je oko 2 500 ljudi. Uništeno je više stotina zgrada, među njima i zdanje Narodne biblioteke Srbije na Kosančićevom vencu, ustanove osnovane 1832. sa nemerljivim blagom od oko 300 000 knjiga, uključujući srednjovekovne rukopise i druga dela od neprocenjive vrednosti za srpsku kulturu.

10.april 1941.

drugi svetski rat

Pod zaštitom nacističkih okupatora, u Zagrebu proglašena tzv. Nezavisna Država Hrvatska, pod vodstvom Ante Pavelića, koji je predvodio teroristički hrvatski ustaški pokret. Formiranje NDH je podržao i lider Hrvatske seljačke stranke Vlatko Maček. Slavko Kvaternik je 10. aprila 1941, u času kada su nemački tenkovi ulazili u Zagreb (gde su ih delovi stanovništva s cvećem dočekali), na radiju pročitao izjavu u kojoj je formalno proglasio Nezavisnu Državu Hrvatsku. Već sledećeg dana Pavelić se sa oko 350 ustaša prebacio iz Firence u Trst, odakle je stigao u Zagreb i tu je 17. aprila obrazovao prvu vladu. Stvorena je, tako, Nezavisna Država Hrvatska (NDH). U momentu stvaranja i proglašenja novostvorena država obuhvata teritoriju od blizu 100.000 kvadratnih kilometara - (Banovina Hrvatska i sadašnja Bosna i Hercegovina), sa više od 6,000.000 stanovnika. Celo područje podeljeno je na 22 velike župe i grad Zagreb. Ustaše su jedini politički činilac u Nezavisnoj Državi Hrvatskoj. One zavode poredak podoban totalitarnom režimu fašističke Italije, oslonjen je na njega i uživa apsolutnu podršku nacističke Nemačke.

Vladavina ustaša strategijski se - sasvim u duhu usvojenih „Načela..." - određuje, u celini, stavom: u hrvatskoj državi jedino je hrvatski narod državotvoran i suveren; drugi narodi ili njegovi delovi ne mogu biti politički činilac. Srbi su suvišni u državi Hrvata. U NDH je veoma brzo počeo teror nad Srbima, Jevrejima i Romima. Do jeseni 1941. u Srbiju je proterano oko 200.000 Srba. Srbi koji su ostali u NDH, s blagoslovom Vatikana i rimokatoličke crkve u Hrvatskoj prisilno su prekrštavani, a najdrastičniji oblik terora nad njima bili su masovni pokolji. Samo u Jasenovcu usmrćeno je minimum 700.000 ljudi, ogromnom većinom Srba. Ta najveća "fabrika smrti" u Drugom svetskom ratu na Jugoistoku Evrope radila je punom parom od leta 1941. do kraja aprila 1945, kada su posle neuspešne pobune preostalih logoraša u Jasenovac ušli pripadnici NOVJ.

12.april 1941.

drugi svetski rat

Nemačke trupe zauzele Beograd. Prestonicu Jugoslavije, koja je prethodno proglašena za nebranjeni grad, zaposeo je jedan nemački poručnik koji je, sa svojim vodom, desantnim čamcem prešao Dunav iz Banata.

Poginuo srpski (jugoslovenski) istoričar Vladimir Ćorović, profesor Filozofskog fakulteta u Beogradu, rektor Beogradskog univerziteta, akademik i redovan član Srpske kraljevske akademije. (Rođen: Mostar/Austro-Ugarska/Bosna i Hercegovina 27.oktobar 1885. - Umro: Elasona/Kraljevina Grčka/Grčka 12.april 1941.) Rođen je Mostaru, u poznatoj srpskoj trgovačkoj porodici, njegov brat je Svetozar Ćorović, jedan od poznatijih srpskih pripovedača iz hercegovačkog kraja. U rodnom gradu završio je osnovnu školu i gimnaziju. Godine 1904. Vladimir Ćorović se upisao na Bečki univerzitet, gde je studirao slovensku filologiju, arheologiju i istoriju. Bio je vrlo aktivan u Srpskom akademskom društvu „Zora“, o kome je 1905. godine objavio knjižicu. Tezom o Lukijanu Mušickom, doktorirao je u Beču 1908. godine. Specijalističke studije nastavio je u Minhenu (1908—1909). Od septembra 1909. godine Ćorović je živeo u Sarajevu, radeći najpre kao kustos, a zatim kao upravnik biblioteke u Zemaljskom muzeju. Bio je saradnik vrlo značajnih srpskih časopisa, a posebno „Bosanske vile“, „Srpskog književnog glasnika“ i „Letopisa Matice srpske“. Pored ostalog, u Sarajevu je bio sekretar Srpskog prosvjetnog i kulturnog društva „Prosvjeta“ i priređivač njenog kalendara za 1911. godinu. Oženio se Jelenom Skerlić (1887—1960), sestrom Jovana Skerlića. Imali su dve ćerke.

Nakon atentata Gavrila Principa, 28. juna 1914. u Sarajevu, Ćorovića su uhapsile austrougarske okupacione vlasti. Osudile su ga na Banjalučkom veleizdajničkom procesu na osam godina robije. Posle oslobođenja zemlje bio je član Narodnog veća u Zagrebu i Privremenog narodnog predstavništva u Beogradu.

1885-1941

Posle napada Nemaca na Jugoslaviju, napustio je Beograd i krenuo u emigraciju zajedno sa više tadašnjih istaknutih jugoslovenskih političara, ali je avion kojim je upravljao Siniša Sinobad oboren 12. aprila 1941. godine iznad Olimpa u Grčkoj. Avion je pao u blizini grada Elasone i u toj nesreći poginuo je i Vladimir Ćorović. Na osnovu teksta koji je napisao akademik Radovan Samardžić, Vladimir Ćorović je zastupljen u knjizi Sto najznamenitijih Srba. Dela: "Istorija Jugoslavije", "Uzajamne veze i uticaj kod slovenskih zapisa", "Podela vlasti između Milutina i Dragutina", "Spisi sv. Save", "Luka Vukalović", "Pohod Mahmut-paše Bušatlije protiv Paštrovića", "Odnosi Austro-Ugarske i Srbije u XX veku", "Odnosi Crne Gore sa Dubrovnikom od Karlovačkog do Požarevačkog mira", "Ban Borić i njegovi potomci", "Historija Bosne", "Pokreti i dela". Posthumno objavljeno: "Istorija Srba", "Skripta minora".

13.april 1941.

drugi svetski rat

Mađarske okupacione trupe počele teror u Bačkoj - tokom aprilskog zaposedanja Bačke ubijeno je oko 8.500 civila, Srba i Jevreja. U okupaciji jugoslovenskih teritorija je učestvovalo oko 80.000 mađarskih vojnika. U saradnji sa predstavnicima Hitlerovog generalštaba, Mađarska do 30. marta izrađuje raspored mađarskih jedinica za upad u Jugoslaviju. Na dan proglašenja NDH, mađarska vlada zaseda 10. aprila 1941. godine, odobrava regentovu zapovest o ratnim operacijama u „Južnim krajevima“ i izdaje „Proklamaciju mađarskom narodu“ da je vojna intervencija neophodna zarad navodne zaštite mađarskog življa. Stvarajući privid da je Bačka osvojena herojskim bitkama, Hortijeve trupe su iscenirale sukobe pucajući po krovovima i optužujući lokalno stanovništvo da na tavanima krije četnike. Mađarske trupe okupirale su Novi Sad i odmah zavele svoju upravu. U sam grad je umarširala vojska i naoružani odredi Mađara, a prva meta im je bio spomenik Svetozara Miletića koji je uklonjen od strane mađarskih okupacionih vlasti. Posebno je stradalo civilno stanovništvo Sombora, Srbobrana, Subotice, Sente i Novog Sada.

Mađarski okupator je ušao u Novi Sad iz pravca Bačke Palanke zbog straha od ponovljenog događaja u Sirigu. Profesor doktor Milan Runić tvrdi da je glavni uzrok tog okupatorovog poteza bila opsesija hortijevaca da u Novom Sadu ima četnika. Usled toga, kao i zbog otpora na koji su naišle u Sirigu, okupatorske snage su u Novi Sad ušle iz pravca Bačke Palanke kroz Futošku ulicu. Tek u popodnevnim satima je mađarska vojska ušla u Temerinsku ulicu doznavši od domaćih Mađara da je taj deo grada, Salajka, naseljen srpskim stanovništvom i da se tu navodno kriju četnici. Okupator je naredio da kapije ostanu otvorene i zaređao po kućama.

Tokom aprilskog zaposedanja Bačke 1941. godine, usled insceniranih sukoba kojima je stvorena prividna viteška bitka „hrabre“ mađarske vojske sa „četnicima“, pobijeno je najmanje 8.350 (prema drugim podacima 8.500) građana. U političkom izveštaju Svetozara Toze Markovića od 10. oktobra 1942. napominje se da su hortijevci do oktobra 1941. godine pogubili 15.000 duša, oko 60.000 zatvorili u koncentracione logore i proterali, a u januarskoj Raciji 1942. pobili „oko 10.000 duša u Šajkaškoj i Novom Sadu“. Preko 10.000 ljudi je opljačkano tokom aprilske okupacije.

15.april 1941.

drugi svetski rat

Vlada Kraljevine Jugoslavije, s kraljem Petrom II Karađorđevićem, napustila je zemlju, odletevši u pravcu Grčke sa aerodroma u Nikšiću.

drugi svetski rat

Formiran prvi ustaški sabirni i koncentracioni logor Danica kod Koprivnice – postojao do 1.septembra 1942.godine. Logor je bio smešten oko tri kilometra od Koprivnice, na prostoru napuštene fabrike hemijskih proizvoda i veštačkih đubriva "Danica". Ta lokacija je izabrana zbog postojećih fabričkih zgrada i direktne železničke pruge koja je ulazila u sam krug fabrike, što je ustaškim vlastima olakšalo masovni transport ljudi. Prvi zatvorenici dovedeni su već između 18. i 24. aprila 1941. godine. Kroz logor su prolazile grupe Srba, Jevreja, Roma, kao i Hrvata antifašista i komunista. Danica je primarno funkcionisala kao sabirni i tranzitni logor. Iako su u njemu sprovođena mučenja, teški prinudni rad i pojedinačna ubistva, većina zatočenika nije likvidirana na samoj lokaciji, već je železnicom transportovana u druge ustaške logore smrti poput Jasenovca, Jadovna, Gospića, Kruščice i Loborgrada. Izvorni ustaški popisi logoraša većinom su uništeni pred kraj rata. Istoričari su istraživanjem uspeli da rekonstruišu poimenični spisak sa više od 4.300 zatočenika, dok se ukupni broj ljudi koji su prošli kroz logor procenjuje na više od 5.500. U literaturi se pominje da je u logoru izgubilo život oko 200-300 zatočenika.

16.april 1941.

Rođena srpska (jugoslovenska) pozorišna, filmska i TV glumica Neda Spasojević. (Rođena: Beograd/Kraljevina Jugoslavija/Srbija 16.april 1941. - Umrla: Beograd/SFR Jugoslavija/Srbija 16.jul 1981.) Nedin otac bio je pozorišni i filmski glumac, Milorad Spasojević, a majka Jelena pozorišna krojačica. Često je sa ocem putovala po raznim pozorištima. Godine 1960. polaže prijemni ispit na Akademiji za pozorišnu umetnost u Beogradu, ali je ne primaju. Tada ju je otac pitao: „Hoćeš da budeš glumica? Dođi u Titograd, i budi glumica!“. Odlazi u Titograd i prvi put na scenu stupa 23. marta 1961. godine. Jednu sezonu igra u zrenjaninskom Narodnom pozorištu. Ponovo polaže prijemni u Beogradu 1962. godine, i primaju je. Diplomirala je 1966. u klasi profesora Mate Miloševića, sa ulogom Kleopatre. Odustaje od ideje da ode u Mostar, pošto je stipendija Ateljea 212 vezuje za Beograd.

Prvi put na filmu u „Izdajnik“ kod Kokana Rakonjca, kasnije će igrati u još petnestak njegovih filmova. Od polovine šezdesetih godina jedna je od najmarkantnijih lica jugoslovenskog glumišta; snima i po nekoliko drama godišnje. Umrla je od raka, 16. jula 1981. godine, u Beogradu. Bila je udata za slikara Baneta Minića, sa kojim ima ćerku glumicu Isidoru Minić.

1941-1981

17.april 1941.

drugi svetski rat

Kapitulirala Vojska Kraljevine Jugoslavije. Opunomoćenici Vrhovne komande vlade Kraljevine Jugoslavije, šef diplomatije Aleksandar Cincar-Marković i general Radivoje Janković, potpisali su, u zgradi negdašnjeg čehoslovačkog poslanstva u Beogradu, akt o kapitulaciji oružanih snaga Jugoslavije. Vojska je odvedena u zarobljeništvo (samo Srbi), a zemlja podeljena. Formirane su zločinačka Nezavisna država Hrvatska i Velika Albanija, a Nemačka, Italija, Mađarska i Bugarska, podelile su ostatak teritorije. Jugoslovenska ratna flota pripala je Italiji, izuzev jedne podmornice i dve motorne torpiljerke koje su umakle i razarača "Zagreb" koji su uspeli da potope poručnici bojnog broda Milan Spasić i Sergej Mašera u Boki.

drugi svetski rat

Prvi poznati masovni zločin ustaša nad srpskim stanovništvom u NDH - u blizini Starog Petrovog Sela, na području kotara Nova Gradiška, ubijeno 25 srpskih civila. U pitanju su bili stanovnici sela Stari Slatinik i Brodski Stupnik sa područja kotara Slavonski Brod. Sela se nalaze između Nove Gradiške i Slavonskog Broda i bila su etnički mešovita, ali većinski naseljena hrvatskim stanovništvom. Ustaše su u ovim selima sredinom aprila uhapsile oko 30 srpskih stanovnika i 17. aprila 1941. sprovele su ih prema Novoj Gradiški, ali su na putu prema gradiškom zatvoru odlučili da izvrše streljanje uhapšenika u blizini Starog Petrovog Sela. Od oko 30 uhapšenika streljano je 25, dok se za petoricu veruje da su uspeli pobeći.

18.april 1941.

drugi svetski rat

Ubistvo 39 muškaraca srpske i jednog muškarca hrvatske nacionalnosti na području kotara Slavonska Požega od strane ustaša. Iz grada Slavonske Požege odvedena su i ubijena dvojica muškaraca, jedan srpske, a drugi hrvatske nacionalnosti. Ubistva odraslih muškaraca vršena su u nekoliko sela u Požeškoj kotlini.

19.april 1941.

drugi svetski rat

Osnovan ustaški logor Kerestinec specifičan po tome jer je služio prvenstveno kao zatvor za levo orijentisanu intelektualnu i političku elitu, uglavnom iz Zagreba. Logor Kerestinec bio je sabirni logor, osnovan 31. marta 1941, još za vreme Banovine Hrvatske. Logor se nalazio u dvorcu nekadašnjeg bana kraljevine Hrvatske i Slavonije, Antuna Mihalovića, u blizini sela Kerestinec nedleko od Zagreba. Ustaše su preuzele dvorac sa već zatečenim komunistima i antifašistima koje je prethodno uhapsila banovinska policija. Među zatočenicima su se našli najviđeniji intelektualci tog doba: Ognjen Prica, Božidar Adžija, Otokar Keršovani, August Cesarec i mnogi drugi. Pored njih, u logoru je bio zatočen i određen broj Jevreja i Srba. Kerestinec je bio strogo čuvani zatvor-logor. Zatočenici su držani u nehumanim uslovima, izloženi stalnom psihičkom i fizičkom zlostavljanju. Služio je kao rezervoar talaca koje su ustaške vlasti streljale u znak odmazde za akcije komunističkog pokreta u Zagrebu.

20-23.april 1941.

drugi svetski rat

Ubistvo 38 muškaraca srpske nacionalnosti na području kotara Slavonska Požega. Stanovnici sela Ivanovci, koji su činili najveću grupu stradalih u jednom danu, odvedeni su i ubijeni u šumi pokraj sela Eminovci. Akciju hapšenja i direktne likvidacije ovih civila organizovali su i izvršili pripadnici Osječkog ustaškog stožera. Glavni naredbodavci i vođe ove ustaške jedinice na terenu bili su Franjo Pavić i Zvonko Mazur. Ovaj rani zločin bio je uvod u kasniju politiku sistematskog terora, prisilnog iseljavanja i masovnih deportacija srpskog stanovništva iz Požeške kotline u logore tokom leta i jeseni 1941. godine.

21.april 1941.

drugi svetski rat

Šefovi diplomatija Nemačke i Italije Joakim fon Ribentrop i grof Galeaco Ćano postigli dogovor o podeli Jugoslavije na nemačku i italijansku zonu.

22.april 1941.

drugi svetski rat

Nemački zapovednik, general Helmut Forster saopštio da je preuzeo okupacionu upravu u Srbiji.

23.april 1941.

drugi svetski rat

Grčka vojska kapitulirala pred trupama Nemačke, a kralj i vlada su napustili okupiranu zemlju.

24.april 1941.

Rođen američki diplomata Ričard Holbruk, "arhitekta" Dejtonskog sporazuma. (Rođen: Njujork/Njujork/Sjedinjene Američke Države 24.april 1941. - Umro: Vašington/Sjedinjene Američke Države 13.decembar 2010.) Ričard Holbruk je bio američki diplomata, potomak Jevreja izbeglica iz Poljske tokom Drugog svetskog rata (familja Goldbrajh), jedan od kreatora Dejtonskog sporazuma kojim je okončan rat u Bosni i Hercegovini novembra 1995. godine. Pored toga, igrao je važnu ulogu u pregovorima sa Slobodanom Miloševićem 1998. godine, u toku oružanih sukoba na Kosovu i Metohiji. Radio je u svim administracijama demokrata od kraja 1960-ih godina XX veka. Tokom administracije Bila Klintona Holbruk je bio ambasador u Nemačkoj 1993-94. godine, pomoćnik državnog sekretara za evropske poslove 1994-95, a od 1999. do 2001. godine ambasador SAD pri UN. Predsednik SAD, Barak Obama, imenovao ga je, početkom 2009. godine, za specijalnog izaslanika za Avganistan. Njegov diplomatski stil mu je doneo nadimke "Buldožer" i "Pobesneli bik".

1941-2010

27.april 1941.

drugi svetski rat

Nemačke trupe zauzele Atinu.

27-28.april 1941.

drugi svetski rat

U Gudovcu pokraj Bjelovara ubijeno 195 Srba iz tog i nekoliko sela kotara Bjelovar. Ustaške vlasti iskoristile su smrt dvojice lokalnih ustaških pristalica (koji su stradali u nejasnim okolnostima) kao lažni povod za "odmazdu". Lokalni Srbi su lažno optuženi da pripremaju oružanu pobunu protiv nove države. Tokom noći i jutra, ustaške jedinice i naoružani lokalni ustaški pripadnici ("hrvatski zaštitari") pokupili su i uhapsili srpske muškarce iz njihovih kuća. Odveli su ih na lokalno sajmište (livadu u Gudovcu). Najpre je ubijeno 11 ljudi tokom noći, a sutradan, 28. aprila, preostalih 184 dovedenih civila naterano je da stanu ispred iskopane jame gde su masovno streljani ili divljački usmrćeni. : Glavni organizator celokupne akcije na državnom nivou bio je Eugen Dido Kvaternik (ravnatelj za javni red i sigurnost NDH), koji je lično doputovao u Bjelovar i prisustvovao likvidacijama. Na lokalnom nivou akciju su sprovodili šef bjelovarskog redarstva Alojz Čukman i ustaški komandant Milan Babić, dok su u izvršenju učestvovale trupe pod komandom kasnijeg ustaškog oficira Vjekoslava Luburića i pripadnici formirane 37. ustaške bojne. Zločin je bio toliko brutalan i javan da su čak i nemačke okupacione vlasti (vlasti Trećeg rajha na tom terenu) reagovale. Nemački oficiri su 30. aprila naredili ekshumaciju žrtava, fotografisali mesto zločina i privremeno uhapsili oko 40 lokalnih ustaša koji su učestvovali u masakru, mada su oni ubrzo pušteni na slobodu nakon intervencije vrha NDH. Pokolj u Gudovcu označio je zvanični početak ustaške politike zatiranja i genocida nad srpskim narodom u NDH.

29.april 1941.

drugi svetski rat

U logor Danica u Koprivnici pristigao prvi železnički transport logoraša: 504 zatočenika srpske nacionalnosti iz kotara Grubišno Polje, koji su pristigli u logor preko Zagreba a kasnije transportovani i ubijeni u logorima Gospić i Jadovno. Reč je o licima uhapšenim nakon 26. aprila 1941, na osnovu naređenja šefa Ustaške nadzorne službe Eugena Dide Kvaternika. Veća grupa logoraša transportovana je 30. juna 1941. iz logora Danica stočnim vagonima ka Gospiću, i potom izolovana u logorima Gospić i Jadovno gde su pobijeni. Prethodno su u logoru Danica bili izloženi torturi. Popisana su imena 557 stanovnika kotara Grubišno Polje koji su stradali u ustaškim logorima u Lici.

30.april 1941.

drugi svetski rat

Ante Pavelić, poglavar takozvane Nezavisne Države Hrvatske - nacističke tvorevine - izdao zakon o rasnoj pripadnosti, čime su u ustaškoj Hrvatskoj legalizovani progoni i ubijanje Srba, Jevreja i Roma, koji su imali neverovatno surov i zverski oblik.

Maj 1941

01.maj 1941.

drugi svetski rat

Početkom maja osnovan jedan od najranijih i najsurovijih ustaških logora smrti u tzv. NDH Jadovno u Lici, na planini Velebit, oko 22 kilometra od Gospića. Jadovno nije bio logor radnog tipa poput kasnijeg Jasenovca, već isključivo stratište - mesto stvoreno za brzo i masovno uništenje ljudi. Funkcionisao je u okviru šireg sistema logora pod nazivom GOSPIĆ–JADOVNO–PAG (prvog organizovanog kompleksa smrti u NDH), koji je prethodio formiranju Jasenovca. Logor je bio smešten u gustoj šumi na Velebitu, na oko 1.200 metara nadmorske visine. Okružen bodljikavom žicom i drvenim stražarama, logor je planski podignut na terenu bogatom dubokim prirodnim bezdanima - kraškim jamama (poput Šaranove jame, jame na Grginom brijegu, jame Jarčiji dolac i drugih). Te jame su ustašama poslužile kao masovne grobnice u koje su žive ili polumrtve ljude bacali u dubinu. Najveći broj stradalih činili su Srbi (preko 90% žrtava) i Jevreji, a među njima je bio i značajan broj komunista i antifašista. Žrtve su vozovima dovožene iz svih krajeva NDH (Zagreba, Sarajeva, Tuzle, Grubišnog Polja, Bjelovara) do železničke stanice u Gospiću, odakle su peške, vezani lancima u kolonama po dvoje, terani uz planinu do samog logora Jadovno gde bi odmah usledila likvidacija. Logoraši su vezivani lancima ili žicom u duge redove. Ustaše bi na ivici jame ubijale samo prvih nekoliko ljudi u nizu kundacima ili noževima, a oni bi svojim padom povukli ceo vezani niz živih ljudi za sobom u provaliju duboku i po nekoliko desetina metara.

Logor je postojao svega oko 120 dana (od maja do kraja avgusta 1941.). Zbog kratkog trajanja i specifičnog načina ubijanja u jamama, tačan broj je dugo bio predmet istorijskih rasprava. Prema istraživanjima istoričara dr Đure Zatezala, u kompleksu logora Gospić–Jadovno–Pag za nepuna četiri meseca ubijeno je 40.123 ljudi (od čega 38.010 Srba i 1.986 Jevreja). U samom logoru Jadovno i njegovim okolnim jamama ubijeno je preko 32.000 ljudi. Logor je likvidiran krajem avgusta 1941. godine jer je ta zona potpala pod kontrolu italijanske vojske (tzv. Druga zona), koja je zbog ustaških zverstava i širenja ustanka odlučila da preuzme vojnu vlast. Ustaše su u žurbi, pre dolaska Italijana, pobile preostale logoraše, dok je jedan deo preživelih transportovan na lokaciju gde se upravo osnivao logor Jasenovac (Jadovno se zvanično smatra pretečom Jasenovca). Među istaknutim žrtvama Jadovna bili su i brojni intelektualci, sveštenici i episkopi Srpske pravoslavne crkve, uključujući mitropolita dabrobosanskog Petra Zimonjića i gornjokarlovačkog episkopa Savu Trlajića.

06-09.maj 1941.

drugi svetski rat

Pokolj oko 530 srpskih civila u Hrvatskom Blagaju pokraj Veljuna na Kordunu. Masovno hapšenje srpskih muškaraca na području bivšeg kotara Veljun ustaše su otpočeli 6. maja 1941. Iz Zagreba su u Hrvatski Blagaj stigla dva kamiona ustaša, pod komandom Ivana Šarića, koji su, uz podršku ustaša iz Hrvatskog Blagaja i Slunja, izvršili hapšenje i ubijanje lokalnih Srba. Ukupno je uhapšeno 625 muškaraca od kojih je 95, pretežno staraca, pušteno kućama, a 530 je ubijeno u Hrvatskom Blagaju. Od oko 530 zatočenika, preživio je jedino Dušan Nikšić, koji je pre masakra uspeo pobeći. Među pobijenima bila su dva pravoslavna sveštenika, kao i 17 članova Komunističke partije Hrvatske.

07-09.maj 1941.

drugi svetski rat

Streljanja u Sanskom Mostu - prvi oružani otpor ustašama na području NDH. Ustaše su najpre 7. maja izvršili streljanje 3 srpska seljaka, uhapšena 5. i 6. maja. Dvojica streljanih poticali su iz sela Tramošnja. Ovo je bio prvi ustaški zločin na području Sanskog Mosta. Hapšenja lokalnog srpskog stanovništva izazvala su uznemirenja stanovništva u selima Tramošnja i Kijevo i prvi oružani otpor ustašama na području NDH, u kom su uzeli učešća i stanovnici drugih srpskih sela koja gravitiraju Sanskom Mostu. Nakon neuspelog ustaškog napada na ova srpska sela, 8. maja su intervenisale nemačke snage koje su uhapsile oko 300 srpskih seljaka iz okoline grada, koji su ubrzo pušteni nakon intervencije jednog italijanskog oficira. Međutim, ustaše su ponovo izvršile hapšenja dela prethodno uhapšenih seljaka iz Tomine, Lužana i Čaplja i 9. maja 1941. u Sanskom Mostu streljali 27 lica (26 lica srpske i jednog lica hrvatske nacionalnosti).

08.maj 1941.

Umrla srpska knjeginja i kraljica Natalija Obrenović (Petrovna Keško). (Rođena: Firenca/Veliko vojvodstvo Toskana/Italija 14.maj 1859. - Umrla: Pariz/Francuska 08.maj 1941.) Natalija Obrenović, rođ. Natalija Petrovna Keško, srpska kneginja i kraljica, žena Milana Obrenovića IV, jedna od najtragičnijih kraljica u novijoj srpskoj istoriji. Rođena je u porodici bogatog ruskog spahije Petra Keška i njegove žene Pulherije Sturza, rumunske plemkinje. Mlada je ostala bez oca i majke, pa je o njoj i njenim sestrama i bratom staranje preuzela njihova rumunska rodbina. Iako su postojali pregovori s ruskim dvorom da se knez Milan oženi nekom ruskom princezom, 17. oktobra 1875. godine oženio se Natalijom Keško, koju je upoznao u Beču, po preporuci i savetu svoje majke, rumunske princeze Marije Katardži Obrenović. Mladi bračni par smatran je za najlepši vladarski par u Evropi toga doba. Kneginja, a od 1882. kraljica Natalija rodila je 1876. sina Aleksandra, kasnije kralja Srbije (od 1889. do 1903), i Sergeja, koji je umro pet dana po rođenju.

Svesrdno je pomagala ženska društva i pokret za emancipaciju žena u Srbiji, bila pokrovitelj čuvene Više ženske škole u Beogradu ali i mecena mnogih umetnika, slikara i pisaca, i angažovala se u pomoći ranjenicima i ratne siročadi iz srpskih oslobodilačkih ratova sa Turskom i Bugarskom. Kasnije, i pored zatiranja dinastije Obrenović i zločinačkog ubistva njenog sina Aleksandra i njegove žene kraljice Drage u Majskom prevratu 1903, iz Francuske je pomagala Srbiju u balkanskim ratovima i Prvom svetskom ratu.

1859-1941

Bila je veliki dobrotvor i svoja imanja testamentom je zaveštala Beogradskom univerzitetu i manastirima i crkvama – zadužbinama Obrenovića. Pored Uspomena i obimne prepiske na francuskom, napisala je i pregršt aforizama i dve novele na spskom jeziku. Kraljica Natalija je umrla 8. maja 1941. godine u manastiru Sen Deni kraj Pariza i sahranjena na groblju Lardi kraj Pariza. Njeni memoari se čuvaju u Vatikanu i nisu još uvek objavljeni.

10.maj 1941.

drugi svetski rat

Zamenik nemačkog vođe Adolfa Hitlera, Rudolf Hes se spustio padobranom u Škotsku u nameri da kod britanske vlade izdejstvuje separatni mir sa Nemačkom. Njegov predlog nije prihvaćen i Hes je kraj Drugog svetskog rata dočekao kao zarobljenik u Velikoj Britaniji. Na suđenju u Nirnbergu 1946. osuđen je na doživotnu robiju.

11-12.maj 1941.

drugi svetski rat

Ustaše na zverski način, uglavnom hladnim oružjem, ubile između 300 i 340 civila srpske nacionalnost iz Gline i okoline u selu Prekopa. Pokolj u selu Prekopa predstavlja prvi masovni zločin nad Srbima u Glini i na području Banije, koji je označio početak potpunog uništenja srpskog stanovništva u ovom delu Nezavisne Države Hrvatske (NDH). Žrtve su bili isključivo muškarci stariji od 16 godina, pohvatani u samom gradu Glini i okolnim naseljima. Kao izgovor za pokolj, ustaške vlasti su iskoristile ubistvo jednog lokalnog ustaškog doušnika, koje se dogodilo pod nejasnim okolnostima. Tokom večeri 11. maja, naoružane ustaše blokirale su Glinu i počele masovno da izvode srpske muškarce iz kuća. Uhapšeno je skoro celokupno muško srpsko stanovništvo grada, uključujući zanatlije, trgovce, intelektualce i radnike. Zatočenici su kamionima odvezeni do obližnjeg sela Prekopa, gde su ustaše unapred pripremile velike jame na mestu zvanom "Hadžin brijeg".

Žrtve su ubijane klanjem, sekirama i drvenim maljevima kako se ne bi čuli pucnji, a potom su bacane u jame. Neki od njih su u zemlju zatrpani poluživi. Glavni organizator akcije bio je lokalni ustaški funkcioner i advokat iz Gline, dr Mirko Puk (koji je ubrzo postao ministar pravosuđa i bogoštovlja NDH). Direktni izvršioci bili su pripadnici ustaške emigracije koji su stigli iz Zagreba pod komandom Juza Ručevića, uz pomoć domaćih ustaša iz Gline i okolnih hrvatskih sela. Ovaj masakr je uspeo da preživi jedino Nikica Samardžija. On je pre samog streljanja uspeo da se otrgne, skoči u reku Maju i pobegne u šumu, ostavivši kasnije svedočanstvo o užasima ove noći.

Ovaj zločin iz maja 1941. bio je samo uvod u još strašniju tragediju koja je Glinu zadesila nepuna tri meseca kasnije. Krajem jula i početkom avgusta iste godine, ustaše su sprovele čuveni pokolj u glinskoj Pravoslavnoj crkvi Rođenja Presvete Bogorodice, gde je zverski ubijeno više od 1.200 Srba dovedenih sa područja Korduna i Topuskog.

13.maj 1941.

drugi svetski rat

Van zakona stavljeno oko dva miliona Srba i desetine hiljada Jevreja i Roma u nacističkoj tzv. Nezavisnoj Državi Hrvatskoj. Ministar unutrašnjih poslova ustaške Nezavisne Države Hrvatske Andrija Artuković propisao "Provedbenu naredbu o ustrojstvu i poslovanju ravnateljstva za javni red i sigurnost", što je bio "pravni osnov" hrvatskih vlasti za stavljanje van zakona oko dva miliona Srba i desetine hiljada Jevreja i Roma.

16.maj 1941.

Skupština Islanda okončala ugovor sa Danskom i proglasila nezavisnost, koja je potvrđena plebiscitom 24.maja 1944. na osnovu kojeg je Island kasnije proglašen republikom. Island je od 1918. bio u personalnoj uniji sa Danskom, tj. pod istom krunom. Ranije je bio danska kolonija.

18.maj 1941.

drugi svetski rat

Poglavnik tzv. Nezavisne Države Hrvatske Ante Pavelić se ugovorom obavezao na teritorijalne ustupke Italiji. Ugovor sa njim potpisao je italijanski fašistički vođa Benito Musolini. Prema istom, Pavelić je Italiji predao veći deo Dalmacije, gotovo sva ostrva osim Brača, Hvara i Paga kao i veći deo Gorskog Kotara. Sporazum je predviđao italijanskog princa za hrvatskog kralja, ali je ovaj odbio da „nogom stupi u tu varvarsku zemlju“.

20.maj 1941.

drugi svetski rat

Nemačke trupe izvršile desant na grčko ostrvo Krit.

24.maj 1941.

drugi svetski rat

Nemački ratni brod „Bizmark“ potopio britansku krstaricu „Hud“. Od 1.422 mornara preživela samo trojica. Na izlazu iz Danskog prolaza, „Bizmark“, koji se zaputio u Atlantik sa ciljem potapanja britanskih konvoja, pogodio je britansku krstaricu „Hud“. Od 1.422 mornara koliko ih se nalazilo na ovoj krstarici, preživela su samo trojica. Britanci su „Bizmark“ nakon potere, potopili 27.maja 1941. u francuskim teritorijalnim vodama, poslavši pri tom, na dno okeana 2.300 Nemaca.

Rođen američki pevač i kompozitor Robert Cimerman, poznatiji kao Bob Dilan, jedan od najpopularnijih muzičara XX veka. (Rođen: Dalut/Minesota/Sjedinjene Američke Države) Bob Dilan je rođen kao Robert Alen Cimerman u gradu Dalut u Minesoti. Očevi roditelji Zipman i Ana Cimerman su emigrirali iz Odese iz nekadašnjeg Ruskog carstva u SAD nakon antisemitskih pogroma 1905.godine. Majčini roditelji, Ben i Florens Stoun su poreklom litvanski Jevreji koji su došli u SAD 1902.godine. Osmislio je 1965. i popularisao tzv. folk-rok muziku, ali je komponovao i spevao mnoštvo balada, protestnih, kantri i folk pesama, svirajući pri tom na nizu instrumenata, poput usne harmonike, gitare, klavira. Prisutan je na svetskoj muzičkoj sceni već pola veka. Mnoge njegove pesme obradio je veliki broj izvođača. Neke od njih postale su himne Pokreta za građanska prava i anti-ratnog pokreta. Kroz svoje pesme, često je izražavao bunt protiv politike i društvenih dogmi svoga vremena. Dobio je Nobelovu nagradu za književnost 2016. godine, za stvaranje novih poetskih izražaja unutar velike američke tradicije pesama.

27.maj 1941.

drugi svetski rat

Nemačko vojno zapovedništvo Srbije objavilo naredbu kojom je, pod pretnjom smrću, zabranjeno slušanje stranih radio stanica, izuzev nemačkih.

drugi svetski rat

Britanski brodovi "Dorsetšajr", "Kralj Džordž V" i "Rodni" i avioni s nosača aviona "Ark rojal", potopili jedan od najvećih nemačkih ratnih brodova "Bizmark", koji je tri dana ranije poslao na morsko dno, s više od 1.400 ljudi, britansku krstaricu "Hud". S "Bizmarkom" je potonulo 2.300 članova posade na pučini Atlantika naspram francuske obale.

maj 1941.

drugi svetski rat

Ostali zločini ustaša NDH nad Srbima tokom maja meseca 1941. Ustaše iz Udbine ubile su 12 lokalnih Srba. Ubijena 3 srpska muškarca u Mačkovom Selu i 1 u Dodošima pokraj Petrinje. Ubijeno 11 srpskih muškaraca u selima oko Petrinje. Ubijeno 5 članova hrvatske porodice Mravunac od strane ustaša iz Hrvatskog Blagaja u Srpskom Blagaju pokraj Veljuna. Ustaše su ovaj zločin pripisale Srbima kao izgovor za otpočinjanje pokolja nad stanovništvom Veljuna i okoline koji se odigrao u Hrvatskom Blagaju, 6-9. maja 1941. Hapšenje 4 lica srpske i ruske nacionalnosti u Topuskom koji nisu preživeli rat. Hapšenje 6 lica srpske nacionalnosti u Vrginmostu koja su tokom leta 1941. ubijena u logoru Jadovno. U Sanskom Mostu ustaše streljale 30 ljudi, 29 Srba i 1 Hrvata. Takođe u blizini Sanskog Mosta ustaše streljale 45 srpskih civila. Tokom leta 1941. ubijeno je 10 stanovnika Vukovara i 5 stanovnika sela Mikleuševci. Ubistvo 31 muškaraca srpske nacionalnosti na području kotara Slavonska Požega. U logoru Gospić ubijeno 15 muških stanovnika srpskog sela Lipovo Polje pokraj Perušića. Hapšenje 29 lica srpske nacionalnosti u selu Gornje Dubrave, pokraj Ogulina. Od 29 uhapšenika samo dvoje ih se vratilo u selo, dok su ostali kasnije pobijeni. U Zagrebu uhapšeno 165 Jevreja, starosti od 17 do 23 godine, koji su 31. maja otpremljeni u logor Danica u Koprivnici, a potom u logor Jadovno, gde su svi ubijeni, sem desetorice mladića, koji su ubrzo postali zatočenici logora Jasenovac (rat će preživeti samo trojica). Streljanje Dušana Zelembabe, kuvara hotela Esplenada u Zagrebu, zbog navodnog "napada na ustašku ophodnju".

Jun 1941

01.jun 1941.

drugi svetski rat

Nemci osvojili Krit i zarobili 13.000 britanskih vojnika, čime su obezbedili važnu bazu za operacije na Bliskom Istoku i u Severnoj Africi. Osnovna namera nemačkog vojnog vrha bila je da se onemogući nesmetana kontrola Sredozemlja od strane Britanaca.

drugi svetski rat

Ustaško streljanje viđenijih Srba u Trebinju. Dana 28.maja 1941.godine u Trebinje je doputovalo 10 ustaških omladinaca, studenata Zagrebačkog Univerziteta. Naredili su da se odmah po svim radnjama i javnim mestima skinu natpisi pisani ćirilicom, što je učinjeno i na dva spomenika i to Njegoševom i Trebinjskih mučenika. U noći između 31.maja i 01.juna po Trebinju su otvarali oružanu vatru omladinci Ustaške organizacije, pa su na ulice i periferiju grada Trebinja poslate ustaše i ostala naoružane pristalice ovih fašista. Ustaše su u ranim jutarnjim satima 01.juna između 5 i 7 sati ubile streljanjem devet viđenijih Srba Trebinja i to na njihovim kućnim pragovima. Žrtve ovog masakra bile su: Popović Vlado beležnik opštine, Babić Vaso trgovac, Nogulić Dušan gostioničar iz Dražin Dola kod Trebinja, Kovačević Gašo sedlar majstor jugoslovenske vojske, Lečić Radovan stolar, Palikuća Vlajko, Đurić Šćepo mesar, Brković Miloš činovnik i Kukurić Ilija iz sela Polica. Pored ovih ubijenih Srba, ustaše su uhapsile još 15 Srba. Jedan deo su streljali a drugi utamničili. Ustaše iz Zagreba su na osnovu sporazuma sa vojnim vlastima u Trebinju zarobili još oko 30 talaca iz Trebinja i okoline, ugledne ljude, koji će služiti kao garancija da će stanovništvo nakon ovog počinjenog maskara biti mirno. Izveštaj o ovom zločinu sastavio i poslao svojim nadređenima ustaški potpukovnik Muharem J. Aganović. Samo deset dana kasnije, tačnije 11. juna, ustaška postaja iz obližnje Lastve nastavlja ovaj krvavi niz i zverski ubija četvoricu članova porodice Begenišić.

drugi svetski rat

Početkom juna 1941. godine, ustaške vlasti iz Kupresa i okoline sprovele su masovna hapšenja i likvidacije srpskih civila sa područja Kupreškog polja – ubijeno oko 500 ljudi. Ovaj zločin predstavlja jedan od prvih masovnih talasa etničkog čišćenja i uništavanja srpskog naroda u ovom delu Bosne i Hercegovine. Terorom su prvenstveno bila obuhvaćena srpska sela na obodima Kupreškog polja, među kojima se najviše ističu Blagaj, Malovan, Ravno i Vukovsko. Pohapšeni civili (u ovoj fazi uglavnom viđeniji ljudi i vojno sposobni muškarci) odvođeni su i živi ili ubijeni bacani u kraške jame na Kupreškom polju i okolini. Istorijski podaci i svedočanstva ukazuju da je u ovom inicijalnom ustaškom naletu na samom početku juna stradalo oko 500 Srba sa ovog područja. Ovaj talas u junu bio je uvod u još masovnije pokolje koji su usledili krajem jula i tokom avgusta 1941. godine. Ustaški funkcioneri pristigli sa strane (poput onih pod komandom ustaških poverenika koji su pokrivali širi prostor prema Bugojnu i Livnu) organizovali su kamione koji su danonoćno prevozili srpsko stanovništvo do masovnih gubilišta, kao što su jame u Zanesovićima i Kožvaricama u šumi Koprivnici na putu Bugojno–Kupres. Ustaški teror na Kupreškom polju direktno je ubrzao samoorganizovanje naroda, što je u avgustu 1941. dovelo do podizanja masovnog oružanog ustanka u Janju i srpskim selima Kupresa (Rilić, Zanaglina, Ravno, Vukovsko) kako bi se spasili goli životi.

01-02.jun 1941.

drugi svetski rat

Masovno hapšenje srpskih stanovnika Nevesinja i okoline početkom juna - u selu Udrežnje 2. juna 1941. ustaše ubile 29 muškaraca. Početkom juna, tačnije 1. juna, lokalne ustaše u Nevesinju, pojačane ustaškim formacijama sa strane, započinju koordinisanu i masovnu akciju hapšenja uglednijih Srba, trgovaca, sveštenika i seljaka u samoj varoši i obližnjim selima. U prvom naletu uhapšeno je oko 50 ljudi. Plan je bio jasan: likvidirati viđenije muškarce koji bi mogli da organizuju bilo kakav otpor, kako bi se ostatak naroda lakše i bez otpora proterao ili pobio. U ranim jutarnjim časovima 2. juna 1941. godine, ustaški odredi pod komandom zloglasnog Franje Sudara (upravnika ustaškog tabora) upadaju u mirno srpsko selo Udrežnje kod Nevesinja. Ustaše i žandari opkoljavaju selo pod izgovorom pretrase i "traženja skrivenog vojničkog oružja". Odmah prelaze na brutalne likvidacije, ubijajući zatečene muškarce. Tog dana mučki je ubijeno 29 srpskih civila (istorijski izvori variraju između 27 i 29 žrtava, najčešće zbog naknadno preminulih od povreda). Nakon što su zverski poubijali muškarce (od kojih su mnogi bili starci koji su ostali u kućama), ustaše pale nekoliko srpskih kuća i pljačkaju imovinu.

Narednog 03.juna u nevesinjskom selu Drežanj meštani i okolni srpski seljaci organizovali su oružani otpor ustaškim koljačima. Svesni da ih čeka ista sudbina ako mirno ostanu kod kuća seljani pružaju žestok oružani otpor ustaškoj patroli. Ovaj događaj je u istoriji zapisan kao Nevesinjska antifašistička puška (ili Treća nevesinjska puška) i označava početak opšteg junskog ustanka srpskog naroda u istočnoj Hercegovini. Seljaci su se organizovali, zaposeli brda, presekli komunikacije i naterali ustaške snage u defanzivu, spasivši tako hiljade života od planiranih kraških jama.

03-05.jun 1941.

drugi svetski rat

Pokolj u selu Korita i zločin na Korićkoj jami (u nekim izvorima i Golubija jama) u okolini Gacka – ubijeno između 130 i 180 Srba. Tokom iskopavanja kostiju iz jame 1953, pronađeno je 180 ljudskih lobanja. Najmlađa žrtva od četrnaest godina je bio Kosta Glušac, a najstarija Jevto Svorcan koji je imao osamdeset godina. Ustaške vlasti iz Gacka, predvođene ustaškim poverenikom Hermanom Tonogalom (advokatski pripravnik iz Travnika) i lokalnim ustašama iz muslimanskog sela Fazlagića Kula (zloglasni ustaški tabor), smislile su podlu prevaru. Meštanima srpskog sela Korita i okoline naređeno je da se jave u zgradu bivše Sokolskog društva (Sokolski dom) radi navodnog "popisa i deljenja propusnica" za slobodno kretanje. Srbi, ne sluteći šta se sprema, masovno su se odazvali pozivu. Čim su ušli, vrata su zaključana, a ustaše su ih odmah povezale žicom i konopcima, prebijajući ih motkama i kundacima. U noći između 3. i 4. juna, vezane ljude su u grupama odvodili do Korićke jame, prirodnog kraškog ponora dubokog preko 30 metara. Da ne bi trošili municiju i privlačili pažnju pre vremena, ustaše su ljude ubijale udarcima maljeva, sekira i gvozdenih poluga u glavu, a zatim ih žive ili polumrtve gurale u ambis. Nakon što su napunili jamu ljudima, krvnici su unutra bacili nekoliko bombi da dokrajče one koji su davali znake života, a u danima koji su usledili pokrili su jamu granjem, šutom i lešinama uginule stoke kako bi prikrili miris raspadanja. U ovom pokolju ubijeno je između 130 i 180 srpskih civila iz Korita i okolnih sela. Među ubijenima je bilo i osmoro dece. Kao pravo čudo, osmorica ljudi je uspela da preživi ovaj pakao! Neki su pali u jamu nepovređeni (povučeni od strane vezanog druga), uspeli da izbegnu bombe i kasnije se mukotrpno iskopaju iz ponora pre nego što je ustaški stražar primetio. Njihova svedočanstva su spasila istinu od zaborava. Nakon što je završio pokolj, ustaški odred je potpuno opljačkao i spalio selo Korita. Srpski seljaci iz gornjeg Gatačkog polja i okoline, shvativši da im nema spasa ako budu čekali "pozive na popis", uzimaju skriveno oružje u ruke. Već 6. juna 1941. godine, naoružani seljaci napadaju i uništavaju ustaške i žandarmerijske stanice u Kazancima i Stepenu, rušeći put i telegrafske veze između Gacka i Bileće. To je bio neposredan početak opšteg narodnog ustanka u ovom kraju Hercegovine.

04.jun 1941.

drugi svetski rat

Nacistička Nemačka i tzv. Nezavisna Država Hrvatska postigle dogovor o iseljavanju 200 000 Srba iz NDH u Srbiju, u duhu rasističke težnje da prekrštavanjem i prisilnim iseljavanjem Srba i fizičkom likvidacijom Srba, Jevreja i Roma od NDH bude stvorena „rasno čista“ Hrvatska.

Umro poslednji nemački car i pruski kralj Fridrih Vilhelm II Viktor Albert. (Rođen: Berlin/Kraljevina Pruska/Nemačka 27.januar 1859. - Umro: Dorn/Holandija 04.jun 1941.) Fridrih Vilhelm II Viktor Albert bio je tvorac politike prodora na istok i izazivač niza vojno-diplomatskih kriza, uključujući objavu rata Srbiji 1914, čime je započeo Prvi svetski rat. Na presto Nemačkog carstva stupio je 1888, a 1918. je, posle poraza Nemačke, primoran da abdicira. Pobegao je u Holandiju, koja je odbila da ga izruči saveznicima radi suđenja za ratne zločine. Njegovo puno ime je bilo Fridrih Vilhelm Viktor Albert od Pruske (nem. Friedrich Wilhelm Viktor Albert von Preußen). Pripadao je nemačkoj kraljevskoj porodici Hoencolern (nem. Hohenzollern). Njegov otac bio je Fridrih III Nemački koji je vladao samo nekoliko meseci 1888. godine posle smrti svog oca Vilhelma I. Majka mu je bila Viktorija, najstarija ćerka britanske kraljice Viktorije, pa je bio blizak rođak ruske carice Aleksandre. Leva ruka mu je bila delimično paralizovana usled povrede pri rođenju. Vodio je militarističku politiku, unapredio vojnu industriju, mornaricu i podstakao osvajanje prekomorskih teritorija (nem. Weltpolitik).

Vladao je u periodu od 1888. do 1918. Sukobio se sa Otom fon Bizmarkom prisilivši ga 1890. na ostavku. Nastavio je sa sprovođenjem svoje socijalne politike (1891. proglašen je zakon o kontroli fabrika; 1892. osnovana je kancelarija za rad; 1899. proširen je zakon o starosti i invaliditetu; 1900. uvedeno je osiguranje protiv povrede; 1903. prošireno je osiguranje protiv bolesti; 1908. godine uvedeno je strogo regulisanje satnica fabrika).

1859-1941

Nastavio je i pripremanje širenja Nemačke preko Balkana na Bliski i Srednji istok i učvršćenje kolonijalnog poseda. Njegova spoljna politika udaljila je sve saveznike osim Austro-Ugarske, a neki potezi izazvali afere koje su ostavile utisak nestabilne politike opasne za međunarodni poredak, što je zajedno s sprovođenjem politike intenzivnog naoružavanja, naročito na moru, ubrzalo izbijanje I. svetskog rata. Nakon vojnog sloma Nemačke 1918, a pod pretnjom revolucije, državni kancelar Maksimilijan fon Baden prisilio ga je 9.11.1918. na abdikaciju.

04-08.jun 1941.

drugi svetski rat

Pokolj Srba kod sela Kotezi na obodu Popova polja, opština Ljubinje – ubijeno i u jamu Kapavica bačeno oko 120 ljudi. Lokalne ustaše iz Ljubinja i okoline, predvođene ustaškim logornikom Leonom Togonalom (rođakom onog Hermana Togonalca iz Gacka) i zloglasnim Jurom Borojevićem, započele su masovna hapšenja srpskih muškaraca u samom Ljubinju i selima Vlahovići, Ubosko, Kapavica i Rankovci. U noći između 4. i 5. juna, prva velika grupa od oko 114 vezanih Srba odvedena je do jame Kapavica. Ustaše su ih mučile, a zatim žive ili polumrtve bacale u ambis dubok oko 30 metara. Nekoliko dana kasnije, u noći 7. na 8. jun, dovedena je još jedna grupa civila. U jami Kapavica je tih dana zverski ubijeno 114 do 121 srpski civil (zavisno od izvora). Iz jame Kapavica uspela su da prežive trojica Srba koji su pali preko leševa, ostali nepovređeni i kasnije se tajno izvukli pod okriljem noći. Njihova svedočanstva su posle rata detaljno ogolila ovaj zločin.

05.jun 1941.

drugi svetski rat

Preko 5 000 ljudi je poginulo prilikom strahovite eksplozije skladišta oružja i municije u tvrđavi Despota Đurđa u Smederevu. U drevnu tvrđavu Despota Đurđa nemačke okupacione snage smestile su skladište oružja i municije bivše jugoslovenske vojske, koje je odletelo u vazduh u 14:14. Broj žrtava je bio ogroman, oko 5 000 ljudi. Pošto je bio pazaran dan u gradu se nalazilo mnoštvo sveta iz okoline a u stanici pored same tvrđave se u trenutku eksplozije nalazila kompozicija voza koja je potpuno razorena. Sam grad je strahovito stradao. Od 2 393 kuće tadašnjeg Smedereva samo 25 je ostalo neoštećeno. Nedićeva vlada obrazovala je Komisiju za obnovu koja je ogromnim naporima obnovila grad, uz masovan rad dobrovoljaca iz cele Srbije. Do 1943. grad je obnovljen. Uzrok eksplozije nikada nije rasvetljen.

07.jun 1941.

Rođena srpska (jugoslovenska) pozorišna, filmska i TV glumica Stanislava Pešić. (Rođena: Grocka/ Kraljevina Jugoslavija (Srbija pod nemačkom okupacijom)/Srbija 07.jun 1941. - Umrla: Beograd/SR Jugoslavija/Srbija 20.novembar 1997.) Otac Dušan bio je zamenik javnog gradskog tužioca, a majka Vera profesorka francuskog. Svoje detinjtvo na Tašmajdanu glumica je ovako opisala:„Nisam bila ni mirna ni povučena. Naprotiv, uvek sam volela da se tučem. Organizovala sam boks mečeve i rvačka takmičenja, iz kojih sam izlazila kao poražena strana. Uopšte, detinjstvo pamtim po posekotinama i modricama, zavojima i flasterima.” Pohađala je osnovnu školu „Vuk Karadžić“ u Beogradu. Nakon studija glume na Akademiji za pozorište, film, radio i televiziju u Beogradu angažovana je u Narodnom pozorištu. Na filmu debituje 1961. i za ulogu Saše u „Pesmi“ Radoša Novakovića nagrađena je na festivalu u Puli. Veliku medijsku popularnost donela joj je uloga Olge u TV seriji „Pozorište u kući“. Na Televiziji Beograd je radila i kao voditeljka programa za decu.

Nekoliko meseci pred smrt objavljena je njena knjiga Devetnaest društvenih igara. Preminula je od raka 20. novembra 1997. godine u Beogradu. Političarka Vesna Pešić njena je rođena sestra. Imala je dvojicu sinova, Peru sa vajarom Slavoljubom Vavom Stankovićem i Ivana, sa kompozitorom Vojislavom Vokijem Kostićem.

1941-1997

08.jun 1941.

drugi svetski rat

Britanske snage i jedinice Slobodne Francuske izvršile invaziju Sirije da bi sprečile osnivanje baza Sila osovine. U borbama s trupama francuskog višijevskog predsednika vlade generala Petena, iz stroja je izbačeno 4.600 Britanaca, ali je odbrana Sueckog kanala pomerena za oko 400 kilometara na sever.

14.jun 1941.

Predsednik SAD Frenklin Ruzvelt naredio zamrzavanje imovine nacističke Nemačke i fašističke Italije u Americi.

20.jun 1941.

drugi svetski rat

Osnovan koncentracioni logor Jastrebarsko od strane vlasti fašističke tzv. NDH.

22.jun 1941.

drugi svetski rat

Počela operacija „Barbarosa“ u kojoj su Hitlerove trupe sa više od 150 divizija napale SSSR duž cele granične linije između Baltičkog i Crnog mora. Planom nemačkog nacističkog vođe Adolfa Hitlera nazvanim „Barbarosa“ bilo je predviđeno uništenje sovjetskih armija u graničnim oblastima i brzo zauzimanje evropskog dela Sovjetskog Saveza. Nemačka armija sa četiri miliona vojnika, 3 300 tenkova i 2 000 aviona, u početku je veoma brzo napredovala, ali je već na samom kraju 1941. bilo jasno da je plan za brzo uništenje sovjetske Rusije doživeo neuspeh.

Centralni komitet Komunističke partije Jugoslavije pozvao narode Jugoslavije na ustanak protiv nemačkog okupatora putem proglasa, povodom napada Nemačke na Sovjetski Savez. Zanimljivo je da KPJ nije započela ustanak kada je Jugoslavija okupirana i rasparčana već baš onog trenutka kada je napadnut Sovjetski Savez.

drugi svetski rat

Italija i Rumunija objavile rat Sovjetskom Savezu.

24-28.jun 1941.

drugi svetski rat

Masovna ustaška hapšenja mostarskih Srba i njihova likvidacija – ubijeno između 450 i 500 srpskih rodoljuba. Hapšenja su pokrenuta po direktnom naređenju ustaškog poverenika za Hercegovinu, zloglasnog Ivana Herenčića. Cilj je bio da se potpuno eliminiše srpska inteligencija, trgovci, sveštenstvo i železnički radnici koji su u Mostaru činili stub zajednice, kako bi se predupredio bilo kakav otpor dok ustaše vrše pokolje po okolnim selima. Ustaške patrole, pojačane domaćim "divljim ustašama", išle su od kuće do kuće po mostarskim naseljima i na radnim mestima. Hapšenja su vršena po unapred pripremljenim spiskovima. Među ovih ~450 mučki ubijenih mostarskih Srba nalazili su se najviđeniji građani : kompletno sveštenstvo Srpske pravoslavne crkve u Mostaru, uključujući i ikone mostarske kulture i duhovnosti, ugledni trgovci, profesori, inženjeri i lekari, preko stotinu radnika mostarskog železničkog čvora. Ova akcija u Mostaru bila je tempirana tačno pred Vidovdan (28. jun), što je imalo i jasnu simboličku i psihološku nameru NDH da slomi duh naroda.

25-26.jun 1941.

drugi svetski rat

U noći između 25-26. juna južno od Opuzena, na obali Neretve, ustaše monstruozno, a kako drugačije, maljevima, noževima, sekirama pobile 283 lica srpske nacionalnosti sa područja kotara Stolac. Ovaj zločin južno od Opuzena je jedan od najbrutalnijih primera organizovane državne prevare i likvidacije u ustaškom režimu. Ovde se ne radi o stihijskom ubijanju na kućnom pragu, već o masovnom, hladnokrvno isplaniranom transportu i klanju stolačkih Srba na samoj obali reke Neretve. Sve je počelo nekoliko dana ranije, oko 22. juna, kada su ustaške vlasti u Stocu i okolini (sela Berkovići, Poplat, Dabrica, Bitunja) pozvale sve srpske muškarce od 16 do 60 godina da se jave radi "prijave vlastima" i dobijanja radnih propusnica za odlazak na rad u Nemačku. Verujući da idu na rad, ljudi su se masovno odazvali. Čim su se sakupili, ustaše su ih zatvorile u zgradu stolačke osnovne škole i bivše kasarne, gde su ih vezali žicom i divljački mučili.

U noći 25. juna, pohapšeni stolački Srbi su kamionima prebačeni do železničke stanice u Čapljini. Tamo su ubačeni u stočne vagone i železnicom transportovani nizvodno uz Neretvu, prema Metkoviću i Opuzenu. Iz voza su isterani na uskom prostoru uz samu obalu reke, južno od Opuzena (lokacija poznata kao Blace ili Podgradina). Ustaše su na stratištu podelile ljude u manje grupe. Da ne bi trošili municiju i kako se pucnji ne bi čuli do obližnjih naselja, metod likvidacije je bio stravičan: žrtve su ubijane noževima, ustaškim bodama, sekirama i maljevima. Svakom ubijenom ili polumrtvom čoveku ustaše su vezivale teško kamenje ili gvožđe oko vrata pre nego što bi ih gurnuli u duboku vodu Neretve, kako leševi ne bi isplivali i svedočili o zločinu. Prema zvaničnim posleratnim izveštajima Zemaljske komisije, u ovoj jednoj noći na tom mestu je zverski ubijeno oko 283 srpska civila sa područja stolačkog kotara. Neki izvori brojku popravljaju i na preko 300, jer su u isti transport ubačeni i pojedini Srbi pohvatani oko same Čapljine. Glavni organizatori ovog pokolja bili su visoki ustaški zvaničnici iz Hercegovine. Akciju na terenu su vodili ustaški logornik iz Stoca Anđelko Vidačković, zloglasni Frane Vego (ustaški tabor u Čapljini) i ustaški poverenik Ivan Herenčić. Izvršioci su bili lokalni ustaški odredi iz Stoca, Čapljine i Ljubuškog, pojačani ustašama pristiglim iz zapadne Hercegovine. Ovaj datum (25-26. jun) je ključan jer pokazuje kako je ustaški vrh planski čistio čitava administrativna područja (kotareve). Stolački srez je ove noći pretrpeo demografski slom od kojeg se srpska zajednica na tom prostoru nikada u potpunosti nije oporavila.

26.jun 1941.

drugi svetski rat

Finska se pridružila nacističkoj Nemačkoj i objavila rat Sovjetskom Savezu u kojem je učestvovala tri godine. Prisiljena je na primirje 1944. a konačan mirovni ugovor potpisala je 1947. u Parizu.

26-27.jun 1941.

drugi svetski rat

Ustaške izvršile masovni pokolj nad oko 170 srpskih civila iz sela Berkovići, Klačka, Ljuti Do i Meča u okolini Stoca. Zločin je bio deo koordinisanog talasa vidovdanskih pokolja sa ciljem potpunog etničkog čišćenja i uništavanja srpskog življa u istočnoj Hercegovini. Brutalnost ovih likvidacija primorala je preživelo stanovništvo na povlačenje u zbegove i ubrzala podizanje masovnog oružanog ustanka u stolačkom kraju.

27.jun 1941.

drugi svetski rat

Vlada mađarskog regenta Mikloša Hortija, saveznika nacističke Nemačke, objavila rat Sovjetskom Savezu.

drugi svetski rat

Ustaše pod komandom Franje Sudara izvršile pokolj nad 137 lokalnih stanovnika u Nevesinju. Izvršioci su bile lokalne ustaške formacije i naoružane grupe pristigle sa područja zapadne Hercegovine. Brutalni teror je izazvao svenarodni junski ustanak u ovom kraju, gde su se naoružani seljaci pod komandom poručnika Krsta Đerića organizovano suprostavili ustašama na Trusini, dok su u Paljevom Dolu razbijene ustaško-domobranske kolone koje su nadirale iz pravca Mostara.

Istog dana izvršeno je streljanje 4 komunista hrvatske nacionalnosti u Zagrebu. Izvršeno hapšenje 25 srpskih muškaraca u Viskom koji su sprovedeni u logor Gospić a kasnije većina stradala u ustaškim koncentracionim logorima.

29.jun 1941.

Umro poljski pijanista i kompozitor Ignac Jan Pederevski, profesor Konzervatorijuma u Varšavi, koji je od 1919. do 1921. bio predsednik vlade i ministar inostranih poslova Poljske. (Rođen: Kurilovka/Ruska imperija/Poljska 18.novembar 1860. - Umro: Njujork/Njujork/Sjedinjene Američke Države 29.jun 1941.) Pederevski je bio poljski profesor klavira, pijanista, kompozitor, državnik i diplomata. Školovao se za profesora klavira. Radi daljeg usavršavanja, odlučio je otići u Beč. Tamo se sreo s Bramsom, posle čega mu pijanistička karijera poprima uzlaznu putanju. Održava koncerte po Evropi, od kojih mu se pamte oni u Parizu i Londonu. Potom nastupa širom Severne Amerike, gde je održao više od stotinak koncerata. Brojne njegove svetske turneje su zapamćene kao veličanstveni uspesi. Prihode od svojih koncerata, koji su bili pozamašni, delio je u karitativne i kulturne svrhe.

Nakon prvog svetskog rata, 1919, u slobodnoj Poljskoj je sastavio prvu izbornu koalicionu vladu u kojoj je bio premijer i ministar inostranih poslova. U vladi je ostao do novembra 1919. Potom je ostvario i diplomatsku karijeru: 1920. je bio poljski predstavnik u Ligi naroda. Nakon što se povukao iz političkog života, otišao je iz Poljske.

1860-1941

jun 1941.

drugi svetski rat

Ostali zločini ustaša NDH nad Srbima tokom juna meseca 1941. U blizini Banja Luke uhapšeni su, mučeni i ubijeni, banjalučki episkop Platon (Jovanović) i protojerej Dušan Subotić iz Bosanske Gradiške. Ubistvo 21 srpskog stanovnika zaseoka Rončevići pokraj Lovinca u Lici. Među ubijenima bilo je 7 dece i 6 žena. Svi su bili članovi porodice Rončević. Zločin se dogodio u mestu Sveti Rok. 10. jula 1941, je pobijeno još 7 članova porodice Rončević. Gatačke ustaše po naređenju Jure Francetića, tadašnjeg ustaškog poverenika za Bosnu i Hercegovinu, koji je tada boravio u gatačkom kraju, maljevima i kundacima pobile oko 20 civila iz Gacka, Avtovca, Rudnog Polja i Nadanića i bacili ih u jamu pokraj sela Korita. Ubistvo 12 muškaraca porodice Gnjatović srpske nacionalnosti iz zaseoka Rasoje pokraj Lovinca u Lici. U selu Komar, između Travnika i Donjeg Vakufa, ustaše izvršile streljanje 15 lokalnih Srba. Ubistvo 6 lokalnih srpskih muškaraca u selu Visuć (kotar Udbina). U selu Sušine pokraj Našica ustaše zaklale 6 lokalnih srpskih stanovnika. Ustaše na čelu sa Leonom Togonalom, izvršile ubistvo 32 lica iz Ljubinja. Među ubijenima, koji su bačeni u jamu Panduricu, bilo je 29 Srba, 2 Hrvata i 1 musliman. Stradanje srpskih muškaraca sela Lipovo Polje pokraj Perušića u logoru Jadovno. Prema publikovanim poimeničnim podacima u ovom razdoblju u Jadovnom stradalo je 39 stanovnika ovog sela. Tokom Drugog svetskog rata ustaše su pobile 111 civilnih stanovnika ovog sela.

U selima u okolini Knina sprovedeno hapšenje lokalnih Srba od strane ustaša. Prema dostupnim podacima uhapšeno je oko 60 seljaka koji su potom ubijeni. Ubistvo 4 srpska mladića u Bosanskoj Kostajnici. Prva ubistva počinjena od strane ustaša na području kotara Drvar: ubistvo 2 muškarca u selu Bastasi - ubistvo od 25 do 32 lica srpske nacionalnosti na lokaciji Risovačke pećine. Ubistvo 21 lica na mostu na Lašvi kod Travnika. Ubistvo 19 srpskih muškaraca iz sela Borik (tada: Petrovac), pokraj Mikleuša (kotar Podravska Slatina). U Gavrilovcu pokraj Đurđenovca (kotar Našice) ubijena trojica Srba od strane ustaša. Ubistvo 3 člana porodice Budimlija u Lovincu – žena i dvoje dece. Stradali stanovnici sela Nebljusi od kojih je 65 pobacano u jamu u Boričevcu. Većina Nebljušana ubijenih juna 1941. u Boričevcu bili su žene i deca. U blizini sela Lastva pokraj Trebinja ustaše ubile 8 srpskih seljaka. Ubistvo 5 muškaraca srpske nacionalnosti na području kotara Slavonska Požega. U blizini Vlasenice ubijeno oko 40 Srba iz ove varoši i okoline. Ubijeno 10 Srba iz Gacka i okoline, zatočenika gatačkog zatvora, kod sela Gornje Plužine u blizini Nevesinja. Stradalo oko 110 srpskih civila među kojima mnogo žena i dece u okolini Čapljine. Ustaše izvršile ubistvo 14 odraslih muških stanovnika Zborne Gomile i Međulića, pokraj Gacka u Avtovcu. U selu Vrbica pokraj Gacka, ustaše iz Fazlagića Kule izvršile ubistvo 29 stanovnika. Među ubijenima bilo je 8 dece i 5 žena. Masovni zločin u Ržanom dolu nad muškim stanovništvom sela u Popovom polju - od ukupno 168 stanovnika uspela su pobeći samo trojica.

Ostali su pobijeni ili su živi bačeni u jamu gde su skončali. Sutradan je ista grupa ustaša u drugim selima ovog kraja izvršila pokolj još 32 srpska seljaka.

U blizini sela Pridvorci pokraj Trebinja ustaše ubile 13 trebinjskih Srba, a njihove leševe potom bacili u jamu. 18 Srba ubijeno u Gacku na svirep način. U Nevesinju je ubijeno 28 prispelih stanovnika Gacka i Avtovca. Ustaše iz muslimanskog sela Fazlagića Kula pokraj Gacka ubile su 29 stanovnika sela Zborna Gomila i Međulić u zaseoku Stolac u Fazlagića Kuli. Među ubijenima bilo je 14 dece i 11 žena. U blizini sela Cerno, između Ljubuškog i Međugorja, ubijeno 16 srpskih muškaraca iz Ljubuškog. Ustaše iz Fazlagića Kule ubile 9 članova porodice Nikolić i 13 članova porodice Boljanović koje su živele u Fazlagića Kuli. Njihovi leševi bačeni su u jamu nedaleko od zaseoka Drugovići u Kuli. Porodica Nikolić u potpunosti je istrijebljena, a od Boljanovića je preživio jedan dečak koji je svedočio o zločinu. Ubistvo 9 srpskih muškaraca iz sela Mekinjar, pokraj Korenice. Hapšenje oko 60 srpskih muškaraca u Drvaru. Uhapšeici su sprovedeni u ustaški zatvor u Bihaću, odakle su krajem jula 1941. odvedeni na stratište na Garavicama gdje su ubijeni. Pokolj nad 16 stanovnika sela Kozice i 23 stanovnika sela Prenj, Pješivci, Opličići i Lokovi, u blizini Stoca. U blizini Borova pokraj Vukovara streljano 12 srpskih muškaraca iz sremačkih sela. Ustaške sprovele masovna hapšenja i likvidacije srpskog i etnički mešovitog stanovništva u selima u okolini Mostara - ubijeno oko 60 Srba od toga 7 monaha manastira Žitomislić. Pokolj nad srpskim stanovništvom kotara Stolac na Vidovom polju pokraj Stoca - ubijeno 96 muških stanovnika stolačkog kraja. Olovske ustaše ubile 6 srpskih seljaka iz sela Brda pokraj Olova. Iz pravca Čapljine i Stoca dovezeno oko 90 Srba i ubijeno i bačeno u jamu u neposrednoj blizini samostana Humac pokraj Ljubuškog. Drugi izvori pominju 86 stradalih, za koje se pretpostavlja da potiču iz okoline Stoca.

Jul 1941

01.jul 1941.

Emitovana prva televizijska reklama - na televiziji En-Bi-Si prikazan spot od 10 sekundi za "Bulova Voč Kompani". (Bulova Watch Company)

drugi svetski rat

Ustaški pokolj srpskog naroda u selu Donja Suvaja 1. jula 1941. godine predstavlja jedan od najbrutalnijih i najmasovnijih ustaških zločina nad srpskim civilima u Lici pre zvaničnog izbijanja opšteg ustanka - meta monstruma bili su isključivo žene, deca i nemoćni starci - ubijeno 290 nevinih civila. Ovaj užasni događaj bio je početak krvave kampanje čišćenja koračaja Donji Lapac. Akcijom je direktno rukovodio Vjekoslav Maks Luburić. On je komandovao jedinicama koje su sprovodile "čišćenje" jugoistočne Like. Oko 300 ustaša stiglo je rano ujutru kamionima iz pravca Gospića. Opkolili su selo Donja Suvaja i započeli sistematsko uništavanje. Žrtve su surovo mučene, klane i ubijane u svojim kućama ili dvorištima. Oko 25 kuća je potpuno spaljeno tog dana. Veliki broj žrtava bačen je u tri lokalne jame. Ovaj zločin je specifičan jer su meta bili isključivo žene, deca i nemoćni starci. Muškarci su se pre toga uglavnom sklonili u šume, ne verujući da će ustaše ubijati civilno stanovništvo. Među žrtvama je bilo čak 70 dece mlađe od 15 godina, 7 devojaka i 39 žena. Najmlađa žrtva bila je beba od svega nekoliko meseci. Zvanični dokumenti i kasniji popisi identifikovali su žrtve poimence. Na Spomeniku žrtvama ustaškog zločina u Donjoj Suvaji, koji je 2021. godine podiglo Srpsko narodno vijeće, uklesana su imena 290 stradalih meštana.

Dan nakon što su uništile Donju Suvaju, ustaške snage su upale u susedno selo Osredak 02.07. Za razliku od Suvaje, vest o stravičnom masakru se prethodne noći delimično proširila, pa je veći deo lokalnog srpskog stanovništva uspeo na vreme da pobegne i skloni se u obližnje šume. Ustaše su pretražile selo i uspele da uhvate one koji nisu mogli ili nisu stigli da pobegnu – uglavnom starije i iznemogle osobe. Tog dana su na svirep način ubili 13 žitelja sela Osredak. Selo je opljačkano, a ustaše su zapalile kuće i ekonomske objekte kako bi onemogućile povratak naroda.

Trećeg dana ove ustaške akcije etničkog čišćenja jugoistočne Like, 03.07. na udaru se našlo selo Bubanj. Ovo je bio znatno masovniji i svirepiji zločin nego u Osretku. Ustaše iz Donjeg Lapca i Boričevca (predvođene lokalnim ustaškim funkcionerima Vinkom Mataijom i Milom Markovinovićem) opkolile su selo i izdale strogo naređenje da niko ne sme da napušta svoje kuće. Da bi umirili narod i sprečili ih da pobegnu u šumu, lagali su ih da im se ništa neće desiti i da slobodno mogu da nastave radove na njivama. Čim su osigurali da narod ostane u kućama, otpočeo je krvavi pir. Zločin je izvršen na izuzetno svirep način – pretežno klanjem, hladnim oružjem i masakriranjem. Prethodno su ustaše već ubile 10 meštana, ali je tog 3. jula ubijeno još 83 stanovnika sela Bubanj. Kao i u Suvaji, žrtve su bile najranjivije grupe: među ubijenima je bilo 37 dece mlađe od 15 godina, 15 devojaka i 28 žena. Ova stravična tri dana u Lici ostala su zapisana kao prelomna tačka. Narod je shvatio da okupatorski režim želi njihovo potpuno biološko istrebljenje, što je dalo konačnu iskru za masovni narodni ustanak u Srbu 27. jula 1941. godine.

04.jul 1941.

Politbiro Centralnog komiteta Komunističke partije Jugoslavije doneo je u Beogradu odluku o oružanom otporu protiv nemačkih okupatora. Odluka o podizanju ustanka nije doneta kada je okupirana Jugoslavija nego tek nakon napada na Sovjetski Savez. Dan 4.jul se slavio kao državni praznik u SFRJ poznat kao “Dan borca“.

05.jul 1941.

drugi svetski rat

Osnovan koncentracioni logor na Banjici.

07.jul 1941.

Početak oružanog ustanka protiv okupatora i njihovih slugu u Srbiji, odnosno Jugoslaviji – Dan ustanka u Srbiji. Žikica Jovanović Španac, borac lokalnog partizanskog odreda, započeo je oružanu borbu pod vođstvom KPJ. On je u Beloj Crkvi, na lokalnom ivandanjskom seoskom vašaru, ubio dvojicu pripadnika žandarmerije - Milenka Brakovića i Bogdana Lončara. Ovaj događaj prihvaćen je kasnije kao početak ustanka u Srbiji, odnosno Jugoslaviji

09.jul 1941.

drugi svetski rat

Streljana prva grupa talaca iz logora Kerestinec u tzv. ND Hrvatskoj. 8. jula 1941. iz logora Kerestinec su izvedeni dr Božidar Adžija, Ognjen Prica, Otokar Keršovani, dr Ivo Kun, Zvonimir Richtman, Ivan Korski, Viktor Rosenzweig, Sigismund Kraus, Simo Crnogorac i Alfred Bergman. Već 10. jula objavljen je oglas ministarstva unutrašnjih poslova tzv. nezavisne države Hrvatske (ministar je u to vreme bio Andrija Artuković) da su taoci streljani 9. jula 1941. kao "duhovni začetnici" povodom likvidacije ustaškog agenta Ljudevita Tiljka. Tiljak je bio bivši član KP i poznavao je način ilegalnog rada i mnoge članove partije. Sa dolaskom ustaškog režima ispostavilo se da je špijun. To je bio prvi javno objavljeni proglas da se ustaška vlast i u Zagrebu odlučila na najdrastičnije oblike političkog nasilja, tj. ubijanje po samovolji, mimo svakog zakonskog postupka, istrage ili utvrđene krivice. Sabirni logor u Kerestincu osnovan je pre rata i okupacije, još za vreme Banovine Hrvatske u Kraljevini Jugoslaviji. Bio je to prvi takav logor na tlu NDH kao preteča budućih fašističkih masovnih mučilišta i gubilišta, nagoveštaj i signal totalne fašizacije zemlje koja je usledila. Još za vreme banovine, internisani su u Kerestinec mnogi tada poznatiji levičari.

Streljan jugoslovenski novinar i revolucionar Otokar Keršovani, narodni heroj socijalističke Jugoslavije. (Rođen: Trst/Austro-Ugarska/Italija 23.februar 1902. - Umro: Zagreb/Kraljevina Jugoslavija (Nezavisna Država Hrvatska)/Hrvatska 09.jul 1941.) Otokar Keršovan je rođen u Trstu, kao sin austrougarskog službenika. Posle zatvaranja hrvatske gimnazije u Pazinu, kao šesnaestogodišnji mladić je emigrirao u Kraljevinu Srba, Hrvata i Slovenaca. Gimnaziju je završio u Karlovcu, a u Zagrebu je upisao Šumarski fakultet. Kao student je 1922. godine počeo da se bavi novinarstvom. Učestvovao je u radu jugoslovenskog akademskog kluba „Janušić“ i pokrenuo je polumesečni časopis „Mlada Jugoslavija“, a od 1923. godine postaje jedan od njenih urednika. Sarađivao je i u zagrebačkim „Novostima“ i „Slobodnoj tribini“. Godine 1925. postao je urednik beogradskih zemljoradničkih novina „Novosti“. U Beogradu je 1927. godine postao član Saveza komunističke omladine Jugoslavije (SKOJ), a uskoro i član Pokrajinskog komiteta SKOJ-a za Srbiju. Godinu dana kasnije primljen je u članstvo Komunističke partije Jugoslavije (KPJ). Prvi put je uhapšen 1928. godine. Posle zatvora vratio se u Beograd, gde je nastavio partijski rad. Zajedno sa Veselinom Maslešom izdaje napredni časopis „Nova literatura“. Ponovo je uhapšen i osuđen na deset godina zatvora. Izlazi iz zatvora 1940. godine, ali ga krajem marta 1941. godine ponovo hapse i posle okupacije predaju ustašama. Odveden je u zloglasni logor Kerestinec. Streljan je 9. jula 1941. godine na Dotrščini, kraj Maksimira, zajedno sa narodnim herojima Božidarom Adžijom, Ognjenom Pricom i još sedam komunista.

1902-1941

Streljan jugoslovenski i srpsko-hrvatski publicista i revolucionar Božidar Adžija, narodni heroj socijalističke Jugoslavije. (Rođen: Drniš/Austro-Ugarska/Hrvatska 24.decembar 1890. - Umro: Zagreb/Kraljevina Jugoslavija (Nezavisna Država Hrvatska)/Hrvatska 09.jul 1941.) Rođen je u Drnišu, od oca Hrvata i majke unijatkinje (Jela Dereta). Njegov stariji brat, Nikola, bio je načelnik drniške opštine. Unijati u Dalmaciji, ili Grkokatolici u Dalmaciji, verska su zajednica, koja je postojala u 19. i 20. veku, uglavnom u naseljima Kričke, Baljci i Vrlika. Pojavili su se 1832. godine, a nestali u Drugom svetskom ratu, vrativši se u pravoslavnu veru, a manjim delom prelaskom u rimokatolike. To su bili Srbi pravoslavci, koji su sklopili uniju sa Rimokatoličkom crkvom i priznali vrhovnu vlast Pape, čime su izašli iz okvira Srpske pravoslavne crkve.

Na studije prava odlazi 1910. u Prag, gde ih završava doktoratom 1914. Nakon povratka u domovinu 1914. je mobilizovan, i do kraja I. svetskog rata radio je kao pisar i prevodilac u vojnim sudovima u Sinju, Šibeniku i Dubrovniku. Godine 1918. izabran u Drnišu za člana Narodnoga veća SHS, a zbog italijanske okupacije napušta Dalmaciju i 1919. nastanjuje se u Zagrebu. Bio je član Socijaldemokratske stranke Hrvatske i Slavonije, a od 1935. KPJ. Na osnivačkom kongresu Komunističke partije Hrvatske 1937. izabran je za člana Centralnog komiteta. Zbog komunističke agitacije do 1941. više puta je osuđivan i zatvaran da bi se od aprila 1941. nalazio u ustaškom zatvoru.

1890-1941

Početkom jula 1941, zajedno sa grupom kerestinečkih logoraša, ustaške su ga vlasti streljale u Maksimiru. Ukazom Predsedništva Antifašističkog veća narodnog oslobođenja Jugoslavije (AVNOJ), 26. jula 1945. godine, među prvim borcima Narodnooslobodilačke vojske, proglašen je za narodnog heroja. Božidar Adžija se smatra začetnikom marksističke sociologije u Jugoslaviji. U svom časopisu Socijalna misao (1928 - 1933) objavljivao je članke sociološkog sadržaja. Njegova knjiga Od Platona do Marksa (1929). prvi je prikaz socijalnih ideja u Jugoslaviji. Sarađivao je i u Sociološkom društvu u Zagrebu.

drugi svetski rat

Formiran ustaški koncentracioni logor – Sabirni logor u Slavonskoj Požegi (poznat i kao logor Glavica). Logor je osnovan po direktnom naređenju ustaških vlasti iz Zagreba, a za njegovu lokaciju izabrani su vojni objekti bivše jugoslovenske vojske na uzvišenju Glavica, na periferiji Slavonske Požege. Za upravnika logora postavljen je lokalni ustaški funkcioner Ivan Štir. Ovaj logor nije bio zamišljen isključivo kao logor smrti poput Jasenovca, već primarno kao transportni i sabirni centar. Njegova glavna uloga bila je masovno okupljanje srpskog stanovništva iz Slavonije, severne Bosne i drugih krajeva, koje je NDH planirala da trajno iseli i deportuje u okupiranu Nedićevu Srbiju, u sklopu državnog plana etničkog čišćenja. Tokom jula i avgusta 1941. godine, u logor su vozovima i kamionima dovođene čitave srpske porodice iz okoline Požege, Daruvara, Podravske Slatine, Pakraca i Slavonskog Broda. Ljudi su hapšeni noću, oduzimana im je sva pokretna imovina, zlato i novac, a kuće su im pljačkane i dodeljivane ustaškim doseljenicima.

Kapacitet logora je bio oko 1.500 mesta, ali je u pojedinim trenucima u njemu bilo zbijeno i preko 9.000 ljudi. Zavladala je glad, harale su zarazne bolesti (posebno tifus), a zatvorenici su bili izloženi svakodnevnom batinanju, ponižavanju i silovanjima žena od strane ustaških stražara. Iako je logor služio za deportacije, ustaše su sprovodile i masovne egzekucije na obližnjim lokacijama. Najveća stratišta logoraša bila su na brdima Sloboština i Sveti Rok, gde je ubijeno i bačeno u masovne grobnice na hiljade Srba, među kojima je bio ogroman broj žena i dece. Logor je privremeno zatvoren u jesen 1941. godine nakon što su završeni prvi masovni talasi deportacija za Srbiju, ali je ponovo aktiviran krajem iste godine i tokom 1942. za internaciju Jevreja i Roma, koji su odatle transportovani direktno u sistem logora Jasenovac. Prema istorijskim procenama, kroz pakao ovog logora prošlo je između 10.000 i 15.000 ljudi.

10.jul 1941.

drugi svetski rat

Počela bitka kod Smolenska, prva velika bitka tokom operacije Barbarosa u Drugom svetskom ratu koja je značajno usporila napredovanje Vermahta u Sovjetskom Savezu. Bitka se odigrala oko grada Smolenska između 10. jula i 10. septembra 1941, tokom dva meseca na oko 400 kilometara zapadno od Moskve.

11.jul 1941.

drugi svetski rat

Nemački nacistički okupator izdao uredbu o kaznama za sabotaže u Srbiji.

12.jul 1941.

drugi svetski rat

U Cetinju na skupštini crnogorskih separatista, proglašena "suverena i nezavisna" Crna Gora pod italijanskim protektoratom.

13.jul 1941.

Trinaestojulski ustanak u Crnoj Gori podignut protiv italijanskih fašista i domaćih izdajnika.

13-14.jul 1941.

drugi svetski rat

Zatočeni komunisti iz logora Kerestinec izvršili akciju bekstva iz logora - jedna od najhrabrijih, ali nažalost i najtragičnijih akcija otpora u ranoj fazi Drugog svetskog rata na našim prostorima. Akciju bežanja je spolja koordinisao Mesni komitet KPJ za Zagreb, na čelu sa Josipom Kopiničem, dok je unutar logora organizaciju vodio Divko Budak. Plan je bio da zatvorenici sami razoružaju stražu iznutra, dok će ih spolja sačekati zagrebački ilegalci i partizanski odred koji će ih prihvatiti i prebaciti na Žumberak. Tokom noći između 13. i 14. jula, zatvorenici su krenuli u akciju. Goloruki ili naoružani samo prokrijumčarenim džepnim noževima, uspeli su da savladaju i razoružaju ustašku stražu u krugu dvorca. Iz logora je uspešno pobeglo oko 90 zatvorenika. Kada su izašli van zidina dvorca, nastao je krah planirane operacije. Zbog loših veza i propusta u organizaciji, obećana partizanska grupa i zagrebački ilegalci se nisu pojavili na dogovorenom mestu da prihvate begunce. Grupa intelektualaca i komunista, koji nisu poznavali teren i bili su potpuno neobučeni za kretanje u divljini, ostala je izgubljena u šumama oko Kerestinca i Stupnika. Ustaške snage i oružništvo su odmah podigli uzbunu, blokirali ceo rejon i krenuli u masovnu poteru.

Potera je bila nemilosrdna, a ishod je bio katastrofalan po zatočenike. U borbama tokom potere poginulo je oko 30 komunista. Ustaše su uspele da uhvate živu većinu begunaca, uključujući i čitavo vođstvo intelektualaca. Svega 14 zatočenika je uspelo da se probije kroz ustaški obruč i domogne se partizana na Žumberku. Uhvaćeni komunisti su prebačeni u Zagreb. Već nekoliko dana kasnije, 17. i 18. jula 1941., ustaški Preki sud ih je osudio na smrt. Streljano je 44 komunista u zagrebačkom parku Dotrščina.

14.jul 1941.

drugi svetski rat

Prvi put u borbi upotrebljene sovjetske "kaćuše" - sovjetski višecevni bacač raketa - "Staljinove orgulje", kako su ih zvali nemački vojnici.

17.jul 1941.

Streljan Pavle Bihali, srpski (jugoslovenski) izdavač, književnik i prevodilac mađarsko-jevrejskog porekla, osnivač izdavačke kuće „Nolit“ . (Rođen: Zemun/Austro-Ugarska/Srbija 08.avgust 1898. - Umro: Beograd/Kraljevina Jugoslavija (Srbija pod nemačkom okupacijom)/Srbija 17.jul 1941.) Rođen u Zemunu od oca Davida i majke Klare , rođene Šenman. Osnovnu školu završio u rodnom gradu. Gimnaziju je napustio 1910. tokom pohađanja II razreda. Tokom 1911. učio je zanat u očevoj radionici. Početkom rata, 1915. prelazi zajedno sa porodicom u Budimpeštu. Sledeće 1916. biva mobilisan u austrougarsku vojsku. U Zemun se vraća 1918. kada je i mobilisan u vojsku kraljevine SHS. Od oca je sa bratom Otom preuzeo molersko-farbarsku radionicu. Tokom 1919. je došao u dodir sa radničkim pokretom. Intenzivno je proučavao marksističku literaturu. Bio je član Komunističke partije Jugoslavije (KPJ) od 1920. Radionicu je zatvorio 1927. da bi zajedno sa bratom Otom, 1928. osnovao Izdavačko preduzeće Nolit. Formirao je literarni odbor Književne zajednice Nolit i Redakcioni odbor časopisa za kulturna pitanja Nova literatura, sastavljen od uglednih ličnosti iz sveta književnosti i nauke iz zemlje i inostranstva. Ne samo da je bio glavni i odgovorni urednik, već i grafički dizajner, prevodilac, pisac mnogobrojnih eseja, stvaralac legendarnih intervjua. Prvi broj časopisa, u čijem je uređivanju pomogao bratu, izašao je decembra 1929. Iste godine je izdata i prva knjiga sa znakom izdavačkog preduzeća Nolit. Mladi tog vremena bili su fascinirani magazinima, knjigama, slikama i reportažama koje je Pavle donosio iz Evrope, a uz saradnju mnogih prijatelja iz sveta umetnosti.

1898-1941

Ipak, to je sa sobom nosilo i breme vremena i netrpeljivost tadašnje vlasti koja nimalo nije bila naklonjena literarnim delima zapadnog sveta a naročito Austrije i Nemačke. Uz uticaj koji je imao na zapadu Pavle je napravio čvrsta prijateljstva i poslove sa nekim od najpoznatijih svetskih imena kao što su: Džek London, Pablo Pikaso, Albert Ajnštajn, Bertolt Breht, Gustav Krklec, Teodor Drajzer, Maksim Gorki, Egon Ervin Kiš, Erih Marija Remark i mnogim drugima.

Pod optužbom da se bavi političkim radom koji potpada pod udar Zakona o zaštiti države, uhapšen je 18.februara 1930. i sproveden u Glavnjaču. Od mučenja kojem je podvrgnut u tom zatvoru, do kraja života je osećao fizičke posledice. Ponovo je hapšen 1931, ali mu nije suđeno zbog obustavljanja postupka tokom istrage. Oženio se Bečlijkom Marijom Fingstl sa kojom 1938. godine dobio sina Ivana. Porodica Bihali se posle nemačke okupacije Beograda 1941. prebacila iz prestonice u varoš pod Rudnikom, Gornji Milanovac, pod zaštitničkim okriljem tamošnjeg bogataša Vasilija Vasiljevića. Ipak ni tamo nije ostao neprimećen. Kao poznatog kulturnog radnika, levičara i antifašistu, Gestapo ga je uhapsio 17. maja 1941. godine i odveo u Beograd. Gestapo ga je streljao 17. jula 1941. godine u Marinkovoj Bari, u Beogradu, u prvoj grupi streljanih zatočenika Banjičkog logora.

drugi svetski rat

U Dotršćini pokraj Zagreba streljano 44 komunista odbegla iz logora Kerestinec.

Streljan jugoslovenski književnik i publicista August Cesarec, učesnik Španskog građanskog rata, pobornik socijalističkih ideja. (Rođen: Zagreb/Austro-Ugarska/Hrvatska 04.decembar 1893. - Umro: Zagreb/Kraljevina Jugoslavija (Nezavisna Država Hrvatska)/Hrvatska 17.jul 1941.) Već kao gimnazijalac pridružio se socijaldemokratskom pokretu. Učestvovao je u atentatu na komesara Cuvaja. I svetski rat proveo je kao vojnik u Srbiji. Pod utiskom Oktobarske revolucije prihvatio je boljševičke ideje i uključio se u ilegalni rad komunističkih organizacija zbog čega je bio pod stalnom policijskom prismotrom i više puta zatvaran. Političko rešenje za južnoslovenske narode video je u federalizmu i socijalizmu. S Miroslavom Krležom pokrenuo je 1919. godine časopis „Plamen“ u kojem zagovara ideje revolucije. Član KPJ je od 1920. godine. U Moskvi je 1922. učestvovao na kongresu Komunističke internacionale, 1934. na kongresu Saveza sovjetskih pisaca. Kao uvereni antifašista boravio je 1937. godine u Španiji, o čemu je pisao u knjizi „Španjolski susreti“. Ustaše su ga uhapsile 15. maja 1941. godine i zatvorile u logor Kerestinec kraj Samobora. Bio je učesnik poznatog bega iz zatvora, jula 1941. godine. Ali je uhvaćen i streljan 17. jula 1941. godine.

1893-1941

24-27.jul 1941.

drugi svetski rat

Ustaški pokolj srpskih civila u Banskom Grabovcu pokraj Gline - tokom tri dana na monstruzone načine pobijeno između 1200 i 1285 Srba. U noći između 22. i 23. jula 1941. godine, tek formirani Banijski partizanski odred (predvođen Vasiljem Gaćešom) izvršio je uspešan napad na zgradu opštine i železničku stanicu u Banskom Grabovcu. Tom prilikom ubijena su trojica ustaša i zaplenjeno je nešto naoružanja. To je bila prva veća oružana akcija protiv ustaške vlasti na Baniji. Ustaški vrh iz Zagreba je reagovao munjevito i sa ekstremnom brutalnošću. Već 24. jula u Banski Grabovac stižu do zuba naoružane ustaške jedinice iz Zagreba i Petrinje, koje je lično predvodio šef Ravnateljstva za javni red i sigurnost (RAVSIGUR) Eugen Dido Kvaternik, uz prisustvo Božidara Cerovskog. Pošto su se ustanici povukli duboko u šumu Šamaricu, ustaše su pokrenule masovno hapšenje civilnog srpskog stanovništva u Banskom Grabovcu i svim okolnim selima. Da bi odmazda bila još masovnija, ustaše su vozovima dopremile stotine ranije uhapšenih Srba iz zatvora u Sisku, Petrinji i Glini. Svi ovi nevini ljudi dovedeni su na poljane blizu železničke stanice u Banskom Grabovcu. Tamo su naterani da sami kopaju masovne grobnice (duge rovove), nakon čega su sistematski ubijani – uglavnom klanjem, hladnim oružjem i streljanjem.

Zločin je trajao puna tri dana bez prestanka. Prema zvaničnim posleratnim popisima i istorijskim dokumentima, tokom ove trodnevne akcije u Banskom Grabovcu zverski je ubijeno između 1.200 i 1.285 srpskih civila. Meta su bili isključivo muškarci i mladići koji su zatečeni u selima ili dovedeni iz zatvora, kao čin zastrašivanja celog regiona. Nakon pokolja, sva srpska sela u okolini su opljačkana i do temelja spaljena. Baš kao i u Lici početkom jula, ova ustaška taktika "zastrašivanja" imala je kontraefekat. Svo muško stanovništvo Banije koje je preživelo ovaj talas shvatilo je da u kućama nema spasa i masovno je pobeglo u šumu Šamaricu, priključivši se partizanskom odredu Vasilja Gaćeše. Ovaj pokolj je zapravo ubrzao i omasovio opštenarodni ustanak na Baniji. Na mestu ove tragedije podignut je monumentalni spomen-kompleks sa spomenikom radara Miodraga Živkovića, kako bi se trajno očuvalo sećanje na žrtve ovog fašističkog terora.

26.jul 1941.

Predsednik SAD Frenklin Ruzvelt naredio zamrzavanje japanske imovine u SAD, sprečivši bilo kakvu američko-japansku trgovinu.

26.jul - 02.avgust 1941.

drugi svetski rat

U masovnoj kampanji ustaškog sistematskog istrebljenja srpskog naroda na Kordunu u kotaru Vrginmost na monstruozne načine ubijen 881 srpski civil. Tokom ovih sedam dana, ustaške vlasti su sprovele strahovit teror nad civilima u celom kotaru Vrginmost. Ubijene žrtve po opštinama: Opština Topusko - 640 ubijenih (ujedno i najveće stratište, opština Bović - 126 ubijenih, opština Vrginmost - 74 ubijena, opština Lasinja - 23 ubijena i opština Čemernica - 18 ubijenih. Najveći broj žrtava iz same opštine Topusko ubijen je na lokalnim stratištima u neposrednoj okolini mesta, gde su ljudi hvatani po kućama i njivama, a zatim odvođeni na gubilišta. Ovaj period se direktno naslanja na zloglasne glinske pokolje. Deo pohvatanih muškaraca i civila iz kotara Vrginmost (oko 200 ljudi) prebačen je kamionima u Glinu. Tamo su divljački zaklani unutar pravoslavne crkve Rođenja Presvete Bogorodice. :Ustaške vlasti su koristile lukave metode kako bi namamile ljude. Na primer, Srbi iz sela Sjeničak koji su krajem jula došli u Vrginmost da traže zvanične dozvole za vršidbu žita, odmah su pohvatani i zverski ubijeni na licu mesta. Ova akcija, koja je trajala od 24. jula do 8. avgusta na širem području Korduna, imala je za cilj da potpuno očisti pogranične delove prema Bosni. Stanovništvo Korduna je, uz Kozaru i Potkozarje, procentualno pretrpelo najveće demografske gubitke na celoj teritoriji NDH tokom Drugog svetskog rata. Samo u kotaru Vrginmost ustaše su tokom rata pobile preko 6.500 civila srpske nacionalnosti.

27.jul 1941.

drugi svetski rat

Ustaški pokolj nad srpskim stanovništvom seoske opštine Ličko Petrovo Selo - ubijeno 313 muškaraca. Dok je u južnoj Lici (u mestu Srb) tog dana buknuo masovni narodni ustanak protiv ustaškog terora, na severu Like, u pograničnom pojasu prema Kordunu i Bosni, ustaški režim je sprovodio stravičan, sistematski pokolj nad srpskim stanovništvom seoske opštine Ličko Petrovo Selo. Zločin nad meštanima ove opštine specifičan je po tome što su ustaške vlasti primenile taktiku potpune obmane kako bi sprečile narod da pobegne u šume. Lokalni ustaški rukovodioci izdali su zvanično naređenje i proglas kojim pozivaju sve radno sposobne muškarce iz opštine da se odazovu na „obavezne javne radove”. Verujući da se radi o uobičajenoj radnoj obavezi i civilnim poslovima, stotine muškaraca iz nekoliko sela se mirno i bez otpora odazvalo pozivu. Čim su se muškarci okupili, ustaške jedinice su ih opkolile, razoružale svaku sumnju i odmah pohapsile. Tog dana na prevaru je uhvaćeno i vezano ukupno 313 muškaraca. Uhapšeni meštani nisu zadržani u Lici. Ustaše su ih utovarile u teretne kamione i pod jakom stražom odvezle preko granice, na područje Bosanske Krajine, u neposrednu blizinu Bihaća. Sva 313 muškarca iz opštine Ličko Petrovo Selo odvedena su na zloglasno stratište Garavice kod Bihaća. Tamo su na zverski i brutalan način likvidirani i bačeni u masovne grobnice. Ovaj pokolj bio je stravična lekcija za preostalo stanovništvo severne Like. Nakon 27. jula i saznanja da se niko od odvedenih muškaraca nije vratio sa „javnih radova”, lokalni Srbi su shvatili ustaške namere. Niko se više nikada nije odazvao nijednom ustaškom pozivu, a preostale porodice, žene i deca su masovno napustili sela i pobegli u zbegove na planinu Plješevicu, dok su se preživeli muškarci masovno priključili ustaničkim i partizanskim odredima koji su se formirali u Lici.

Istog dana izvršeno je hapšenje i ubijanje oko 100 srpskih muškaraca u Klenovcu pokraj Bosanskog Petrovca. Hapšenja muškaraca u Bravskom vršena su i narednih dana. Jedan deo muškaraca ubijen je kolektivnim spaljivanjem. Narednih dana ustaše su izvršili ubijanje lokalnih žena i dece, koji su se okupili da sahrane mrtve. Uhapšene žene i deca ubijeni su kolektivnim spaljivanjem. Ovom prilikom ubijeno je oko 85 lica, kako se navodi u literaturi. Ove zločine izvršili su ustaše pristigle iz Banja Luke i Sanskog Mosta.

drugi svetski rat

Na tromeđi Like, Bosanske Krajine i Dalmacije buknuo masovni, koordinisani oružani ustanak srpskog naroda i antifašista Hrvatske i Bosne i Hercegovine protiv fašističke okupacije i ustaškog genocida. Ovaj datum se decenijama posle rata slavio kao Dan ustanka. Ustanak nije bio ideološki hir. Bio je to goli krik za opstanak srpskog naroda koji je bio suočen sa brutalnim ustaškim pokoljima tokom maja, juna i jula. Ustanak je počeo sinhronizovano sa obe strane granice reke Une. Ustanak u Srbu (Hrvatska / Lika): Gerilski odredi i naoružani narod napali su i uništili ustaško-oružničku stanicu u mestu Srb. Istog dana prekinute su telefonske veze i razrušena je železnička pruga prema Kninu i Gračacu. Ustanici su oslobodili i obližnja mesta Donji Lapac i Nebljuse, stvarajući prvu slobodnu teritoriju u Lici. Ustanak u Drvaru (Bosna i Hercegovina / Bosanska Krajina): Gerilski odredi pod komandom Štaba gerilskih odreda za srez Bosansko Grahovo i okolinu izvršili su silovit napad na Drvar. Nakon žestokih borbi sa ustašama i domobranima, Drvar je potpuno oslobođen. Postao je jedan od prvih slobodnih gradova u okupiranoj Evropi. Istog dana oslobođeno je i Bosansko Grahovo. Ustanak je bio masovan. U njemu su učestvovali seljaci, omladina i starci koji su pobegli u šume. Ovaj događaj je potpuno razbio iluziju ustaških vlasti da mogu mirno i bez otpora sprovesti uništenje celog jednog naroda.

U početnoj fazi ustanka, jula i avgustu 1941. podela na partizane i četnike na tom prostoru praktično nije ni postojala. Svi su sebe nazivali „ustanicima“ ili „gerilcima“, nosili su pomešana obeležja (bilo je i crvenih traka i trobojki), a jedini i zajednički cilj bio je goli opstanak i odbrana naroda od ustaškog noža. Do dramatičnog i krvavog raskola dolazi krajem leta i u jesen 1941. godine, upravo zbog potpuno različitih strategija odbrane naroda i odnosa prema italijanskom okupatoru. To je istorijska realnost koja se odvijala kroz dve potpuno suprotne logike: Logika i strategija četničkih odreda (Pakt sa Italijanima radi biološkog opstanka) i logika i strategija partizanskih odreda (Beskompromisna ofanziva i rizik odmazde).

Lokalne četničke vođe na tom prostoru (poput Branka Bogunovića, Mane Rokvića ili popa Momčila Đujića) vodile su se sledećom logikom: „Mi smo mala i ugrožena zajednica, ustaše hoće potpuno da nas zatru, a partizanski napadi na okupatore samo donose stravične odmazde nad našim selima.” Kada je italijanska Druga armija u jesen 1941. odlučila da reokupira takozvanu „Zonu dva” (širi pojas Like i Kninske Krajine) kako bi smirila ustanak, oni su se postavili kao zaštitnici srpskog življa od ustaških pokolja. Četničke vođe su iskoristile ovu situaciju i potpisale sporazume sa italijanskim generalima (poput sporazuma u Otriću). Italijani su razoružali ustaše u tim mestima, preuzeli vlast i obezbedili hranu i relativnu sigurnost za srpska sela. Četnici su na taj način uspešno stabilizovali front i fizički spasili hiljade života od ustaškog terora na tom specifičnom prostoru. Međutim, cena tog pakta bila je obaveza da četnici ne napadaju italijansku vojsku, a kasnije i da se aktivno bore protiv partizana koji su te Italijane napadali.

Komunističko rukovodstvo je imalo potpuno drugačiju, revolucionarnu i globalnu vojnu logiku: „Ovo je svetski rat, mi smo deo antifašističke koalicije i svaki okupator (i Nemac i Italijan) mora biti napadnut svuda i na svakom mestu, bez obzira na cenu.” Partizanska doktrina je bila gerilska. Oni bi izvršili diverziju na prugu, napali italijanski ili domobranski garnizon, a zatim se povukli duboko u šumu ili na drugu teritoriju. Pošto okupatorska vojska nije mogla da uhvati partizane u šumi, ona bi se redovno svetila onome ko je najbliži – civilnom stanovništvu u okolnim selima. To je dovodilo do stravičnih tragedija, paljenja čitavih regija i masovnih zbegova naroda koji je ostajao na vetrometini. To je bila surova i tamna strana te beskompromisne borbe.

27-28.jul 1941.

drugi svetski rat

Ustaški pokolj Srba u selu Meljinovac (kod Donjeg Lapca) u kojem je ubijeno oko 100 ljudi i pokolj srpskog stanovništva u selima oko Glamoča kada je ubijeno oko 200 ljudi. Zločin u selu Meljinovac odigrao se tačno na dan izbijanja opšteg ustanka u Lici. Upad u selo izvršile su lokalne ustaše i naoružane grupe iz zloglasnih uporišta Boričevac i Kulen Vakuf. Ustaše su munjevito upale u selo. Deo stanovnika, uglavnom onih koje su zatekli u kućama i dvorištima, ubili su na licu mesta. Preostale pohvatane meštane (žene, decu i muškarce) ustaše su vezale i sprovele prema mestu Zavalje. Tamo su ih 28. jula zverski likvidirali i bacili u zloglasnu Delić jamu. Istorijski izvori i zvanična Hronologija ustaških zločina navode poimenične podatke o 82 ubijena stanovnika Meljinovca u ova dva dana. Novija svedočenja potomaka i lokalna udruženja pominju da je konačan broj žrtava iz ovog sela koje su progutale jame i stratišta tokom tog leta dostigao oko 100.

U isto vreme kada je gorela Lika, ustaški teror je u punom jeku besneo i u zapadnoj Bosni, na području Glamoča. Tokom 27. i 28. jula, ustaške jedinice su blokirale i pretražile srpska sela u glamočkom kotaru. Na prevaru i silom uhapsile su oko 200 Srba u okolnim selima, dok je u samom gradiću Glamoču privedeno još oko 20 viđenijih ljudi. Svi uhapšeni civili su vezani, utovareni i odvedeni izvan grada. Likvidirani su i bačeni u bezdanu jamu koja se nalazila u neposrednoj blizini puta Glamoč–Livno. Ovaj dvodnevni pokolj bio je samo prva faza uništenja. Već nekoliko dana kasnije, tačnije 2. avgusta 1941. godine, ustaše iz Livna i Bugojna su se vratile i u samom Glamoču i još desetak okolnih sela izvršile stravičan masovni pokolj i streljanje oko 700 ljudi, čime je ovaj kotar bio potpuno demografski osakaćen.

27-31.jul 1941.

drugi svetski rat

Stradanje više stotina srpskih stanovnika na širem području Ključa i mikroregiona Sanice - masovna ustaška kampanja hapšenja i likvidacije srpskih civila. Ustaše su potpuno ispraznile i masakrirale muško stanovništvo u selima u okolini Ključa. Ustaše su sakupljale ljude pod lažnim izgovorom da ih vode na popis ili na obezbeđivanje javnih radova. Svi uhapšeni muškarci i mladići iz pomenutih sela dovođeni su u sabirne centre u Sanici i samom Ključu. Egzekucije su vršene na nekoliko pripremljenih lokacija u okolini reka Sane i Sanice, kao i na železničkim stanicama. Ljudi su ubijani vatrenim oružjem, hladnim oružjem, a tela su bacana u masovne grobnice ili u same reke kako bi se prikrili tragovi. U ovom četvorodnevnom intervalu (27–31. jul) ubijeno je više stotina srpskih stanovnika. Ovaj julski pokolj imao je svoj direktni i još strašniji produžetak odmah sledećeg dana. Kako beleže dokumenti iz Biblioteke Znaci o Ključu u Drugom svetskom ratu, ustaše su 1. avgusta 1941. godine u samom gradu Ključu streljale 500 Srba. To je bila direktna, brutalna odmazda i pokušaj ustaške vlasti da terorom obuzda gerilske odrede Podgrmeča, koji su baš 29. jula otpočeli silovite napade na ustaške i žandarske stanice u okolini.

28.jul 1941.

drugi svetski rat

U odmazdi zbog požara u nemačkim garažama, Nemci u Beogradu streljali više od 120 ljudi, mahom Jevreja ali i drugih talaca, većinom pripadnika oslobodilačkog pokreta.

drugi svetski rat

Ustaški zločini nad Srbima tokom 28.jula: Hapšenje oko 60 odraslih muških stanovnika, srpske nacionalnosti, u selu Kljevci pokraj Sanskog Mosta. Hapšenje je izvršeno na prevaru od strane lokalnih ustaša iz Kljevaca. Uhapšenici su sprovedeni u ustaški zatvor u Sanskom Mostu i ubrzo su ubijeni.

Hapšenje 76 srpskih muškaraca u selu Ponikvari pokraj Topuskog od strane ustaša iz Ponikvara i Topuskog. Uhapšenici su zatvoreni u Topuskom i nedugo potom su stradali u pokolju u pravoslavnoj crkvi u Glini. Sutradan, 29. jula, ustaše su uhvatile 8 žena iz Ponikvara koje su nosile hranu muževima i očevima u Topusko i poklali ih u šumi Kaurić jarak. Hapšenje 23 srpska muškarca u Topuskom. Pretpostavlja se da su ova lica ubijena u logoru Jadovno. Ustaše ubile oko 50 stanovnika sela Polača pokraj Knina. Ustaše ubile 17 Srba iz Grubišnog Polja i okolnih sela.

Početak višednevnih masovnih zločina nad srpskim stanovništvom kotara Livno. Prema nepreciznim izvorima pobijeno je na stotine stanovnika sela u Livanjskom polju: Donji Rujani, Gornji Rujani, Čeprazlije, Golinjevo, itd. Ubistva su vršena bez obzira na pol i starost stanovništva. Likvidacije su vršene u blizini sela Polog na obroncima Dinare.

Stradanje srpskog stanovništva Starog Sela pokraj Topuskog. Ustaše su odgovorne za smrt 601 stanovnika Starog Sela tokom Drugog svjetskog rata. Na izlazu iz Starog Sela prema Topuskom, u Dugačkoj Luci, u vremenu od 28. jula do 3. augusta 1941, ustaše su ubile oko 250 lokalnih seljaka, a na lokalitetu Bobića obala, prema Vrnograči, istovremeno, 28. i 29. jula usmrtili su 36 meštana među kojima je bilo 16 dece. Počinioci zločina bili su ustaše iz zaseoka Bijeljevine pokraj Starog Sela kao i ustaše iz Topuskog i okoline.

29-30.jul 1941.

drugi svetski rat

Ustaški pokolj 203 Srba glinskoj crkvi. Ustaše su od 26. do 28. jula 1941. pohvatale veći broj srpskim muškaraca na području Topuskog i Čemernice. Uhapšenici su potom transportovani u Glinu gdje su likvidirani klanjem u tamošnjoj pravoslavnoj crkvi. Prema dostupnim podacima, u crkvi u Glini 29-30. jula 1941. zaklano je najmanje 203 lica.

Ustaše ubile 38 Srba sa područja Klasnića, Malog Gradca i Obljaja, kotar Glina, uhapšenih počev od 27. jula 1941. Zločin je izvršen na lokalitetu Latinovo, između sela Marinbrod i Novo Selo Glinsko.

30.jul 1941.

drugi svetski rat

Ustaški zločini nad Srbima tokom 30.jula: Hapšenje 16 seljaka iz Donjih Dubrava na sajmu u Ogulinu. Pohapšeni seljaci su ubrzo ubijeni. Ubistvo zmeđu 130 i 150 muškaraca, srpskih civila sa područja Slunja na stratištu Mehino stanje, između Slunja i Velike Kladuše. Ubistvo 161 srpskog muškarca iz sela u okolini Slunja na brdu Bliznica pokraj sela Broćanac. Oko 90 žrtava bačeno je u jamu Špejarka na brdu Bliznica, a istog dana je u blizini jame ubijen 71 muškarac. Ovaj zločin je preživio Milan Kvočka iz Broćanca o čemu je svedočio nakon rata. Ubistvo oko 90 srpskih muškaraca iz sela u okolini Slunja u mestu Lađevac.

30-31.jul 1941.

drugi svetski rat

Masovno hapšenje oko 500 jevrejskih muškaraca u Osijeku koji su potom usmrćeni u logoru Jadovno. U literaturi se spominje hapšenje oko 500 osječkih Jevreja u ovim okolnostima. Uhapšenici su zatvoreni u osječkoj Tvrđi i, potom, 8-9. avgusta 1941. transportovani u sabirni logor „Zagrebački zbor“, a zatim u logor u Gospić te nekoliko dana kasnije iz Gospića odvedeni u logor Jadovno, gdje su usmrćeni.

31.jul 1941.

drugi svetski rat

Rajhsmaršal Herman Gering naložio pismeno šefu policije Rajnhardu Hajdrihu da sačini nacrt plana "konačnog rešenja", što je bio eufemistički naziv za uništenje svih pripadnika jevrejskog naroda na teritorijama koje je kontrolisala nacistička Nemačka.

jul 1941.

drugi svetski rat

Ostali zločini ustaša NDH nad Srbima, Jevrejima i antifašistima tokom jula meseca 1941. Ubistvo 27 srpskih stanovnika sela Čukur na Baniji. Zločin je izvršen u Kostajnici. Leševi žrtva pobacani su u reku Unu. Ubistvo većeg broja srpskih muškaraca pokraj jame Duman u blizini Ličkog Lešća. Prema publikovanim podacima, u ovu jamu je bačeno 3 stanovnika Donjeg Kosinja. U selu Prisoje pokraj Dicma (kotar Sinj) uhvaćeno 90 Srba koji su potom pobijeni. Pokolj nad stanovnicima sela Ćora i Boberi pokraj Dvora na Uni. Zločin je izvršen u Krnjajića potoku pokraj Dvora. Masovna deportacija srpskih muškaraca iz sela u Cazinskoj krajini u ustaške logore U Lici. Ukupno 171 lice. Svi su stradali na stratištima u okolini Jadovnog. Hapšenja i represalije nad stanovništvom Mostara. Hapšenja su trajala do početka avgusta i procenjuje se da je kroz ustaški zatvor u Mostaru u tom periodu prošlo oko 750 Mostaraca srpske, bošnjačke, hrvatske i jevrejske nacionalnosti. Većina uhapšenika deportovana je u logore Gospić i Jadovno, gde je ubijena. U kotaru Velika Kladuša otpočela masovna hapšenja srpskih civila. Najpre je 21. jula 1941. uhapšeno 30 osoba koje su sprovedene u logore u Lici, gdje su pogubljeni, a narednih dana usledila su masovna hapšenja svih odraslih muškaraca od kojih su mnogi ubijeni. Streljanje 6 komunista u Sisku, među kojima je 5 bilo hrvatske, a 1 srpske nacionalnosti.

Ustaške vlasti u Koprivnici uhapsile sve koprivničke Jevreje i izolovali ih u logoru Danica. Ukupno je uhapšeno 213 osoba, oba pola i svih doba starosti. Ubrzo su iz Danice transportovani u logor Jastrebarsko, zatim u Gospić, a potom u Kruščicu kod Travnika, odakle su muškarci odvedeni u Jasenovac, a žene u Loborgrad. Gotovo svi muškarci poubijani su u Jasenovcu, a od žena i dece, koji su 8. juna 1942. iz Loborgrada odvedeni u Aušvic, niko se nije vratio. Ustaške vlasti u Ludbregu pokraj Varaždina uhapsile su 29 jevrejskih i 26 srpskih stanovnika i deportovali ih u logor Danica, odakle su upućeni u druge logore NDH. Ova lica su uglavnom stradala u Jadovnom, Metajni, Jasenovcu, Staroj Gradiški i Lepoglavi. Ustaše pohapsile oko 150 meštana Bosanskog Petrovca i okoline i potom ih streljali u blizini ovog mesta. Hapšenje oko 120 srpskih muškaraca u selima u okolini Bosanske Krupe. Masovnom hapšenju je prethodio otpor i ubistvo jednog ustaše tokom prethodnog hapšenja. Uhapšenici su sprovedeni, kako se ističe u literaturi, u Karlobag, gde su pobijeni. Streljanje 7 komunista u Karlovcu, od kojih su petorica bili hrvatske, a dvojica srpske nacionalnosti. Hapšenje 32 srpska seljaka u selu Klišević između Bihaća i Kulen Vakufa. Uhapšenici su odvedeni u susjedno selo Ćukovi gde su tučeni, a potom u Ripač gde su pobijeni na lokaciji Zabarice.

U selu Bunić, pokraj Korenice, u zgradi žandarmerijske stanice, ustaše su 26. jula 1941. masakrirale 80 žitelja, među kojima nekoliko desetina stanovnika sela Ljubovo pokraj Bunića. Uskoro je početkom avgusta uslijedio i zločin na pravoslavnom groblju u istom selu kada je ubijeno nekoliko desetina ljudi. Ubistvo 12 srpskih stanovnika sela Poljani pokraj Topuskog, uključujući i ubijanje žena. Istog dana ustaše su u Poljanima uhapsili 34 stanovnika koji su nedugo potom stradali u pokolju u pravoslavnoj crkvi u Glini. Publikovani su poimenični podaci o stradalima. Najmasovnije hapšenje srpskih i jevrejskih muškaraca u Karlovcu. Prema podacima istoričara Đure Zatezala, u logoru Jadovno ubijena su 82 stanovnika Karlovca uhapšena ovog datuma i po 1 stanovnik uhapšen 25. jula i 27. jula 1941. Publikovani su podaci o 153 stanovnika Karlovca koji su stradali u logoru Jadovno. Stradanje stanovnika sela Rešetar (kotar Korenica). U razdoblju od 27. do 30. jula ustaše su na stratištu Garevice pokraj Bihaća ubili 55 muškaraca iz Rešetara, a istovremeno na stratištu pokraj sela Prijeboj, od 27. jula do 2. avgusta, ubili su 31 muškarca iz Rešetara. Prvi masovni ustaški pokolj nad stanovništvom kotara Vojnić. Zločin je izvršen u selu Krnjak, na stratištu Ivanović jarak, gde je pobijeno oko 96 lica sa područja kotara Vojnić i Vrginmost. Trojica muškaraca uspela su pobeći sa stratišta ostavivši svedočenje o ovim događajima. Ubistvo 8 muškaraca iz sela Ljubovo pokraj Korenice. Njihova tijela bačena su u jamu na Prijeboju, u blizini Plitvica. Prema dostupnim podacima u ovu jamu je krajem jula 1941. bačeno 119 osoba sa područja Like. Upad ustaša iz Gline u sela u okolini Vrginmosta. U Kozarcu je uhvaćeno 11, u Boviću 20, u Stipanu 15, a u Golinji 10 odraslih muškaraca koji su ubijeni u Prekopi pokraj Gline. Zločin ustaša iz Gline i okolnih sela nad stanovništvom srpskih sela Donje Selište, Gornje Selište, Šibine i Balinac pokraj Gline. Ubijen je veći broj muškaraca i žena.

Ubistvo 30 srpskih seljaka iz Plaškog i sela u severnoj Lici (Janja Gora, Međeđak, Kunić, Latini, Podhum, Jezero). Ubijeni seljaci su uhapšeni na sajmu u Ogulinu 30. jula i likvidirani su u noći između 30. i 31. jula 1941. pod Klekom kod Ogulina. Ustaše iz sela Bučica, pokraj Gline, uz pomoć ustaša pristiglih iz Zagreba, uhvatile 72 srpska seljaka sa područja seoske opštine Bučica. Od ovog broja uhapšenih 24 šalju za Glinu (gde će uskoro biti pogubljeni), a ostalih 48 ubijaju u šumi Kobiljača. Ustaše iz sela Bučica, pokraj Gline, uhvatile u Donjoj Bučici i istog dana ubile 19 srpskih, 11 romskih i 3 hrvatska stanovnika. Prema naređenju Jure Francetića, ustaškog poverenika za Bosnu i Hercegovinu, od 31. jula 1941, na području kotara Ljubinje uhvaćeno je 235 lica srpske nacionalnosti, uglavnom žena i dece. Prema podacima Velike župe Dubrava, od ovog broja uhapšenih, u logor Gospić upućeno je 145 lica. Ubistvo 41 srpskog muškarca iz sela Golinja (kotar Vrginmost). Ubistvo su izvršile ustaše iz susednog sela Bučica na čelu sa Milom Išekom. Zločin je izvršen u šumi Kobiljača. Dva dana pre ovog događaja (29. jul 1941) stradalo je 10 stanovnika Golinje. Njih su pohvatale ustaše u Boviću i Kozarcu i zajedno sa stanovnicima ova dva sela pobili u Prekopi pokraj Gline, tako da je selo Golinja 29-31. jula 1941. izgubilo 51 odraslog muškog stanovnika. Ubistvo 43 srpska muškarca iz sela u okolini Slunja na lokalitetu Taborište nedaleko od Slunja. Većina ubijenih uhvaćeni su istog dana na sajmu u Slunju. Prema izjavama počinilaca zločina, žrtve su žive bačene u jamu Vrtača na Taborištu. Zločin je preživeo Milutin Lovrić koji je o ovom događaju svedočio nakon rata. Streljanje 15 stanovnika sela Bobota pokraj Vukovara na lokalitetu Dudik na obodu Vukovara. Ubistvo 74 srpska stanovnika sela Ploča pokraj Gračaca, bez obzira na pol i starost.

Masovno stradanje srpskog stanovništva Cazinske krajine na stratištu Garavice pokraj Bihaća. U pitanju su zločini nad odraslim muškim stanovništvom, da bi od početka avgusta 1941. ustaše započele istrebljenje celokupnog srpskog stanovništva na ovom području. Zločine su izvršili ustaše sa područja Bihaća i Cazina. Ubijeno je 294 lica čija imena su publikovana. Masovno stradanje srpskog stanovništva Cazinska krajine na stratištu Vučja jama u šumi Osoj nedaleko od sela Vrsta pokraj Bihaća. U pitanju su zločini nad odraslim muškim stanovništvom. Publikovani su poimenični podaci o stradanju stanovništva Cazinske krajine na ovom stratištu - ubijeno 97 srpskih civila. Masovno stradanje srpskog stanovništva na području kotara Bihać - ubijeno oko 640 srpskih civila. Masovno stradanje srpskog stanovništva sa područja kotara Bosanska Krupa. Ubijeno oko 260 srpskih civila. Ubistvo većeg broja srpskih stanovnika na području Prijedora i okolnih sela. Publikovani su poimenični podaci o 220 ubijenih lica koji su stradali u Prijedoru, među kojima je bio veliki broj železničkih radnika, uključujući i stanovnike okolnih naselja. Prema podacima Državne komisije za utvrđivanje zločina okupatora i njihovih pomagača, na području kotara Prijedor u nekoliko poslednjih dana jula 1941, dana ubijeno je oko 700 ljudi. Zločini su nastavljeni u okolini Kozarca i Omarske u prvim danima avgusta 1941. Ubistvo 168 stanovnika sa područja Omarske i okolnih sela. "Samo u Niševićima ubijeno je 44 stanovnika kao odmazda zbog rušenja željezničke pruge između Piskavice i Omarske." Ustaška jedinica stacionirana u Kozarcu pokraj Prijedora izvršila masakr nad većim brojem stanovnika iz 13 sela kotara Prijedor na lokaciji Zajednice pokraj Kozarca - ubijeno ukupno 173 muškarca. Stradanje srpskog seoskog stanovništva na području kotareva Kostajnica i Petrinja. Sa područja seoskih opština Majur i Staza, pokraj Kostajnice, odvedena su 72 muškarca i ubijena na lokaciji Bajića jame pokraj Kostajnice.

Avgust 1941

01.avgust 1941.

drugi svetski rat

Ustaški zločini nad Srbima tokom 01.avgusta: Masovno streljanje u Ključu: Kao direktan nastavak hapšenja iz prethodnih dana, ustaše su u samom gradu Ključu (Bosanska Krajina) na svirep način streljale 500 zarobljenih srpskih civila. To je bila odmazda za ustaničke akcije u Podgrmeču.

Pokolj u Sanskom Mostu: Na lokalitetu Šušnjar kod Sanskog Mosta, ustaške vlasti su započele višednevni masovni pokolj. Samo tog 1. avgusta ubijene su stotine Srba i Jevreja pokupljenih iz grada i okolnih sela, što je bio uvod u Ilindanski masakr u kom je stradalo preko 5.500 ljudi.

Stradanje sela u okolini Slunja: Ustaške jedinice su upale u kordunska sela Glinice i Poljana (kotar Slunj). Na licu mesta su zverski ubile i poklale 35 srpskih civila, uglavnom žena i dece koji nisu stigli da pobegnu u šumu.

Likvidacije u Čapljini i okolini (Hercegovina): Tog dana su ustaše u južnoj Hercegovini masovno pohapsile i kamionima odvele stotine Srba iz Čapljine i okolnih mesta. Većina njih je zverski ubijena i bačena u zloglasne jame, među kojima je najpoznatija jama Golubinka kod Šurmanaca.

Čišćenje sela oko Doboja: Ustaške snage su pretražile i blokirale srpska sela u okolini Doboja (Bosna), gde su na prevaru pohapsile i likvidirale oko 80 radno sposobnih muškaraca, pod optužbom da sarađuju sa ustanicima koji su sekli telefonske žice.

01-02.avgust 1941.

drugi svetski rat

Ustaški zločini nad Srbima 01. na 02. avgust - Ilindanski pokolj: Za prelaz sa 1. na 2. avgust 1941. godine (u istoriji poznat kao Ilindanski pokolj), ustaški teror je dostigao svoj apsolutni krah humanosti. U ta dva dana, ustaše su iskoristile pravoslavni praznik Svetog Iliju (Ilindan), kada je narod tradicionalno bio na okupu, da izvrše jedne od najmasovnijih pokolja u celom Drugom svetskom ratu.

Tri stravična i ključna zločina koja su se odigrala upravo tokom ove prelomne noći i prelaza na 2. avgust:

1. Masakr na Šušnjaru (Sanski Most) - Vrhunac užasa

Prelaz na 2. avgust označio je kulminaciju stravičnog zločina na brdu Šušnjar kod Sanskog Mosta.

Ustaše su prethodnih dana pohapsile hiljade Srba i Jevreja iz grada i okolnih srezova pod izgovorom da ih vode na saslušanje ili obezbeđenje. U noći između 1. i 2. avgusta, a naročito tokom samog Ilindana (2. avgusta), ove nevine ljude su u grupama odvodili na Šušnjar, gde su ih ustaše pod komandom ustaškog logornika Ante Merkadića zverski ubijale vatrenim oružjem, sekirama i maljevima. Tokom ovog Ilindanskog pokolja na Šušnjaru ubijeno je preko 5.500 Srba i oko 40 Jevreja.

2. Pokolj u Livnu i okolini - Zločin u Prologu i jami Ravni Dolac

Tokom ove strašne noći i prelaza na 2. avgust, ustaške jedinice su sprovele sistematsko uništenje srpskog življa u opštini Livno. U noći 1. na 2. avgust, ustaše su kamionima odvezle stotine liivanjskih Srba (muškaraca i mladića) u selo Prolog, gde su ih zverski pobili i zakopali u unapred pripremljene jarke. Istovremeno, na obližnjoj planini Kamešnici, ustaše su pohvatale žene i decu iz srpskih sela (poput Čelebića). Tokom prelaza na 2. avgust, žive su ih bacali u bezdanu jamu Ravni Dolac duboku preko 40 metara. Iz ove jame je nekim čudom, nakon šest dana provedenih među leševima, preživelo 14 žena i dece koje su posle izvučeni.

3. Krvavi Ilindan u Glamoču

Ovaj prelazak na 2. avgust doneo je crni epilog i za opštinu Glamoč. Ustaše su tokom noći opkolile grad i preostala srpska sela u glamočkom kotaru. Pošto je bio Ilindan, narod se okupio u crkvenim portama i kućama. Tog 2. avgusta ujutru, ustaše su izvele i na licu mesta pobile i streljale oko 700 srpskih civila (među kojima je bio ogroman broj starih, žena i dece koji nisu uspeli da pobegnu u okolne planine).

02.avgust 1941.

drugi svetski rat

Ustaški zločini nad Srbima tokom 02.avgusta, na pravoslavni verski praznik Ilindan: Pošto je bio veliki pravoslavni praznik, ustaše su ciljano udarile na mesta gde se narod okupljao.

Tri konkretna i jeziva zločina koja su se odigrala 2. avgusta:

1. Pokolj u Smiljanu (rodno mesto Nikole Tesle)

Na sam Ilindan, 2. avgusta 1941. godine, ustaše su izvršile stravičan pokolj u rodnom selu Nikole Tesle – Smiljanu (kod Gospića), kao i u okolnim zaseocima. Ustaše su poklale, spalile ili žive zatvorile u kuće i zapalile stotine meštana. Tada je potpuno spaljena i srušena pravoslavna crkva Svetog Petra i Pavla (u kojoj je Teslin otac bio sveštenik), kao i parohijski dom u kom je Tesla rođen. Tog dana i u bliskom krugu oko Ilindana, ubijeno je 506 Srba u Smiljanu, među kojima je bilo 91 dete. Selo je praktično biološki ugašeno.

2. Krvavi Ilindan u Velikoj Kladuši (Pokolj u crkvi)

Ustaške snage pod komandom kvislinga i lokalnih ustaša izvršile su stravičan zločin nad srpskim stanovništvom kotara Velika Kladuša. Ustaše su pozvale narod da se okupi u pravoslavnoj crkvi Svetog Ilije u Velikoj Kladuši radi navodnog pokrštavanja ili izdavanja propusnica. Čim je crkva bila puna, vrata su zaključana. Ustaše su unutra započele divljački pokolj hladnim oružjem. Oni koji nisu ubijeni u crkvi, odvedeni su na stratište Mehmedov potok i tamo likvidirani. U ovom ilindanskom talasu u Kladuši zverski je ubijeno oko 800 srpskih civila.

3. Ilindanski pokolj u Prijedoru i okolini

Na sam 2. avgust, ustaške vlasti su započele masovno čišćenje samog grada Prijedora i okolnih sela na kordonskoj liniji prema Kozari. Ljudi su hvatani dok su proslavljali praznik ili radili na poljima. Gubilište na rapskoj pruzi: Najveći deo pohvatanih muškaraca i porodica (preko 700 ljudi) odveden je na lokacije oko železničke pruge i u krug pravoslavnog groblja u Prijedoru, gde su brutalno streljani i poklani u grupama. To je bio uvod u višednevni teror u kom je u ovom kotaru stradalo nekoliko hiljada ljudi.

02-03.avgust 1941.

drugi svetski rat

Ustaški zločini nad Srbima 02. na 03. avgust:

1. Pokolj u šumi Koprivnica (kod Kupresa) - Noć 2. na 3. avgust

Ovo je jedan od najmonstruoznijih zločina u zapadnoj Bosni. Tokom celog Ilindana (2. avgusta), ustaše su u Bugojnu hapsile viđenije Srbe, muškarce, ali i cele porodice iz grada i okolnih sela. U noći između 2. i 3. avgusta, pohapšeni ljudi su kamionima i peške po mraku odvedeni u gustu šumu Koprivnica, koja se nalazi na planinskom prevoju između Bugojna i Kupresa. Tamo su ih ustaše zverski pobile klanjem i udarcima otupelim predmetima kako se ne bi čuli pucnji, a tela su pobacana u prirodne vrtače i uvale. Tokom te jedne noći ubijeno je oko 500 do 600 srpskih civila iz Bugojna i okoline.

2. Pokolj u zgradi škole u Čelebiću (Livno) — Noć 2. na 3. avgust

Dok su prethodnog dana žene i decu bacali u jamu Ravni Dolac, ustaše su muškarce iz sela Čelebić zatvorile u zgradu lokalne osnovne škole. U noći sa 2. na 3. avgust, ustaški dželati su upali u školu. Vezane muškarce su izvodili u grupama u školsko dvorište i okolne livade i zverski ih masakrirali. Tokom ove jedne noći pobijeno je preko 300 Srba iz Čelebića, čime je muško stanovništvo ovog sela bukvalno zbrisano.

03.avgust 1941.

drugi svetski rat

Ustaški zločini nad Srbima tokom 03.avgusta: Dan kada se ustaški genocidni talas, nakon krvavih ilindanskih pokolja, proširio na nova velika stratišta širom Bosanske Krajine i Podravine.

1. Pokolj na lokaciji Crna Rijeka (Bosanski Novi)

Na ovaj dan, ustaške vlasti su izvršile jedan od najmasovnijih pojedinačnih pokolja na području opštine Bosanski Novi. Ustaše su prethodnih dana masovno pohapsile srpske civile iz samog grada i okolnih sela (poput Blagaja i Maslovara). Tog 3. avgusta, ovi neveni ljudi su odvedeni na stratište u klanac Crna rijeka. Tamo su sistematski poklani i pobijeni hladnim i vatrenim oružjem. Tokom ovog jednog dana na ovoj lokaciji zverski je ubijeno između 700 i 800 srpskih civila, a njihova tela su bačena u masovne grobnice pored same reke.

2. Ilindanski masakr u Kostajnici

Istog dana, ustaške jedinice su sprovele stravičnu akciju čišćenja srpskog stanovništva u Bosanskoj Kostajnici i okolini. Narod je sakupljan pod izgovorom prekrštavanja ili javnih radova. Svi koji su se odazvali ili su uhvaćeni u kućama, odvedeni su na lokalna gubilišta. Glavno stratište za kostajničke Srbe bile su takozvane Bajića jame. Tamo su ustaše tog dana poklale i pobile na stotine civila. Zvanični podaci beleže da je tog 3. avgusta i u danima oko njega na ovom području ubijeno preko 1.000 ljudi.

3. Progon i likvidacija Srba u Podravskoj Slatini

Ustaški teror je 3. avgusta u punom jeku udario i na prostore Slavonije i Podravine, tačnije u okolini Podravske Slatine. Ustaške snage su blokirale i pretražile nekoliko srpskih sela u ovom kotaru. Pohapšeni su svi muškarci i viđeniji domaćini. Umesto transporta u logore, ustaše su donele odluku o trenutnoj likvidaciji. Tog dana je na nekoliko lokacija u okolini Podravske Slatine brutalno streljano oko 100 srpskih civila kao čin zastrašivanja preostalog stanovništva.

03-04.avgust 1941.

drugi svetski rat

Ustaški zločini nad Srbima 03. na 04. avgust: Prelaz sa 3. na 4. avgust 1941. godine zabeležen je kao nastavak najkrvavijeg talasa ustaškog genocida, koji se te noći preselio u Liku i na Kordun. Dželati su iskoristili noćne sate da u tajnosti i bez otpora isprazne čitava sela.

1. Pokolj u selima Bunić, Ljubovo i Šalamunić (Lika)

U noći između 3. i 4. avgusta, ustaške jedinice pristigle sa područja Gospića, Perušića i Udbine opkolile su ova tri srpska sela u kotaru Udbina. Koristeći mrak, ustaše su upale u kuće i na spavanju pohvatale meštane. U ovoj strašnoj akciji zverski je ubijeno najmanje 101 lice. Budući da su se radno sposobni muškarci već ranije povukli ka zbegovima i šumama, ogromnu većinu ubijenih činili su žene, deca i nemoćni starci koji su ostali u svojim domovima.

2. Pokolj na lokaciji Mehino stanje (Kordun)

Tokom noći sa 3. na 4. avgust, ustaše su sprovele novu grupu meštana sela Maljevac (kod Cetingrada, kotar Slunj) na zloglasno stratište Mehino stanje. Likvidacije na ovoj lokaciji započele su još krajem jula. Tokom ove prelomne noći i sutrašnjeg dana, ustaše su bez obzira na pol i starost ubile još 61 srpskog stanovnika ovog sela. Ljudi su dovođeni vezani do pripremljenih jama i rovova na samoj granici Korduna i Bosne, gde su surovo likvidirani hladnim i vatrenim oružjem.

04.avgust 1941.

drugi svetski rat

Ustaški zločini nad Srbima tokom 04.avgusta:

1. U Lici je 4. avgusta zabeležen jedan od najsurovijih i najmasovnijih udara na civilno stanovništvo podno Velebita. Partizanska četa Divoseljana je u noći između 3. i 4. avgusta napala ustaški stan u lokalnoj školi i privremeno oslobodila selo. Već tokom dana, 4. avgusta, ustaške jedinice iz Gospića su pokrenule masovnu i brutalnu kontraofanzivu. Upale su u Divoselo i susedni Čitluk. Pošto je narod već bio u zbegovima na Velebitu, ustaše su sistematski pretraživale šume. Zverski su poklale i pobile 295 srpskih civila koji su uhvaćeni u zbegovima (od čega je velika većina stradala upravo tog 4. avgusta i u narednih nekoliko dana). Među žrtvama je ponovo bio ogroman broj žena i dece.

2. Vrhunac Ilindanskog hapšenja i deportacija u Mostaru (Hercegovina)

Ovaj 4. avgust je bio prelomni i najstrašniji dan za Srbe i Jevreje u samom gradu Mostaru. Od 19. jula pa sve do 4. avgusta, ustaše su sprovodile masovna hapšenja u Mostaru i okolini, a 4. avgust je bio dan kada je sakupljena poslednja velika grupa od ukupno 750 viđenijih građana, intelektualaca i domaćina. Tog dana su zatvorenici u prepunim stočnim vagonima i kamionima deportovani iz Mostara ka zloglasnim ustaškim logorima (poput Gospića/Jadovna) i raznim gubilištima širom NDH. Od ove grupe, preživelo je svega nekoliko ljudi, a ovaj dan je označio faktičko pražnjenje srpskih kuća u Mostaru.

3. Nastavak pokolja na Šušnjaru (Sanski Most) i okolini

Nakon stravične Ilindanske noći, ustaše su i tokom celog 4. avgusta nastavile da na stratištu Šušnjar ubijaju preostale pohvatane taoce iz Sanskog Mosta i okoline. Istog dana, ustaški odredi su pretraživali sela na levoj obali Sane, hvatajući preživele seljake i likvidirajući ih na licu mesta na seoskim utrinama i njivama kako bi u potpunosti uništili bilo kakvu bazu za širenje ustanka u Podgrmeču.

04-05.avgust 1941.

drugi svetski rat

Ustaški zločini nad Srbima 04. na 05. avgust: Ovaj prelaz sa 4. na 5. avgust 1941. godine krije jedan od najstrašnijih, najperfidnijih i najpoznatijih ustaških zločina u celoj istoriji Drugog svetskog rata. U toj konkretnoj noći odigrao se zloglasni Drugi pokolj u glinskoj crkvi.

Noć 4. na 5. avgust 1941. - Drugi pokolj u pravoslavnoj crkvi u Glini

Nakon što su u maju već izvršile jedan masovni pokolj nad muškarcima iz Gline, ustaške vlasti su početkom avgusta skrojile monstruozan plan za čišćenje susednog kotara Vrginmost. Ustaške vlasti su 2. avgusta proglasile naredbu da svi odrasli srpski muškarci (stariji od 16 godina) iz sela oko Vrginmosta moraju sutradan da dođu u sam Vrginmost radi „prekrštavanja u katoličku veru”. Obećano im je da će nakon toga dobiti dokumente, zaštitu i da ih niko više neće dirati. Budući da su bili prestrašeni dotadašnjim vestima o nestancima ljudi oko Topuskog i Gline, stotine seljaka je poverovalo da je ovo jedini način da spasu sebe i svoje porodice. Otišli su na zborno mesto u Vrginmost.

Čim se ogroman broj muškaraca sakupio, ustaške jedinice koje su stigle iz Gline i Topuskog su ih opkolile, razoružale svaku sumnju i zaključale. Sutradan, 4. avgusta, umesto u katoličku crkvu, ovi ljudi su sabijeni u teretne kamione i deportovani pravo za Glinu. U noći između 4. i 5. avgusta, ustaški krvnici su u grupama uvodili ove prevarene ljude unutar pravoslavne crkve Rođenja Presvete Bogorodice u Glini. Tamo je otpočeo nezapamćen pir – stotine ljudi je zverski poklano i izmasakrirano hladnim oružjem, bajonetima i maljevima, kako se u gradu ne bi čuli pucnji. Jedini čovek koji je nekim čudom preživeo ovaj pakao bio je Ljuban Jednak, koji se sakrio među leševima i kasnije uspeo da pobegne kada su ustaše kamionima izvozile tela do masovnih grobnica van grada. Nakon što je ovaj drugi pokolj završen, ustaške vlasti su kasnije tokom avgusta do temelja srušile i spalile samu glinsku crkvu kako bi uklonile dokaze ovog istorijskog svetogrđa.

05.avgust 1941.

drugi svetski rat

Ustaški zločini nad Srbima tokom 05.avgusta: Tog dana, ustaški teror je u paničnom pokušaju gušenja ustanka udario punom snagom na nekoliko potpuno udaljenih regija – od Velebita, preko Korduna, pa sve do hercegovačkog krša.

1. Masakr u Kruškovačama (Divoselo i Čitluk kod Gospića)

Nakon što su prethodnog dana ustaše opkolile sela podno Velebita, gospićke ustaše (Lički zdrug) pod komandom Ivana Devčića Pivca izvršile su rano ujutru brutalan prepad na zbeg srpskih civilnih stanovnika na lokaciji Kruškovače, iznad Divosela. Narod koji je potražio spas u šumi bio je opkoljen. Većina žrtava bili su žene, deca i starci. Ustaše su u Kruškovačama ubile najmanje 295 lica (265 iz Divosela, 25 iz Čitluka i 5 iz Ornica). Istovremeno, u samom praznom Divoselu, ustaše su pronašle skrivene meštane i žive spalile 17 stanovnika tokom pljačke sela.

2. Drama na železničkoj stanici u Čapljini (Prebilovci, Hercegovina)

Ovaj 5. avgust zabeležen je kao jedan od najužasnijih dana u hercegovačkoj epopeji stradanja sela Prebilovci. Ustaše su sakupile i dovezle na železničku stanicu u Čapljini između 500 i 600 prebilovačkih žena i dece (nejači). Držani su ceo dan na avgustovskoj žegi na ledini pokraj pruge, bez kapi vode i hrane, dok su ih stražari batinama terali da pevaju i igraju kolo. Ustaški logornik Franjo Vego obišao je žrtve i naredio formiranje specijalne kompozicije teretnih vagona, kojom su prebačeni u Šurmance, gde su sutradan (6. avgusta) živi bačeni u zloglasnu jamu Golubinka.

3. Pokolj žena na Banića Glavici (Cetingrad, Kordun)

Nakon što su prethodnih dana na stratištu Mehino stanje ustaše pobile srpske muškarce iz okoline Cetingrada, 5. avgusta ustaški dželati kreću u potragu za njihovim porodicama. Ustaše su pohvatale srpske žene i decu iz okoline mesta i odvele ih na breg Banića Glavica, blizu šume Lepršnjak (dva kilometra od Cetingrada). Na tom mestu su ih zverski pobili, a među žrtvama je bila i popadija Ljubica (supruga lokalnog sveštenika Miloša), koju su ustaše živu rasporile i ubile njeno nerođeno dete, kao i dvogodišnje dete koje je bilo s njom. [1]

4. Stradanje seljaka sa Pala u logoru Kruščica (Bosna) Zvanična Hronologija ustaških zločina na Wikipediji beleži da je početkom avgusta završen tragični put jedne velike grupe ljudi iz okoline Sarajeva. Krajem jula, ustaše su pod komandom Boška Cvjetičeka na Palama pohapsile 74 srpska seljaka. Oni su otpremljeni u tek formirani ustaški logor Kruščica kod Travnika, gde su nakon teških mučenja svi zverski ubijeni upravo oko ovog datuma (noć 5. avgusta).

05-06.avgust 1941.

drugi svetski rat

Ustaški zločini nad Srbima 05. na 06. avgust: Prelaz sa 5. na 6. avgust 1941. godine zabeležen je u istoriji kao noć u kojoj je izvršen jedan od najmonstruoznijih pojedinačnih zločina Drugog svetskog rata - otpočela je završna faza uništenja sela Prebilovci u Hercegovini.

1. Pakao u Šurmanicima: Noćni transport i priprema jame Golubinka (Hercegovina)

Nakon što su tokom celog prethodnog dana žene i deca iz Prebilovaca držani na suncu na železničkoj stanici u Čapljini, ustaše su ih u noći između 5. i 6. avgusta zatvorile u teretne vagone. Voz smrti je pod okriljem mraka stigao u selo Šurmance. Žene, devojke i deca su isterani iz vagona i pod batinama naterani da pešače uz brdo prema zloglasnoj jami Golubinka. Ustaški dželati (među kojima su prednjačili domaći rođaci iz Šurmanaca i Međugorja) proveli su sate te noći vršeći masovna silovanja devojaka i devojčica pred očima njihovih majki, dok su ih držali zatvorene u lokalnoj školi i okolnim uvalama čekajući svitanje. Ova noć je bila direktna priprema za stravično jutro 6. avgusta, kada su ustaše žive u jamu bacile oko 600 prebilovačkih žena i dece, ugasivši preko 50 kompletnih porodičnih ognjišta.

2. Pokolj u selima kotara Bosanska Krupa (Noćni pir u Zalinu)

U zapadnoj Bosni, u noći između 5. i 6. avgusta, ustaške jedinice su sprovele kaznenu ekspediciju u srpskim selima u okolini Bosanske Krupe. Ustaše su iznenada upale u selo Zalin i okolne zaseoke. Budući da su ustanici bili aktivni u toj regiji, ustaše su iskoristile noć da pohvataju sve civilne stanovnike koji su ostali u svojim kućama. Te noći je zverski ubijeno, poklano ili živo spaljeno u sopstvenim kućama nekoliko desetina srpskih civila, uglavnom staraca, žena i dece. Selo je nakon toga potpuno opljačkano i spaljeno kako bi se kaznio narod zbog podrške ustanku.

06.avgust 1941.

drugi svetski rat

Ustaški zločini nad Srbima tokom 06.avgusta: Ovaj dan bio je jedan od najstrašnijih, najmonstruoznijih crnih datuma u modernoj istoriji ljudskog roda. Tog dana ustaški genocid je dostigao svoj apsolutni vrhunac u Hercegovini, ali su se paralelno masovne i brutalne likvidacije vršile i na području Like.

1. Pokolj u Prebilovcima (Hercegovina) - Užas jame Golubinka

Nakon višednevnog mučenja i držanja po vagonima, u ranim jutarnjim časovima 6. avgusta 1941. godine, ustaške jedinice su dovele prebilovačke žene, devojke i decu do ivice bezdane jame Golubinka u Šurmancima (kod Čapljine). Ustaše su naterale majke i decu da se poređaju oko otvora jame. Dželati su hvatali malu decu i bebe, bacali ih žive u ambis dubok preko 40 metara, a zatim su unutra gurali i njihove majke. Kako bi dokrajčili one koji su preživeli pad i zapomagali iz dubine, ustaše su u jamu bacale krupno kamenje i ručne bombe. Tog jednog dana, u jami Golubinka život je skončalo oko 600 meštana Prebilovaca, isključivo žena i dece. Tokom celog rata, od ukupno 1.000 stanovnika ovog prebogatog sela, ustaše su pobile 822 meštana, čime je potpuno ugašena 51 porodična loza.

2. Pokolj u selu Mlakva (Lika) - Streljanje i spaljivanje porodica

Paralelno sa tragedijom u Hercegovini, ustaški odredi su 6. avgusta sproveli kaznenu ekspediciju na severu Like, u srpskom selu Mlakva pokraj Perušića. Nakon što su nekoliko dana ranije prvu grupu meštana bacili u jamu Sveta Ana, ustaše su 6. avgusta opkolile preostali narod u samom selu. Ljudi su hvatani po kućama i dvorištima, a egzekucija je vršena neselektivnim masovnim streljanjem, klanjem i kolektivnim spaljivanjem živih ljudi u sopstvenim kućama. Tog 6. avgusta u Mlakvi je zverski ubijeno i spaljeno preko 260 srpskih civila (ukupno 283 tokom avgustovske akcije), među kojima je bilo čak 191 dete mlađe od 15 godina. Selo je nakon ovog masovnog zločina potpuno sravnjeno sa zemljom i opljačkano.

06-07.avgust 1941.

drugi svetski rat

Ustaški zločini nad Srbima 06. na 07. avgust:

1. Pokolj na lokaciji Volinja i Kulen Vakuf - Noćni progon i jame

U Lici i na tromeđi prema Bosni, u noći između 6. i 7. avgusta, ustaške jedinice su sprovele tajne transporte pohvatanih srpskih seljaka iz okoline Donjeg Lapca koji nisu uspeli da pobegnu u ustaničke baze. Ljudi su pod izgovorom premeštanja u logore vezivani žicom u kolone i po mraku odvođeni do obližnjih prirodnih bezdana i jama. Tokom ove jedne noći zverski je likvidirano i bačeno u jame nekoliko desetina civila, čime je ustaški režim pokušao da osigura pozadinu ispred naleta ustanika koji su već kontrolisali dobar deo seoskih puteva.

2. Pokolj na lokaciji Kula i vrhunac terora u okolini Gline (Kordun)

Nakon stravičnog drugog pokolja u glinskoj crkvi, ustaše su u noći sa 6. na 7. avgust nastavile da raščišćavaju teren i hvataju preostale svedoke u okolnim kordunskim selima. Budući da se vest o zverstvima u crkvi brzo pročula, preostale žene i deca su panično bežali u obližnje šume. Ustaške patrole su tokom te noći organizovale zasede i sistematski češljale teren, hvatajući manje grupe porodica. Svi uhvaćeni su likvidirani na licu mesta na lokalnim seoskim gubilištima, bez upotrebe vatrenog oružja, kako se ne bi podizala uzbuna među preostalim stanovništvom.

07.avgust 1941.

Umro indijski pisac, dramaturg i filozof Rabindranat Tagore, dobitnik Nobelove nagrade za književnost 1913. (Rođen: Kalkuta/Britanska Indija/Indija 07.maj 1861. - Umro: Kalkuta/Britanska Indija/Indija 07.avgust 1941.) Po opštoj oceni literata Tagore je neprevaziđene vrednosti. Napisao je više od hiljadu poema, 24 drame, osam romana, najmanje osam tomova pripovedaka, više do 2 000 pesama i mnoštvo eseja. Pisao je na bengalskom jeziku, a poeziju je sam prevodio na engleski. Napustio je tradicionalni književni bengalski i pisao na govornom jeziku. Njegovo delo odlikuje se snagom i jasnoćom misli, dostojanstvenom emotivnošću, ali ga krasi i duboka društvena odgovornost. Glavni cilj mu je bio povezivanje istočne i zapadne kulture. neka od dela: zbirke pesama „Gradinar“, „Gitandžali“, zbirke pripovedaka „Grupa priča“, „Zlatan čamac“, „Kasna žetva“, „Snovi“, roman „Gora“, lirske drame „Čitra“, „Malini“, publicistički rad „Nacionalizam“ itd.

Bio je najmlađi sin (sedmo dete) hinduističkog filozofa i verskog mistika Devendranaha. Zadivljen prirodom i njenim detaljima, svoje prve pesme napisao je u svojoj osmoj godini. Do sedamnaeste godine života obrazovao se kod kuće, kada je na očevo insistiranje otišao u Englesku i da bi studirao prava. Studije u Engleskoj nije dovršio, već se vratio u Indiju i opredelio za književnost. Tokom boravka u Londonu objavio je svoje prve dve zbirke pesama - „Večernje pesme“ i „Jutarnje pesme“. Godine 1913. dobio je

1861-1941

Nobelovu nagradu za književnost za zbirku pesama „Gitandžali“, upravo u to vreme gubi i ženu i decu. Ovu zbirku pesama je napisao 1910. u Bengalu, a dve godine kasnije ista se izdaje u Londonu u prevodu na engleski jezik. Godine 1915. britanska vlada ga je proglasila za viteza. Titule se odrekao posle masakra u Amricaru 1919. godine, u znak protesta protiv vladara. Tagore je takođe pisao i priče, romane, pozorišne komade, eseje, mjuzikle, putopise i memoare. Bavio se i slikanjem i komponovanjem. Napisao je reči i muziku indijske nacionalne himne (Đana Gana Mana). Takođe je autor reči i melodije pesme koja je danas himna Bangladeša (Amar šonar Bangla).

drugi svetski rat

Ustaški zločini nad Srbima tokom 07.avgusta:

1. Završni čin tragedije u Kruškovačama (Divoselo, Lika)

Nakon što su 5. avgusta ustaše izvele masovni pokolj u zbegu Kruškovače, njihove patrole su i tokom 6. i 7. avgusta nastavile detaljno „čišćenje” velebitskih šuma. Ustaše su 6. avgusta pohvatale novu grupu od 53 meštana Divosela koji su uspeli da pobegnu sa prvog stratišta. Svi uhvaćeni civili su pod stražom sprovedeni i zverski pobijeni upravo 7. avgusta. Time je ukupan broj poimenice dokazanih žrtava u ovoj trodnevnoj udbinsko-gospićkoj akciji oko Divosela i Čitluk dostigao najmanje 295 nevinih ljudi.

2. Pobuna zatvorenika u logoru Kruščica (kod Travnika)

Zvanični dnevni izveštaji ustaškog oružništva od 7. avgusta 1941. godine zabeležili su vanredan događaj u unutrašnjosti Bosne. U tek formiranom ustaškom logoru Kruščica kod Travnika došlo je do otvorene pobune zatvorenih srpskih logoraša. Oni su pružili fizički otpor ustaškoj straži zbog neljudskih uslova i svakodnevnih mučenja. Ustaške snage su brutalno ugušile ovu pobunu vatrenim oružjem, izvršivši masovnu likvidaciju nad logorašima koji su pokrenuli otpor.

3. Represalije i streljanja na području Dalmacije (Benkovac)

Istorijski dokumenti i zvanična saopštenja prefekture u Splitu od 7. avgusta 1941. svedoče o širenju terora na jadransko zaleđe. Zbog presečenih žica i prvih ustaničkih diverzija u okolini Benkovca, ustaške i okupacione vlasti su tog dana sprovele masovna hapšenja lokalnih meštana. Nekoliko viđenijih ljudi i talaca je javno streljano. Time je zvanično uvedena praksa masovnih represalija nad civilnim stanovništvom u ovom delu Dalmacije.

07-08.avgust 1941.

drugi svetski rat

Ustaški zločini nad Srbima 07. na 08.avgust:

1. Pokolj u šumi Obljaj (Kosinj, Lika) - Noć 7. na 8. avgust

Tokom ove noći, ustaške jedinice su sprovele kaznenu ekspediciju na području Kosinja. Uhvaćeni su preostali meštani sela Krš i sela Mlakva. Kako su se muškarci uglavnom sklonili, meta su ponovo bile najranjivije grupe. Ustaše su u šumi Obljaj (Obljac) zverski ubile 47 Srba. Među žrtvama je bilo čak 37 žena i dece, i 10 muškaraca.

2. Stradanje sela Trojvrh (kod Josipdola, kotar Ogulin)

Nakon što su prethodnih dana izvršile zločine na lokalitetu Podveljun, josipdolske ustaše su u noći i rano ujutru izvršile brutalan upad u selo Trojvrh. Selo je opkoljeno, a ljudi su hvatani na spavanju i u kućama. Prema zvaničnim izvorima NDH, pominje se oko 80 stradalih, dok kasniji publikovani poimenični podaci (koji su istorijski najpouzdaniji) svedoče o 51 ubijenom srpskom civilu iz ovog mesta.

3. Priprema masakra na Bakića glavici (Cetingrad, Kordun)

Tokom noći sa 7. na 8. avgust, ustaše iz Cetingrada su u saradnji sa lokalnim strukturama vršile masovna hapšenja i koncentraciju preostalih srpskih civila iz samog Cetingrada i obližnjeg sela Gnojnice. Ljudi su pod stražom sakupljani i zatvarani, što je bila direktna priprema za stravično jutro 8. avgusta, kada je na lokalitetu Bakića glavica zverski ubijeno 51 lice (41 iz Cetingrada i 10 muškaraca iz Gnojnica). Jedan od glavnih organizatora ovog potonjeg zločina bio je lokalni rimokatolički župnik Pero Medvjed.

08.avgust 1941.

Poginuo revolucionar Branko Krsmanović, španski borac posmrtno proglašen za narodnog heroja. (Rođen: Donja Mutnica-Paraćin/Kraljevina Srbija/Srbija 03.oktobar 1915. - Umro: Kosmaj/Kraljevina Jugoslavija (Srbija pod nemačkom okupacijom)/Srbija 08.avgust 1941.) Studirao je agronomiju u Pragu, gde se družio sa jugoslovenskim studentima, koji su pripadali omladinskom revolucionarnom pokretu i preko njih se zainteresovao za komunističke ideje. U jesen 1936. godine je postao član Komunističke partije Jugoslavije (KPJ), a januara 1937. godine, zajedno sa grupom jugoslovenskih studenata iz Praga, je otišao u Španiju, gde se u redovima Internacionalnih brigada borio protiv fašizma. Tokom rata je stekao čin kapetana i nalazio se na raznim odgovornim dužnostima u 129. internacionalnoj brigadi. Januara 1939. godine je polomio nogu, pa je s grupom ranjenika bio prebačen na lečenje u Francusku. Nakon ozdravljenja, Branko je bio zatvaran po koncentracionim logorima, koje su francuske vlasti formirale u leto 1939. godine za španske dobrovoljce. Početkom 1941. godine je uspeo da se vrati u Jugoslaviju, ali je odmah bio uhapšen. Nakon mesec dana je bio proteran u Paraćin, gde je bio pod policijskim nadzorom. Nakon okupacije Jugoslavije, maja 1941. godine postao je član Vojnog komiteta pri Pokrajinskom komitetu KPJ za Srbiju. Aktivno je radio na organizovanju ustanka, obilazeći mnoga mesta u Pomoravlju. Krajem juna 1941. postao je član Štaba NOP odreda Srbije i učestvovao je u formiranju prvih partizanskih odreda u Srbiji. Početkom avgusta 1941. godine nalazio se u Štabu Kosmajskog partizanskog odreda. Neposredno pred polazak za Valjevo, 8. avgusta 1941. godine na Kosmaju ga je zatekla jedna od prvih okupatorskih operacija protiv ustaničkih snaga, u kojoj je poginuo zajedno sa Milivojem Radosavljevićem. Za narodnog heroja proglašen je 9. maja 1945. godine.

1915-1941

drugi svetski rat

Ustaški zločini nad Srbima tokom 08.avgusta:

1. Pokolj izbeglica u crkvi u Šibuljini (Velebit)

U podgorju Velebita, na sam dan 8. avgusta, ustaški odredi su sproveli stravičan lov na preživele civile iz ranijih akcija. Ustaše su locirale i pohvatale grupu preživelih srpskih seljaka i izbeglica iz popaljenih mesta Divoselo i Čitluk, koji su danima lutali planinom pokušavajući da se spasu. Ukupno 66 izbeglica je doterano do pravoslavne crkve Svetog Arhangela u mestu Šibuljina. Ustaše su ih unutar crkve zverski pobile koristeći isključivo hladno oružje – noževe i macole.

2. Krah u Josipdolu i pokolj u selu Vojskovac (Ogulin)

Na širem području Ogulina i Josipdola ustaške snage su 8. avgusta pokrenule koordinisane odmazde nad lokalnim srpskim stanovništvom. U samom Josipdolu ustaše su likvidirale 24 meštana koji su bili privedeni prethodnog dana. Istovremeno, ustaške patrole su upale u obližnja sela Vojskovac i Vajin Vrh, gde su pohapsile novih 76 civila. Sprovodeći ih za Josipdol, dvojicu su na mestu pretukli do smrti. Dalji, već pripremljeni masovni pokolj ove grupe prekinut je u poslednjem trenutku iznenadnim nailaskom i oštrom intervencijom italijanskih oficira koji su osujetili ustašku nameru.

3. Krvavi završetak u Smiljanu (rodno mesto Nikole Tesle)

Pokolj u Smiljanu, koji je započeo na Ilindan, dobio je svoj tragični epilog upravo 8. avgusta oko dva sata posle podne. Ustaške patrole su locirale poslednju skrivenu grupu od 33 meštana Smiljana. Sve su ih zatvorili u drvenu kuću Milanka Katića, zabravili vrata i kuću živu zapalili. Svi zatvoreni su izgoreli u stravičnim mukama, izuzev devojke Marije Katić koja je nekim čudom kroz plamen uspela da pobegne u Velebit, gde se kasnije pridružila ustanicima. Istovremeno je na isti način spaljena i kuća Petra Lemajića sa ukućanima.

08-09.avgust 1941.

drugi svetski rat

Ustaški zločini nad Srbima 08. na 09.avgust: Prelaz sa 8. na 9. avgust 1941. godine obeležen je završnim operacijama ustaškog etničkog čišćenja na Kordunu i u Lici, ali i noćnim deportacijama koje su služile za punjenje sistema logora Gospić–Jadovno–Pag.

1. Masakr u Kordunskom Ljeskovcu (kotar Slunj) - Noć 8. na 9. avgust

Ustaške jedinice iz sastava slunjskog i cetingradskog ustaškog tabora izvele su pod okriljem mraka masovnu kaznenu ekspediciju na samoj granici Korduna i Bosne. Ustaše su iznenada opkolile selo Kordunski Ljeskovac. Ljudi su hvatani na spavanju. Tokom noći i ranog jutra zverski je ubijeno i poklano najmanje 48 srpskih civila Budući da su se muškarci već ranije povukli u šume, žrtve su ponovo bile najranjivije – žene, starci i deca. Selo je nakon ovog masovnog zločina potpuno opljačkano, a kuće popaljene.

2. Noćni transporti smrti iz unutrašnjosti ka zloglasnom Jadovnu

Tokom noći sa 8. na 9. avgust, ustaške vlasti su sprovele masovne, tajne železničke transporte pohvatanih srpskih i jevrejskih talaca iz raznih krajeva NDH (posebno iz sabirnih centara u unutrašnjosti Bosne i Slavonije) prema železničkoj stanici u Gospiću. Zatvorenici su izbacivani iz stočnih vagona u gluvo doba noći i pod jakom ustaškom stražom vezivani lancima u kolone. Tokom te noći, stotine ljudi je peške poterano uz velebitske vrleti pravo prema logoru Jadovno i obližnjim bezdanim jamama (poput Šaranove jame), gde su već sutradan ujutru zverski likvidirani.

09.avgust 1941.

drugi svetski rat

Ustaški zločini nad Srbima tokom 09.avgusta:! Tog subotnjeg dana ustaški teror je u Bosanskoj Krajini i Podrinju ponovo iskoristio zloglasnu taktiku prevare sa „promenom vere” kako bi namamio i potpuno uništio čitave srpske civilne zajednice.

1. Masovni pokolj u selu Miostrah (između Cazina i Bosanske Krupe)

U popodnevnim časovima 9. avgusta 1941. godine, ustaške jedinice iz sastava cazinskog i krupskog tabora izvršile su potpunu blokadu srpskog dela sela Miostrah. Ustaše su naredile meštanima da hitno napuste kuće i pođu s njima. Primenjena je lukava taktika – planski su izabrali subotu popodne kako bi narod lakše poverovao u laž da ih vode u Cazin gde će sutradan, u nedelju 10. avgusta, svi kolektivno biti prevedeni u katoličku ili islamsku veru, nakon čega će se bezbedno vratiti domovima. Čim su sakupili i vezali narod, kolona je umesto u Cazin sprovedena na obližnje stratište Durdžića gaj. Tamo je otpočeo divljački pir u kom su ljudi sistematski klani i ubijani hladnim oružjem. Tog dana je u Durdžića gaju zverski ubijeno oko 200 srpskih stanovnika Miostraha. Meta je bilo celokupno preostalo stanovništvo – od starih nepokretnih ljudi do beba u kolevkama. Pokolj su preživele samo tri osobe koje su nekim čudom uspele da pobegnu sa samog stratišta i kasnije ostave svedočenja.

2. Pokolj u selu Buvača i mučenje u crkvi u Velikoj Kladuši

Rano u zoru 9. avgusta 1941. godine, ustaški odredi su upali u kordunsko selo Buvača. Ustaše su na spavanju pohapsile veliki broj srpskih meštana, a sa njima i jeromonaha Savu (iz manastira Bogorodice Trojeručice). Svi uhapšeni su prebačeni u Veliku Kladušu i zaključani u tamošnju pravoslavnu crkvu Svetog Ilije, gde su podvrgnuti stravičnom mučenju i batinama. Ova grupa je već narednih dana izvedena iz crkve i likvidirana na zloglasnom stratištu Mehino stanje, gde su bačeni u protivtenkovske rovove.

3. Krvavi 9. avgust u Drinjači (Podrinje, Srebrenički srez)

Ustaški teror je ovog dana u punom jeku besneo i na istoku Bosne, na obalama Drine. Lokalne ustaše regrutovane iz okolnih mesta izvršile su masovni prepad i hapšenje srpskih stanovnika na području mesta Drinjača. Istorijski dokumenti i svedočenja preživelih beleže da je tog 9. avgusta na ovom stratištu zverski ubijeno i obezglavljeno više od 100 Srba. Tela žrtava su sahranjena u masovnim grobnicama bez glava, a ovaj zločin je bio deo šire ustaške kampanje u kojoj je u srebreničkom srezu tokom rata stradalo preko 2.200 srpskih civila.

Konjic: Istog 9. avgusta, na potpuno drugom kraju, ustaše su u Konjicu i okolini pohapsile i likvidirale prvu veliku grupu od oko 90 srpskih muškaraca.

09-10.avgust 1941.

drugi svetski rat

Ustaški zločini nad Srbima 09. na 10.avgust:

1. Ustanička zaseda kod Rakovice - Noć 9. na 10. avgust

Na putu koji povezuje Sarajevo i Kiseljak, u neposrednoj blizini sela Rakovica, borci tek formirane Semizovačke partizanske čete organizovali su zasedu pod okriljem mraka. Tokom ove noći, gerilci su napali ustaški teretni kamion koji se kretao ovim komunikacionim pravcem. U žestokom i iznenadnom napadu, ustanici su uspeli da ubiju 6 i rane 3 ustaša, nakon čega su se brzo povukli sa puta u obližnje šume podno planina.

2. Krvavi 10. avgust: Brutalna odmazda nad selima Rakovica i Blažuj

Odgovor ustaških vlasti iz Sarajeva i Travnika bio je trenutan, organizovan i usmeren isključivo protiv civilnog stanovništva koje je zatečeno u svojim kućama, iako ti ljudi nisu direktno učestvovali u samom napadu na kamion. Čim je svanulo, 10. avgusta 1941. godine, jake ustaške snage su upale u sela i izvršile masovni pokolj: Ustaše su išle od kuće do kuće i na najsvirepiji način ubile 125 meštana sela Rakovica. Meta su bile kompletne porodice. Istovremeno, drugi deo ustaške kaznene ekspedicije udario je na susedno selo Blažuj, gde su na isti način zverski ubili 25 srpskih civila.

10.avgust 1941.

drugi svetski rat

Ustaški zločini nad Srbima tokom 10.avgusta:

1. Masovni pokolj na stratištu Mehino stanje (Slunj / Velika Kladuša)

Tog 10. avgusta ustaške snage su izvršile jednu od najmasovnijih pojedinačnih likvidacija na Kordunu, na prostoru bivših jugoslovenskih protivtenkovskih rovova na lokaciji Mehino stanje. Ustaše su rano ujutru ispraznile pravoslavnu crkvu u Velikoj Kladuši, gde su prethodnog dana zatvorile i zverski mučile meštane sela Buvača, Maljevac i okolnih mesta. Ljudi su kamionima dovezeni do rovova. Ustaški dželati su primenili taktiku klanja i ubijanja hladnim oružjem (kako se ne bi dizala panika). Prema istorijskim dokumentima, tog 10. avgusta na Mehinom stanju ubijeno je više stotina srpskih civila (neki izvori navode i do 400), među kojima je zverski ubijen i jeromonah Sava iz manastira Bogorodice Trojeručice.

2. Pokolj u selu Donji Velebit (Hercegovina)

Istog 10. avgusta, ustaški teror u istočnoj Hercegovini (kotar Stolac i Nevesinje) sproveo je novu fazu etničkog čišćenja skrivenog naroda koji je hvatam po zbegovima. Ustaški odredi i lokalni kvislinzi blokirali su preostala srpska sela u rejonu Donjeg Velebita. Ljudi su hvatani po kućama ili poljima dok su pokušavali da obezbede hranu. Žrtve su vezane žicom i peške poterate prema obližnjim kraškim bezdanima i jamama. Tog dana je zverski ubijeno i živo bačeno u jame oko 80 srpskih stanovnika ovog područja, uglavnom staraca, žena i dece.

3. Stradanje i deportacije u okolini Sanskog Mosta

U Bosanskoj Krajini, 10. avgust je bio dan kada su ustaške vlasti u Sanskom Mostu i obližnjem mestu Budimlić Japra završavale popisivanje i pljačku imovine ubijenih u Ilindanskom pokolju. Preostale žene i deca iz popaljenih srpskih sela koji su tumarali poljima pohvatani su i u grupama internirani u sabirne centre i privremene logore. Mnogi su podlegli batinama i gladi već tokom samog transporta tog dana.

10-11.avgust 1941.

drugi svetski rat

Ustaški zločini nad Srbima 10. na 11.avgust:

1. Priprema i pokolj u selu Čavaš (Popovo Polje) - Noć 10. na 11. avgust

Ustaše iz Stoca, pojačane lokalnim ustaškim odredima, iskoristile su noć kako bi nečujno postavile obruč oko hercegovačkog sela Čavaš. Većina meštana ovog sela nije pobegla u zbegove na obližnje planine jer su pretrpeli pritisak i poverovali lažnim obećanjima ustaških vlasti da će prelasci na katoličku veru garantovati život i imovinu. Čim je svanulo 11. avgusta, ustaše predvođene Markom Katićem i Vidom Skaramucom upale su u zatvoreno selo. Na najsvirepiji način ubijena su 102 stanovnika sela Čavaš. Budući da su udarili na selo u kom su porodice bile na okupu, veliku većinu žrtava činili su žene i deca.

2. Opkoljavanje sela oko Čapljine (Klepci, Tasovčići, Loznica i Višići)

Tokom noći sa 10. na 11. avgust, ustaški komandanti su izdali naređenje za sinhronizovanu blokadu srpskih sela na području Čapljine. Naoružani odredi su zaposeli puteve i prilaze selima Tasovčići, Klepci, Loznica i Višići. Cilj je bio da se spreči bilo kakav beg muškog stanovništva prema brdima pre nego što počne masovno sakupljanje talaca. Ova noćna blokada rezultirala je masovnim hapšenjima tokom 11. avgusta, kada je više stotina civila doterano u privremeni logor "Silos" u Tasovčićima. To je bio uvod u novu tragediju, jer je već u narednoj noći grupa od 107 muškaraca iz Klepaca odvedena i živa bačena u jamu na Bivoljem brdu.

11.avgust 1941.

drugi svetski rat

Ustaški zločini nad Srbima tokom 11.avgusta:

1. Pokolj u selu Čavaš (Popovo Polje, Hercegovina)

U ranim jutarnjim časovima, ustaše iz Stoca i lokalni dželati iz obližnjih mesta opkolili su i divljački napali srpsko selo Čavaš. Meštani nisu pobegli na planine jer su dobili čvrsta uveravanja da će biti pošteđeni zbog najavljenog kolektivnog prelaska na katoličku veru. Ustaše su pobile 104 stanovnika sela Čavaš (103 meštana i jednog najamnog radnika zatečenog u selu). Budući da su porodice bile kod kuća, veliku većinu ubijenih činili su žene i deca. Selo je nakon ovog masovnog zločina potpuno opljačkano i spaljeno.

2. Punjenje logora "Silos" u Tasovčićima (Čapljina)

Ustaške jedinice su tokom celog dana sprovodile masovno etničko čišćenje srpskih sela oko Čapljine: Tasovčići, Klepci, Loznica i Višići. Više stotina meštana (muškaraca, žena i dece) sakupljeno je i zatvoreno u improvizovani logor "Silos" u Tasovčićima. Nakon maltretiranja i silovanja pojedinih žena i devojaka, ustaše su pustile većinu ženskog stanovništva, dok je u logoru ostalo zatočeno oko 200 muškaraca (od kojih 107 iz sela Klepci). Oni su već tokom naredne noći odvedeni i bačeni u jamu na Bivoljem brdu.

3. Ubistvo Srba iz Šida i bacanje u Dunav

Zvanični dokumenti i Hronologija ustaških zločina beleže da je 11. avgusta teror u punoj meri zahvatio i Srem. Ustaške patrole su pohapsile i na svirep način ubile 11 Srba iz Šida. Njihova tela su prebačena i bačena u Dunav pokraj Iloka kako bi reka odnela dokaze.

4. Pokolj u selima oko Banje Luke

Istog 11. avgusta, ustaške kaznene ekspedicije su sprovele akciju u selima na području Banje Luke. Ustaše su upale u sela Prijakovac, Ranići i Turjak. Pod optužbom da pomažu ustanicima, na licu mesta su zverski pobile oko 30 srpskih seljaka i domaćina koje su zatekli na imanjima.

11-12.avgust 1941.

drugi svetski rat

Ustaški zločini nad Srbima 11. na 12.avgust:

1. Pokolj na Bivoljem brdu (Čapljina) - Noćni transport smrti

Tokom kasnih večernjih sati 11. avgusta, ustaške jedinice su započele selekciju unutar improvizovanog logora "Silos" u Tasovčićima. Iz logora je izvedena prva velika grupa od 107 srpskih muškaraca i mladića, koji su prethodnog dana na prevaru pohapšeni u selu Klepci. Vezani žicom, pod okriljem mraka su kamionima transportovani na lokalitet Bivolje brdo. Tamo su ih ustaški dželati u noći između 11. i 12. avgusta zverski mučili, klali i žive bacali u bezdanu krašku jamu. Iz ovog pokolja niko nije preživeo, a muško stanovništvo Klepaca je u jednoj noći potpuno uništeno.

2. Noćni pir u Čapljini i prikupljanje novih žrtava

Paralelno sa egzekucijom na Bivoljem brdu, ustaške patrole su tokom cele noći sa 11. na 12. avgust vršile dodatne pretrese i blokade u srpskim kućama u samoj Čapljini. Privođeni su preostali muškarci pod optužbom da su povezani sa skrivenim zbegovima u brdima. Svi uhvaćeni tokom noći su batinani i zatvarani u podrume ustaškog tabora, što je bila direktna priprema za nova masovna ubistva koja su usledila narednog dana, čime je ustaški režim osiguravao potpunu kontrolu nad dolinom reke Neretve.

12.avgust 1941.

12-13.avgust 1941.

drugi svetski rat

Ustaški zločini nad Srbima tokom 12.avgusta:

U Novoj Gradiški i okolnim slavonskim selima ustaše su pod optužbom za pobunu pohapsile i likvidirale 120 stanovnika srpske nacionalnosti. Tokom čišćenja šuma i vrleti oko Perušića u Lici, ustaški odredi su završili višednevnu hajku i zverski ubili 28 srpskih civila iz sela Poljan, uglavnom žena i dece koji su zatečeni u zbegovima. Istovremeno, na području Like, ustaške jedinice su u noći između 12. i 13. avgusta izvele i hladnim oružjem pobile još 42 srpska žitelja u okolini Gornjeg Kosinja.

drugi svetski rat

Ustaški zločini nad Srbima 12. na 13.avgust:

U šumi Koprivnica između Kupresa i Bugojna ustaše su hladnim oružjem u vrtačama zverski pobile oko 500 do 600 srpskih civila, uključujući muškarce, žene i decu iz Bugojna i okoline. Na području kotara Vrginmost, u selima Pješčanica, Blatuša i Podgorje, na licu mesta je likvidirano preko 100 preostalih srpskih žena i dece koji su pohvatani nakon prvog talasa, a njihove kuće su spaljene. Istovremeno, u selima oko Sanskog Mosta ustaške patrole su u zbegovima otkrile i na seoskim utrinama streljale manju grupu od oko 30 preživelih srpskih seljaka.

14.avgust 1941.

Predsednik SAD Delano Ruzvelt i britanski premijer Vinston Čerčil tri dana ranije formulisali a potom potpisali Atlantsku povelju - začetak Ujedinjenih nacija. Dvojica državnika su povelju formulisali sastavši se na jednom ratnom brodu na Atlantskom okeanu. U tom dokumentu je istaknuto da SAD i Velika Britanija neće tražiti teritorijalno proširenje, da teritorijalne promene moraju biti u skladu sa slobodno izraženom voljom naroda i da svi narodi imaju pravo da izaberu vladu po sopstvenoj želji. Načela ove povelje prihvaćena su krajem juna 1941. na londonskom sastanku predstavnika još 10 zemalja, uključujući Kraljevinu Jugoslaviju. Atlantskom poveljom začete su UN, čemu su doprinele i Moskovska i Teheranska konferencija 1943. i sastanak u Dambarton Ouksu 1944. Hijerarhija vrednosti izražena u Atlantskoj povelji imala je presudan značaj i kada je oblikovan NATO pakt, krajem četrdesetih.

Rođena Vida Ognjenović, srpska (jugoslovenska) književnica, reditelj, prevodilac i diplomata. (Rođena: Dubočke-Nikšić/raljevina Jugoslavija (Nezavisna država Crna Gora pod upravom fašističke Italije)/Crna Gora) Rođena je u Dubočkama (Banjani) pored Nikšića 14. avgusta 1941. godine. Odrasla je i školovala se u Srbiji. Osnovnu školu završila je u Vrbasu, a gimnaziju u Sremskim Karlovcima. Diplomirala je na Katedri za opštu književnost na Filološkom fakultetu u Beogradu 1963. i na Odseku za režiju beogradske Akademije za pozorište, film i televiziju 1965. Postdiplomske studije je započela u Parizu na Sorboni, a magistarski rad iz teorije i prakse odbranila je na Univerzitetu u Minesoti, SAD 1972. godine. Od 1974. do 1979. radila je kao asistent na FDU u Beogradu. Za direktora Drame Narodnog pozorišta u Beogradu izabrana je 1977. godine, a po isteku četvorogodišnjeg mandata, ostala je na angažmanu kao stalni reditelj. Kao profesor po pozivu, predavala je na univerzitetima u Los Anđelesu (USLA), Čikagu (UIC) od 1981-1982, a u okviru predavačkih turneja obišla je u nekoliko mahova, kao gost predavač, sve veće univerzitete SAD (1985, 1991, 1997 i 1999). Redovni je profesor Akademije umetnosti u Novom Sadu i ima zvanje emeritus profesora na Akademiji lepih umetnosti i multimedija u Beogradu, gde je takođe i savetnik dekana. Njen rediteljski opus čini blizu stotinu pozorišnih, kao i veliki broj televizijskih i radio režija, od kojih mnoge po sopstvenim tekstovima.

Napisala je veliki broj drama, koje su doživele više postavki i brojna izvođenja, a objavljene su u različitim izdanjima. Kao reditelj gostovala je u mnogim pozorištima širom bivše Jugoslavije (Crna Gora, Slovenija, Hrvatska), a radila je i izvan naše zemlje.

Vida Ognjenović je predsednik Srpskog PEN-a, a od septembra 2012. počasna potpredsednica Međunarodnog PEN kongresa. Osnivač je i umetnički rukovodilac Tvrđava Teatra. Prevodi sa engleskog i nemačkog jezika. Jedna je od osnivača Demokratske stranke. Bila je ambasadorka u Norveškoj 2001—2006. i Danskoj 2007—2013. godine.

Umro francuski hemičar Pol Sabatje - dobio Nobelovu nagradu za hemiju 1912. za rad na hidrogenizaciji organskih jedinjenja u prisustvu malih čestica metala kao katalizatorima. (Rođen: Karkason/Francuska 05.novembar 1854. - Umro: Tuluz/Francuska 14.avgust 1941.) Diplomirao je na Politehnici u Tuluzu 1877. Godinu dana je predavao na lokalnoj školi, a zatim 1878. postaje Berteloov asistent na Kolež de Frans. Doktorirao je 1880. Predavao je fiziku u Bordou do 1882, a zatim je nastavio u Tuluzu. U Tuluzu počinje da predaje i hemiju 1883. Profesor hemije na univerzitetu u Tuluzu postao je 1884. Dekan fakulteta prirodnih nauka postao je 1905. Bio je toliko veran Tuluzu da je odbijao mnoge atraktivne ponude, kao što je bila da nasledi Anri Moasana 1908. na Sorboni. Najranija istraživanja su bila na polju termodinamike i termohemije sumpora i metalnih sulfata, na čemu je radio i doktorat. U Tuluzu je nastavio sa sa fizikalno-hemijskim istraživanjima sulfida, hlorida i bakarnih jedinjenja. Radio je na particionim koeficijentima i spektrima apsorbcije. Osim toga istraživao je okside azotne kiseline i njihove soli.

Započeo je sa proučavanjima fenomena katalizatora i uočio je anomalije i nedostatke Faradejeve fizikalne teorije. Zbog toga je stvorio svoju hemijsku teoriju o nestabilnim međuproizvodima. Strpljivim radom otkrio je da se korištenjem metala kao katalizatora može postići ubrzanje hidrogenizacije određenih organskih jedinjenja. Tako je 1897. otkrio da se uvođenjem tragova nikla kao katalizatora postiže ubrzanje adicije vodonika na molekule ugljenikovih jedinjenja.

1854-1941

Njegov rad postaje osnova za industriju margarina i za hidrogenizaciju ulja i za industriju sintetizovanja metanola. Pokazao je selektivnost katalitičke reakcije. Napisao je poznatu knjigu „Kataliza u organskoj hemiji“ 1913. Za svoj rad na hidrogenizaciji organskih jedinjenja u prisustvu malih čestica metala kao katalizatora dobio je 1912. Nobelovu nagradu za hemiju. Nagradu je delio sa Viktorom Grinjarom.

drugi svetski rat

Ustaški zločini nad Srbima tokom 14.avgusta:

Na području Jajca i Šipova ustaške snage su, nakon javnih poziva Viktora Gutića na istrebljenje, sprovele masovne likvidacije u kojima je na licu mesta zverski ubijeno 218 srpskih civila, dok je dodatna grupa od 700 do 800 Jevreja i Srba iz ovog sreza pohapšena i transportovana u logor Gospić, odakle se niko nije vratio živ. Istovremeno, u selima oko Velike Kladuše i na kordunskim stratištima ustaške patrole su nastavile čišćenje terena, gde su u masovnim grobnicama i protivtenkovskim rovovima likvidirale manje grupe pohvatanih izbeglica iz privremenih šumskih zbegova.

15.avgust 1941.

drugi svetski rat

Ustaški zločini nad Srbima tokom 15.avgusta:

Na ostrvu Pagu, u sklopu kompleksa ustaških logora Gospić–Jadovno–Pag, ustaške snage su u noći između 14. i 15. avgusta, pre dolaska italijanske vojske, izvele i u uvali Malin zverski poklale oko 800 zarobljenih Srba i Jevreja. U zaseoku Selište pokraj Smiljana u Lici, ustaške patrole su u periodu do 15. avgusta pohvatale i likvidirale 36 srpskih meštana.

16.avgust 1941.

drugi svetski rat

Ustaški zločini nad Srbima tokom 16.avgusta:

Na širem području Janja pokraj Šipova ustaške snage su na stratištu Podosoje zverski likvidirale oko 140 srpskih civila iz nekoliko okolnih seoskih naselja. U isto vreme, u obližnjim glamočkim i jajčkim selima Ljuša, Pribelci i Đukići, ustaški odredi su na licu mesta ubili još 78 srpskih žitelja. Istovremeno, ustaške vlasti u Derventi su završile masovna hapšenja i u teretnim vagonima sprovele transport 73 Jevreja i Srba, označenih kao komunisti, direktno u sistem logora Gospić, odakle je većina otpremljena na stratišta Velebita. Na prostorima Korduna i Like, ustaške patrole su nastavile detaljnu pretragu terena i likvidaciju manjih, izolovanih civilnih grupa koje su zatečene tokom pokušaja povratka iz šumskih zbegova radi obezbeđivanja hrane.

17.avgust 1941.

Drugi svetski rat

Nemački okupatori obesili u centru Beograda na Terazijama petoricu srpskih rodoljuba, ostavivši ih da vise više dana. Prethodno su u dvorištu Gestapoa, zbog navodne terorističke aktivnosti, streljali studenta Milorada Pokrajca, krojačkog radnika Jovana Jankovića, obućara Svetislava Milina, seljaka iz okoline Sopota Velimira Jovanovića i borca Kosmajskog partizanskog odreda Ratka Jevića.

drugi svetski rat

Ustaški zločini nad Srbima tokom 17.avgusta:

U srezu Bosanska Krupa, na stratištu Crna rijeka, ustaške snage su u sklopu višednevne akcije čišćenja terena zverski pobile preostalih 54 srpska civila, uglavnom staraca i žena koji su prethodnih dana pohvatani u okolnim seoskim zbegovima. Istovremeno, ustaške patrole su na području hercegovačkog krša u okolini Čapljine i Stoca organizovale hajke na preostale meštane Prebilovaca i drugih popaljenih sela koji su se krili u pećinama, gde su manje grupe civila likvidirane na licu mesta ili žive bacane u preostale bezdane jame. Na prostorima Korduna, u okolini Slunja i Cetingrada, ustaški odredi su završili pretres terena i na seoskim utrinama likvidirali grupu od 18 srpskih seljaka koji su pokušali da se vrate na svoja imanja radi obezbeđivanja hrane.

18.avgust 1941.

Drugi svetski rat

U nemački koncentracioni logor Buhenvald dovedena prva grupa srpskih (jugoslovenskih) zarobljenika. U toku rata kroz logor su prošla 3.872 građanina Kraljevine Jugoslavije, od kojih je 607 dočekalo oslobođenje. Logor, u kojem su nacisti od 1937. do 1945. ubili 56.000 ljudi iz 18 evropskih zemalja, oslobodili su sami logoraši u aprilu 1945.

Lili Marlen u izvođenju Lale Andersen, popularna vojnička pesma tokom Drugog svetskog rata, prvi put javno emitovana u svetu, na talasima Radio Beograda. Bio je to program namenjen nemačkim trupama na Mediteranu i u Severnoj Africi.

19.avgust 1941.

drugi svetski rat

Ustaški zločini nad Srbima tokom 19.avgusta:

Na području Korduna, ustaške snage sačinjene od lokalnih tabora iz Cetingrada i okolnih mesta sprovele su masovnu akciju čišćenja terena u kojoj su zverski pobile i poklale 146 srpskih seljaka, mahom žena, dece i staraca iz sela Gojkovac, Glinice, Donja Brusovača, Ruševica, Klokoč i drugih obližnjih naselja, pri čemu je najveći pojedinačni masakr izvršen nad 42 meštana Gojkovca i Begovog Brda. Istovremeno, ovaj datum je označen kao zvanični završetak rada kompleksa ustaških logora smrti Gospić–Jadovno–Pag, iz kojeg su ustaške snage, uoči konačnog ulaska i preuzimanja kontrole od strane italijanske vojske, užurbano likvidirale poslednje masovne grupe preostalih zatočenika na velebitskim i paškim stratištima.

20.avgust 1941.

Rođen Slobodan Milošević, dugogodišnji predsednik Srbije i Savezne Republike Jugoslavije. (Rođen: Požarevac/Kraljevina Jugoslavija (Srbija pod nemačkom okupacijom) /Srbija 20.avgust 1941. - Umro: Sheveningen-Hag/Holandija 11.mart 2006.) Slobodan Milošević bio je srpski i jugoslovenski političar, pravnik, društveno-politički radnik SFR Jugoslavije, Predsednik Predsedništva Centralnog komiteta Saveza komunista Srbije (1986—1989), Član Predsedništva Centralnog komiteta Saveza komunista Jugoslavije (1986—1990), Član Predsedništva SR Srbije (1986—1989), Predsednik Predsedništva SR Srbije (1989 —1991), predsednik Republike Srbije (1991—1997) i Savezne Republike Jugoslavije (1997—2000). Jedan je od osnivača i prvi predsednik Socijalističke partije Srbije, od njenog osnivanja u julu 1990. do svoje smrti u martu 2006.

Po obrazovanju pravnik, nakon dugogodišnje karijere u privredi, tokom 80-ih godina XX veka, dospeo je u sam vrh političke elite tadašnje Jugoslavije. Inicijator je promena ustavnog položaja autonomnih pokrajina unutar Srbije. Centralna je ličnost srpske politike 90-ih godina XX veka. Rođen je u Požarevcu u porodici oca Svetozara (1907—1962) i majke Stanislave Milošević, rođene Koljenšić. Porodica vodi poreklo iz Lijeve Rijeke iz srpskog plemena Vasojevići. Stanislava je bila učiteljica, a Svetozar profesor srpskog i ruskog jezika. Početkom Drugog svetskog rata, njegovi roditelji su se zajedno sa starijim sinom Borislavom nastanili u Požarevcu. Nakon rata otac je napustio porodicu i vratio se u Crnu Goru, a o porodici je nastavila da se stara majka. U januaru 1959, Slobodan je kao gimnazijalac primljen u Savez komunista Jugoslavije (SKJ).

MV5BZjcwMTEzMTAtYWIxOC00ZGM3LWFjMTEtMGQxY2U2YWY1NmU2XkEyXkFqcGdeQXVyMTc4MzI2NQ__._V1_.jpg

1941-2006

Kao predsednik partijskog komiteta Pravnog fakulteta, početkom 1963. Godine 1965. venčao se drugaricom iz detinjstva i dugogodišnjom devojkom Mirjanom Marković, koja je do poslednjih dana ostala njegov pratilac, čak i u politici. Završio je Pravni fakultet u Beogradu sa najvišim ocenama i bio pobednik redovnog godišnjeg takmičenja u govorništvu. Svoju karijeru je započeo u „Tehnogasu“, gde je radio Stambolić. Početkom osamdesetih bio je poslat u Njujork kao predstavnik „Beobanke“. Godine 1983, Milošević je napustio direktorske pozicije i posvetio se politici. U maju 1989. godine, Milošević je izabran za predsednika Predsedništva Socijalističke Republike Srbije.

Milošević je bio jedna od ključnih ličnosti tokom ratova u bivšoj Jugoslaviji u periodu 1991—1995. i tokom rata na Kosovu i Metohiji 1998 - 1999. Usred NATO agresije na SRJ, maja 1999. godine, Međunarodni krivični sud za bivšu Jugoslaviju podigao je optužnicu protiv Miloševića za zločine protiv čovečnosti. Optužbe za kršenje običaja rata i Ženevske konvencije u Hrvatskoj i Bosni i Hercegovini i za genocid u Bosni i Hercegovini dodate su godinu i po dana kasnije. Politički teoretičari i naučnici vladavinu Slobodana Miloševića često opisuju kao autoritarnu ili autokratsku, kao i kleptokratsku. Procenjuju da je Milošević, sa svojim saradnicima, proneverio od jedne do jedanaest milijardi dolara državnog novca. Posle spornih predsedničkih izbora 24. septembra 2000. godine, došlo je do velikih demonstracija 5. oktobra 2000. godine, a 6. oktobra 2000. Milošević je priznao poraz i čestitao pobedu Vojislavu Koštunici. Dana 1. aprila 2001. godine je uhapšen, a 28. juna, na Vidovdan iste godine, izručen Haškom tribunalu. Umro je pre nego što je proces završen. Po hapšenju i tokom petogodišnjeg boravka u zatvoru, počeo je da pati od slabosti srca, visokog krvnog pritiska i dijabetesa. Pronađen je mrtav u svojoj ćeliji u zatvoru Haškog tribunala u Sheveningenu. Kao razlog smrti zvaničnici su naveli srčani udar.

drugi svetski rat

Ustaški zločini nad Srbima tokom 20.avgusta:

U periodu koji je kulminirao 20. avgustom 1941. godine, ustaške snage su, uoči konačnog italijanskog preuzimanja vojne kontrole nad „Zonom dva”, užurbano završile likvidaciju preostalih zatočenika i zatvaranje kompleksa logora smrti Gospić–Jadovno–Pag, u kojem je od njegovog formiranja zverski pobijeno više desetina hiljada Srba i Jevreja. Istovremeno, na širem području livanjskog sreza, ustaški odredi su priveli kraju višednevni, masovni talas terora u kom je do 20. avgusta zverski ubijeno i u kraške jame bačeno oko 5.600 muškaraca, žena i dece srpske nacionalnosti. Tokom prelaza sa 19. na 20. avgust, na Kordunu i u okolini Gline, ustaške patrole su nastavile pojedinačne i grupne likvidacije preživelih srpskih civila koji su hvatani u obližnjim šumama i njivama tokom očajničkih pokušaja da se vrate na svoja popaljena imanja radi obezbeđivanja hrane.

21.avgust 1941.

drugi svetski rat

Ustaški zločini nad Srbima tokom 21.avgusta:

U noći između 20. i 21. avgusta, ustaše su izvršile stravičan masakr nad zatvorenicima ustaškog zatvora u Bosanskoj Dubici, gde je prema svedočenjima preživelih zverski ubijeno oko 200 prethodno uhapšenih stanovnika grada i okolnih sela. Na području Korduna, ustaški odredi su 21. avgusta upali u selo Pavići pokraj Vojnića i zverski ubili 24 srpska stanovnika, gde su većinu žrtava činili žene i deca. Istovremeno, ovaj datum je označen kao zvanični dan kada je italijanska vojska preuzela kontrolu nad zonom Gospića i Velebita, nakon čega su ustaške vlasti preostale preživele zatvorenike iz ovog rasformiranog kompleksa hitno transportovale u novoosnovani logor Jasenovac (Bročice), čime su započele prve internacije u ovom novom sistemu fabrike smrti.

22.avgust 1941.

Drugi svetski rat

Iz zatvora u Sremskoj Mitrovici pobegla 32 zatvorenika, većinom komunista. Prilikom bekstva kroz podzemni kanal pomogao im je učenik srednje tehničke škole u Novom Sadu, partizan s Fruške Gore Boško Palkovljević-Pinki, kasnije proglašen za narodnog heroja, koji ih je odveo u partizanski odred.

Drugi svetski rat

Nemačke trupe počele opsadu Lenjingrada. Bitka za grad okončana je u februaru 1944. pobedom Crvene armije. Tokom opsade poginulo je ili je umrlo od gladi 620 000 stanovnika Lenjingrada.

drugi svetski rat

Ustaški zločini nad Srbima tokom 22.avgusta:

U mikroregionu Suva međa, na području opština Velika Kladuša i Bosanska Krupa, ustaške snage i lokalne kvislinške milicije izvršile su stravičan masovni pokolj nad preostalim srpskim civilima u selima Stabandža, Zborište, Crvarevac, Čaglica, Varoška Rijeka, Mrazovac i Dobro Selo. Žene, deca i starci, koji su ostali pošteđeni tokom julskih hapšenja muškaraca, namamljeni su lažnim obećanjima o „pokrštavanju” i odvođenju u crkvu. Čim su opkoljeni, dželati su ih brutalno pobili sekirama, kosama i noževima na desetak improvizovanih seoskih stratišta poput Gakovog jarka, Pađanovog dola i šume Rastovače, ugasivši stotine života u samo jednom danu.

23.avgust 1941.

drugi svetski rat

U novoosnovani koncentracioni logor Jasenovac (prve logorske jedinice Krapje i Bročice) pristigli su prvi masovni transporti zatočenika, koje su sačinjavali preživeli Jevreji i Srbi iz ubrzano rasformiranih ustaških logora na ostrvu Pagu (Slana) i u Gospiću. Ustaške snage su, neposredno pre zvaničnog ulaska italijanske vojske u te zone, užurbano sprovele masovne likvidacije preostalih nemoćnih zatočenika na paškim i velebitskim stratištima, dok su preživele prebacile stočnim vagonima preko Jastrebarskog pravo u jasenovačku močvaru, gde je većina ubijena tokom jeseni. Istovremeno, na području Bosanske Krajine i unutrašnjosti NDH, ustaške patrole su nastavile pojedinačne i grupne likvidacije srpskih civila hvatnih u preostalim seoskim zbegovima, nastojeći da terorom i masovnim egzekucijama spreče dalje omasovljavanje ustanka

24.avgust 1941.

drugi svetski rat

Ustaški zločini nad Srbima tokom 24.avgusta:

U mestu Bosanski Kobaš, istočno od Srpca, ustaške snage iz Dervente pod komandom Vilka Vulete sprovele su masovnu likvidaciju u kojoj su na licu mesta streljale 31 srpskog stanovnika ovog sela, a njihova tela potom pobacale u reku Savu. Istovremeno, ustaške patrole i lokalni tabori u Bosanskoj Krajini i na širem prostoru Korduna nastavili su pojedinačne pretrese šumskih zbegova i terora, gde su na seoskim utrinama likvidirali manje, izolovane civilne grupe koje su zatečene u pokušaju sklanjanja letine ili povratka na popaljena imanja radi pronalaženja hrane.

25.avgust 1941.

drugi svetski rat

Ustaški zločini nad Srbima tokom 25.avgusta: zvanični završetak funkcionisanja i konačno pražnjenje celokupnog kompleksa ustaških logora smrti Gospić–Jadovno–Pag.

Na mostu preko reke Save u Slavonskom Brodu, združene ustaške snage i nemački vojnici streljali su masovnu grupu od oko 150 prethodno uhapšenih srpskih civila, koji su pod stražom dopremljeni iz derventskog sreza i neposredne okoline Bosanskog Broda. Istovremeno, ovaj datum je ubeležen kao zvanični završetak funkcionisanja i konačno pražnjenje celokupnog kompleksa ustaških logora smrti Gospić–Jadovno–Pag, nakon što su italijanske trupe preuzele potpunu vojnu kontrolu nad ovom zonom, dok su preostali živi logoraši užurbano evakuisani stočnim vagonima i prebačeni u novoformirani sistem logora Jasenovac [23. avgust 1941].

26.avgust 1941.

drugi svetski rat

Ustaški zločini nad Srbima tokom 26.avgusta

U Slavonskoj Požegi ustaške snage su, u sklopu kaznenih mera i odmazdi, izvršile masovno streljanje oko 400 prethodno zarobljenih i interniranih srpskih civila koji su držani u tamošnjem sabirnom logoru. Istovremeno, na Kordunu i u pojedinim delovima Bosanske Krajine, ustaški odredi su nastavili pojedinačne potere i pretrese, gde su na seoskim utrinama likvidirali manje, izolovane grupe preživelih seljaka uhvaćenih tokom pokušaja sklanjanja letine sa njiva.

27.avgust 1941.

drugi svetski rat

Ustaški zločini nad Srbima tokom 27.avgusta

U sabirnom logoru u Slavonskoj Požegi ustaške snage su, u noći između 26. i 27. avgusta, izvršile masovni pokolj nad najmanje 438 zarobljenih srpskih muškaraca koji su pod stražom deportovani sa područja Dervente i Bosanskog Broda (iz sela Bosanski Lužani, Kostreš, Novi Lužani i drugih okolnih naselja). Istovremeno, na železničku stanicu u Jasenovcu pristigli su novi masovni transporti zatočenika iz unutrašnjosti NDH, koji su odmah na stanici podvrgnuti brutalnom premlaćivanju i sprovedeni u logorske jedinice u močvarnom polju. Na području Banije i Korduna, ustaški odredi su završili koncentraciju preostalih srpskih civila iz okoline Topuskog i Čemernice, koji su stočnim vagonima i kamionima prebačeni u Glinu i zatvoreni u tamošnju pravoslavnu crkvu radi daljih masovnih likvidacija.

28.avgust 1941.

drugi svetski rat

Ustaški zločini nad Srbima tokom 28.avgusta

Ustaške snage su na širem području Korduna i Podgrmeča sprovele masovne kaznene ekspedicije u kojima su na licu mesta zverski pobile preko 110 srpskih civila, mahom žena i dece, koji su pohvatani prilikom pretrage šumskih zbegova. Istovremeno, ustaške vlasti su završile masovne deportacije preostalog srpskog stanovništva iz okoline Bosanskog Broda i Dervente prema sabirnom logoru u Slavonskoj Požegi, gde su preživeli muškarci odmah po dolasku podvrgnuti batinama i likvidacijama na obližnjim stratištima. Na prostorima Like, ustaški odredi su uoči potpunog preuzimanja vojne vlasti od strane italijanskih trupa užurbano vršili pljačku i spaljivanje napuštenih srpskih sela u okolini Gospića, likvidirajući preostale iznemogle starce koji nisu mogli da pobegnu u planinske masive Velebita.

29.avgust 1941.

drugi svetski rat

Ustaški zločini nad Srbima tokom 29.avgusta

U sabirnom logoru u Slavonskoj Požegi ustaške snage su, u sklopu završnih likvidacija velikog derventskog talasa, izvršile masovno streljanje i pokolj nad novom grupom od oko 180 srpskih civila, koji su prethodnih dana dovezeni sa teritorije Bosanske Krajine i severne Bosne. Na području Korduna, ustaški odredi su 29. avgusta upali u preostale šumske zbegove u okolini Slunja i Cetingrada, gde su na licu mesta zverski pobili i zaklali 43 srpska stanovnika, među kojima su većinu činili žene i maloletna deca. Istovremeno, ustaške patrole u Lici su, u pograničnom pojasu prema Dalmaciji, nastavile pojedinačne potere i na seoskim utrinama likvidirale manje, izolovane grupe preživelih srpskih seljaka uhvaćenih tokom pokušaja sklanjanja letine sa njiva.

30.avgust 1941.

31.avgust 1941.

drugi svetski rat

Ustaški zločini nad Srbima tokom 30.avgusta

U sabirnom logoru u Slavonskoj Požegi ustaške snage su sprovele završne masovne likvidacije derventske i brodske grupe zatočenika, u kojima je na obližnjim stratištima streljano i poklano još oko 120 srpskih civila. Istovremeno, na području zapadne Bosne, ustaški odredi su u okolini sela na kordonskoj liniji prema Kozari izvršili masovne pretrese i na seoskim utrinama likvidirali grupu od 34 srpska seljaka koji su uhvaćeni u pokušaju sklanjanja letine. Na prostorima Like, ustaške patrole su nastavile pojedinačne potere u planinskom zaleđu Perušića i zverski pobile manju, izolovanu grupu preživelih srpskih izbeglica iz šumskih zbegova.

Drugi svetski rat

Pod zapovedništvom potpukovnika JVO Veselina Misite oslobođena Loznica od nemačkog okupatora - prvi oslobođeni grad u okupiranoj Evropi. Odred Jugoslovenske vojske (četnici) Veselina Misite razoružao nemački garnizon, tada je zarobljeno preko 90 nemačkih vojnika, nekoliko četnika je poginulo, a među njima i komandant Misita. Tako je ovaj grad postao i jedan od prvih oslobođenih gradova u Evropi. U Loznicu su ušli četnici, tada su delovali u sadejstvu sa partizanima i nije bilo nikakvih sukoba među njima. Požega je takođe pripadala četnicima koji su dosta polagali na aerodrom koji se nalazio u blizini jer su verovali da će se tu iskrcati angloameričke snage. I Ljubovija je bila pod komandom četnika, dok je susedni Krupanj, bio partizanski. U Mačvi su dominirali partizani, a u Pocerini i delu prema Šapcu vojno-četničke snage.

drugi svetski rat

Ustaški zločini nad Srbima tokom 31.avgusta

U Bosanskoj Kostajnici ustaške snage su sprovele stravičan masovni pokolj nad grupom od 867 zarobljenih srpskih civila, koji su pod stražom dovedeni sa područja Doboja i privremeno zatvoreni u stari zrinjski grad kraj Une, nakon čega su u grupama odvođeni na breg kod rimokatoličkog groblja i zverski likvidirani bajonetima i hladnim oružjem. Istovremeno, u istočnoj Hercegovini, na području Stoca, ustaški odredi su u noći između 30. i 31. avgusta izvršili pokolj nad preostalih 11 žitelja sela Poplat, koji su uhvaćeni u kućama i živi bačeni u bezdanu krašku jamu. Na prostorima Korduna, ustaške patrole su u selu Ponorac, između Slunja i Duge Rese, pohapsile grupu od 5 srpskih muškaraca, koji su sprovedeni u ustaški zatvor u Karlovcu i tamo likvidirani.

Septembar 1941

01-03.septembar 1941.

drugi svetski rat

Ustaški zločini nad Srbima i Jevrejima u periodu od 01. do 03. septembra:

Na području istočne Hercegovine i okoline Čapljine, ustaški odredi su 1. septembra, uprkos oštrim protestima i pretnjama italijanske vojne komande koja je pokušavala da preuzme kontrolu i zaustavi krvoproliće, nastavili hajke po kraškom zaleđu i na licu mesta likvidirali manje grupe preživelih srpskih civila uhvaćenih u zbegovima.

U selu Drozgometva pokraj Hadžića, ustaške snage su 2. septembra sprovele masovnu likvidaciju u kojoj su zverski ubile 84 srpska stanovnika, od kojih je grupa od 10 viđenijih domaćina prebačena u Sarajevo i streljana na gubilištu Vraca, dok su preostale žrtve, među kojima je bilo i petoro dece, pobijene na seoskim ognjištima. Istovremeno, na zloglasnom stratištu Garavice pokraj Bihaća, ustaški dželati su 2. septembra izvršili masovno streljanje nad grupom od 31 srpskog civila, koji su pod jakom stražom deportovani iz Novog Sela u ličkom kotaru Korenica. Tokom prelaza između ova dva dana, ustaške patrole u Lici i na Kordunu iskoristile su noćne sate za pretrese i pojedinačne likvidacije iznemoglih srpskih staraca i žena koji su zatečeni u pokušaju sklanjanja letine u napuštenim i popaljenim selima.

U bolnici u Slavonskoj Požegi 3.septembra od posledica svirepog ustaškog zlostavljanja i prebijanja preminuo je iguman manastira Šišatovac, Rafailo Momčilović, koga su ustaše prethodno primorale da sam sebi odsluži opelo pre pogubljenja. Istovremeno, u ustaški sabirni logor Kruščica kod Travnika iz Sarajeva je deportovana i internirana prva masovna grupa od oko 500 jevrejskih muškaraca, žena i dece, koji su odmah podvrgnuti sistematskom izgladnjivanju i teškom fizičkom radu. Na području Like, prema zvaničnim izveštajima oružništva NDH iz Gospića, ustaške jedinice su izvršile novi prepad u zaseoku Rašin Ponor, gde su na licu mesta likvidirale grupu pohvatanih srpskih stanovnika i njihova tela bacile u lokalne bezdane jame.

04-07.septembar 1941.

drugi svetski rat

Ustaški zločini nad Srbima i Jevrejima u periodu od 04. do 07. septembra:

Tokom noći između 3. i 4. septembra, ustaške vlasti u Sarajevu sprovele su masovne talase hapšenja i prve organizovane deportacije preostalih jevrejskih i srpskih porodica prema logorima smrti u unutrašnjosti NDH.

U istočnoj Hercegovini, tokom 5. i 6. septembra, ustaše iz zloglasnog uporišta Fazlagića Kula i ustaško-domobranske snage iz Gacka izvršile su silovit napad na srpsko selo Srđevići; iako je većina meštana uspela na vreme da pobegne, ustaški odredi su u brutalnom oružanom proboju likvidirali 20 osoba, a selo delimično popalili i opljačkali.

Najkrvaviji talas terora u ovom periodu zabeležen je 7. septembra na širem području Sarajevskog polja i u okolini Vogošće, gde su ustaške jedinice iz Sarajeva, pod komandom logornika Bećira Lokmića, u selima Alipašin Most i Reljevo zverski pobile oko 300 srpskih civila, uključujući žene i maloletnu decu. Istog 7. septembra, u obližnjem selu Krivoglavci, ustaše su sprovele stravičnu odmazdu kolektivnim spaljivanjem živih ljudi u sopstvenim kućama, ugasivši živote desetina nevinih civila, među kojima je bilo i trinaestoro dece. Istovremeno, na području Kalinovika, ustaše iz Gornjeg Borča su 7. septembra upale u selo Jažići i na licu mesta zverski likvidirale sedmoricu srpskih stanovnika.

08.septembar 1941.

drugi svetski rat

Nemačke trupe potpuno okružile Lenjingrad, odsekavši ga od ostatka Sovjetskog Saveza.

08-11.septembar 1941.

drugi svetski rat

Ustaški zločini nad Srbima i Jevrejima u periodu od 08. do 11. septembra:

Na području zapadne Bosne, ustaške jedinice su 8. septembra sprovele novu kaznenu ekspediciju u kotaru Bosanski Novi, gde su tokom detaljne pretrage terena i šumskih zbegova na licu mesta zverski pobile 27 srpskih civila, uglavnom žena i dece koji nisu uspeli da se povuku dublje u masiv Grmeča.

Tokom noći sa 8. na 9. septembar, ustaške vlasti u Sarajevu su nastavile masovno pražnjenje grada, deportujući u teretnim vagonima novu veliku grupu od nekoliko stotina Srba i Jevreja u logore Kruščica i Jasenovac.

U istočnoj Hercegovini, 9. septembra, ustaški odredi su u okolini Ljubinja i Trebinja organizovali zasede oko preostalih kraških pećina, gde su na licu mesta likvidirali manje grupe skrivenih izbeglica iz popaljenih sela. Najmasovniji zločin u ovom periodu zabeležen je u noći između 10. i 11. septembra u logoru Kruščica kod Travnika, gde su ustaške straže izvršile stravičan masovni pokolj nad zatočenim Srbima i Jevrejima [3. septembar 1941]; u ovoj brutalnoj egzekuciji hladnim oružjem i batinama ubijeno je 350 ljudi, među kojima je bilo 280 žena i dece koji su prethodnih dana dopremljeni iz logora na ostrvu Pagu i iz Sarajeva. Istovremeno, 11. septembra, ustaške patrole na Kordunu, u okolini Vojnića i Vrginmosta, nastavile su pojedinačne likvidacije na seoskim utrinama, gde je ubijeno 14 srpskih seljaka uhvaćenih tokom pokušaja sklanjanja letine sa njiva.

11.septembar 1941.

drugi svetski rat

SAD prekinuo politiku izolacionizma naredbom da se otvara vatra na sve brodove „Sila osovine“. Posle napada nemačkih podmornica na američke brodove, predsednik Sjedinjenih Američkih Država Frenklin Ruzvelt naredio je otvaranje vatre na sve brodove zemalja "Sila osovine", čime je prekinuo politiku izolacionizma u Drugom svetskom ratu. SAD su ušle u rat nakon što je Japan 7. decembra 1941. napao Perl Harbur.

12-15.septembar 1941.

drugi svetski rat

Ustaški zločini nad Srbima i u periodu od 12. do 15. septembra:

Na području Korduna, ustaške jedinice su 13. septembra otpočele višednevnu, svirepu akciju na granici prema cazinskom srezu, tokom koje su u periodu do 17. septembra pobile 43 stanovnika sela Pecka (smeštenog između Vrginmosta i Velike Kladuše). Žrtve, koje su činili isključivo žene, deca i nemoćni starci, zverski su likvidirane klanjem i kolektivnim spaljivanjem u sopstvenim kućama, a celo selo je nakon pljačke pretvoreno u zgarište.

Najmasovniji pojedinačni pokolj u ovom periodu izvršen je sutradan, 14. septembra, u susednom kordunskom selu Perna. Ustaški odredi su iznenada opkolili ovo naselje i na najmonstruozniji način – klanjem i spaljivanjem živih ljudi u zatvorenim kućama i šalama – ugasili živote 115 srpskih civila, među kojima je bilo 170 dece stradale tokom celog ovog ratnog talasa terora, dok je selo Perna u potpunosti sravnjeno sa zemljom.

Istovremeno, u periodu od 12. do 15. septembra, ustaške patrole u Bosanskoj Krajini i delovima Like pod italijanskom vojnom reokupacijom vršile su tajne noćne pretrese, hvatajući preostale izolovane civilne grupe po šumskim zbegovima i likvidirajući ih na licu mesta kako bi sprečile prenos vesti o kretanju ustaničkih odreda.

13.septembar 1941.

Rođen američki inženjer Henri Edvard Roberts, dizajner prvog komercijalnog personalnog računara. (Rođen: Majami/Florida/Sjedinjene Američke Države 13.septembar 1941. - Umro: Kokran/Džordžija/Sjedinjene Američke Države 01.april 2010.) Henri Edvard Roberts je bio američki inženjer, preduzetnik i lekar koji je izumeo prvi komercijalno uspešan personalni računar 1974. godine. Najčešće je poznat kao „otac personalnog računara.“ Osnovao je Micro Instrumentation and Telemetri Sistems (MITS) 1970. godine da bi prodao komplete elektronike ljubiteljima raketnih modela, ali je prvi uspešan proizvod bio elektronski kalkulator koji je je predstavljen na naslovnoj strani izdanja Popular Electronics iz novembra 1971. godine. Kalkulatori su bili veoma uspešni i prodaja je premašila milion dolara 1973. godine. Brutalan rat cena kalkulatora ostavio je kompaniju duboko u dugovima do 1974. Roberts je zatim razvio Altair 8800 personalni računar koji je koristio novi Intel 8080 mikroprocesor. Ovo je bilo istaknuto na naslovnoj strani izdanja Popular Electronics iz januara 1975. godine, a hobisti su preplavili MITS porudžbinama za ovaj kompjuterski komplet od 397 dolara. Bill Gates i Paul Allen pridružili su se MITS-u da bi razvili softver, a Altair BASIC je bio prvi Microsoftov proizvod. Roberts je prodao MITS 1977. i povukao se u Džordžiju gde se bavio poljoprivredom, studirao medicinu i na kraju postao lekar u malom gradu Kokranu, Džordžija.

1941-2010

14.septembar 1941.

Rođen jedan od najoriginalnijih autora srpskog novinarstva i publicistike Bogdan Tirnanić, filmski kritičar i kolumnista. (Rođen: Beograd/Kraljevina Jugoslavija (Srbija pod nemačkom okupacijom)/Srbija 14.septembar 1941. - Umro: Beograd/Srbija 16.januar 2009.) Rođen u Beogradu, novinarstvom je počeo da se bavi šezdesetih godina XX veka. Bio je urednik avangardnog omladinskog časopisa „Susret“, glavni urednik „RTV Revije“, urednik kulturne rubrike magazina „NIN“, glavni urednik časopisa „Nju moment“. Objavljivao je i u „Politici“, „Borbi“, „Dnevnom telegrafu“. Radio je i na Televiziji Beograd, kao i na Televiziji Politika, gde je bio zamenik urednika. Tirnanić je bio i filmski kritičar, po mnogima najbolji u Srbiji. Igrao je jednu od glavnih uloga u filmu Želimira Žilnika „Rani radovi“. Dobitnik je nagrada „Laza Kostić“, „Jug Grizelj“, „Veselko Tenžera“. Uživao je retku popularnost kod široke čitalačke publike. Bio je oženjen glumicom Darom Džokić. Imaju kćerku Jovanu. Neke od njegovih knjiga: „Beograd za početnike“, „Coca-Cola art“, „Crni talas“. Nek od uloga koje je ostvario: „Rani radovi“ Želimira Žilnika (Zlatni medved u Berlinu), „Zbog jedne divne crne žene“, serija „Otpisani“. Koscenarista je filmova „Dečko koji obećava“, „Poslednji krug u Monci“.

1941-2009

16.septembar 1941.

drugi svetski rat

Nemački nacistički vođa Adolf Hitler naredio gušenje ustanka u Srbiji po svaku cenu i svim sredstvima. Pored ostalih načina terorisanja srpskog stanovništva primenjivana je i drakonska kaznena mera po kojoj je za svakog ubijenog nemačkog vojnika streljano 100 a za ranjenog 50 Srba.

Iranski šah Reza Kan Pahlavi abdicirao u korist 22-godišnjeg princa Mohameda Reze. Abdikaciju su iznudile savezničke zemlje Velika Britanija, SAD i SSSR zbog šahove pronemačke politike, nakon ulaska sovjetskih i britanskih trupa u Iran.

16-20.septembar 1941.

drugi svetski rat

Ustaški zločini nad Srbima u periodu od 16. do 20. septembra:

U srezu Jajce, ustaška 16. četa je 16. septembra otpočela masovna hapšenja u samom gradu i okolnim selima, privodeći oko 200 stanovnika srpske nacionalnosti. Nakon što je nemački komandant izdvojio manji broj stručnih službenika neophodnih za rad lokalne fabrike karbida, preostalih 158 zarobljenih Srba odvedeno je i zverski pobijeno kod mosta na reci Vrbas u selu Podmilačje, a njihova tela su bačena u reku.

U danima do 20. septembra, na širem području Korduna i Cazinske Krajine, ustaški odredi pojačani lokalnim milicijama nastavili su pojedinačne potere oko sela Stijene i Miostrah, hvatajući i likvidirajući na licu mesta manje grupe srpskih civila u pokušaju da potpuno suzbiju i preseku komunikaciju među ustaničkim bazama. Istovremeno, na prostorima istočne Hercegovine, ustaške patrole su sprovodile stalne pretrese brdskih vrleti i kraških pećina, gde su bez upotrebe vatrenog oružja likvidirale preostale iznemogle starce i žene koji su zatečeni u pokušaju sklanjanja iz zbegova radi pronalaska hrane.

19.septembar 1941.

Održan sastanak Josipa Broza i Dragoljuba Mihailovića na kojem nije postignut dogovor o zajedničkoj borbi partizana i četnika protiv okupatora. Sastanak je održan u selu Struganik, nedaleko od Valjeva.

drugi svetski rat

Nemačke trupe okupirale prestonicu Ukrajine Kijev posle bitke koja je trajala 45 dana.

21-25.septembar 1941.

drugi svetski rat

Ustaški zločini nad Srbima i Jevrejima u periodu od 21. do 25. septembra:

Na širem području cazinskog sreza, ustaški odredi pojačani lokalnim kvislinškim formacijama su u periodu od 21. do 23. septembra sproveli završnu, koordinisanu fazu višednevnog septembarskog pokolja nad preostalim srpskim stanovništvom u selima Tržačka Raštela, Rujnica i Bukovica. Budući da su muškarci sa ovog terena velikim delom nastradali tokom jula, dželati su u ovim danima planski zbrisali nejač – zverski su poklali i ubili desetine civila, među kojima su ogromnu većinu činile žene i maloletna deca (pri čemu je samo u Tržačkim Raštelama ubijeno 20 osoba, uključujući desetoro dece).

Istovremeno, u centralnoj Bosni, ustaške vlasti u Zenici su 22. septembra okončale masovne racije i hapšenja odraslih jevrejskih i srpskih muškaraca, nakon čega je formirana velika kompozicija teretnih vagona kojom su ovi zarobljenici u pratnji ustaške straže deportovani direktno u koncentracioni logor Jasenovac, gde je većina likvidirana odmah po dolasku.

U srezu Bosanska Gradiška, ustaške patrole su u periodu oko 24. i 25. septembra nastavile detaljne pretrese seoskih utrina i šumskih pojaseva oko Kozare, gde su u poteri za preživelim svedocima ranijih pokolja hvatale i na licu mesta likvidirale manje, izolovane civilne grupe koje su pokušavale da se domognu hrane.

24.septembar 1941.

drugi svetski rat

Užički partizanski odred ušao u Užice, koje je potom više od dva meseca bilo središte slobodne teritoije - Užičke republike, kao i Vrhovnog štaba NOP Jugoslavije - do 30. novembra 1941. kada su ga zauzele nemačke trupe.

Na konferenciji u Londonu vlade 10 država potpisale Atlantsku povelju - istu su potpisali predsednik SAD Ruzvelt i premijer Britanije Čerčil 14.avgusta 1941. Vlada Sovjetskog Saveza i izbegličke vlade Čehoslovačke, Grčke, Belgije, Luksemburga, Holandije, Norveške, Poljske, Francuske i Kraljevine Jugoslavije potpisale su Atlantsku povelju. O sadržaju Povelje u osam tačaka - političkom programu o borbi protiv Sila osovine u Drugom svetskom ratu - prethodno su se dogovorili predsednik SAD Frenklin Rozevelt i britanski premijer Vinston Čerčil i taj dokument je kasnije poslužio kao osnova Povelje UN. Na osnovama Atlantske povelje i idejnog koncepta na kom je ona ustrojena utemeljen je kasnije NATO.

26.septembar 1941.

drugi svetski rat

U Užicu proradila fabrika municije, dva dana posle ulaska partizanskih jedinica u taj grad.

26-30.septembar 1941.

drugi svetski rat

Ustaški zločini nad Srbima u periodu od 26. do 30. septembra:

U centralnoj Bosni, ustaške vlasti su krajem septembra u potpunosti likvidirale i rasformirale sabirni logor Kruščica kod Travnika; preostali jevrejski i srpski muškarci iz ovog logora hitno su transportovani u kompleks logora Jasenovac, dok su žene sa decom deportovane u privremeni logor Loborgrad, čime je završen višemesečni talas terora nad sarajevskim i travničkim civilnim žrtvama. Istovremeno, na području Banije, ustaške i domobranske jedinice su u selima oko Sunje (Donji Hrastovac, Brđani i Kinjačka) izvršile iznenadne pretrese i na licu mesta zverski poklale preostale srpske žene i starije meštane koji su zatečeni na poljima i u kućama, dok su svu porodičnu stoku i namirnice opljačkali.

Na prostorima Korduna i Podgrmeča, usled opsežne i konačne italijanske vojne reokupacije Zone dva, ustaški odredi su u periodu od 28. do 30. septembra užurbano vršili povlačenje, ali su pod okriljem noći organizovali zasede i na seoskim utrinama likvidirali manje, izolovane civilne grupe kako preživeli svedoci ne bi preneli italijanskim trupama informacije o tačnim lokacijama skorašnjih masovnih grobnica.

29.septembar 1941.

U Moskvi počela konferencija Sovjetskog Saveza, SAD i Velike Britanije, na kojoj su Vašington i London uslovili zahtevano slanje britanskih trupa na istočni front, stvaranjem vazduhoplovne baze SAD u Sibiru, što je Moskva odbila. Ipak je sklopljen Poverljivi protokol, kojim su se SAD i Velika Britanija obavezale da šalju oružje i opremu Crvenoj armiji.

drugi svetski rat

U Babi Jaru kod Kijeva nemački nacisti izvršili masakr nad Jevrejima, tokom kojeg su tokom dva dana pobili 33.771 civila, uključujući žene i decu.

30.septembar 1941.

drugi svetski rat

Završen "Krvavi marš" u kojem su Nemci više hiljada stanovnika Šapca doterali na savski most, gde su neke ubili i bacili u reku a druge gonili do sremskog sela Jarak pri čemu su malaksali putem ubijani. Preživele su vratili u Šabac u novoformirani logor. Bila je to odmazda zbog ustanka koji je bio u toku u Srbiji, s posebnim zamahom u tom kraju i zbog nemačkih žrtava tokom ustanka. U čitavoj akciji su sa nemačkim trupama zajedno učestvovale i hrvatske ustaše. Prema nemačkim dokumentima ukupno je tom prilikom uhapšeno 4.410 Srba.

drugi svetski rat

Počela prva nemačka ofanziva na Moskvu. Nemačka vojska je posle velikih gubitaka sovjetske armije zaustavljena, ali je polovinom novembra 1941. krenula u drugu ofanzivu, takođe neuspešno, što je početkom decembra omogućilo protivnapad i odbacivanje Nemačkih trupa 200 kilometara od Moskve. Na taj način pokopan je plan "Barbarosa" o munjevitom ratu protiv Sovjetske Rusije.

Oktobar 1941

01-05.oktobar 1941.

drugi svetski rat

Ustaški zločini nad Srbima i Jevrejima u periodu od 01. do 05. oktobra:

Na samom početku oktobra 1941. godine, ustaške vlasti su u Hrvatskom Zagorju zvanično uspostavile logor Loborgrad, koji je postojao od početka oktobra 1941. do kraja oktobra 1942. godine. Iako je logor bio pod kontrolom Nemaca, brojni zatočenici, uglavnom žene sa decom, prethodno su uhapšeni od strane organa NDH. Prvi logoraši prispeli su početkom oktobra iz ustaškog logora Kruščica pokraj Viteza. Radilo se o transportu od oko 1.300 žena sa decom, među kojima je prema literaturi bilo oko 370 Srpkinja sa decom, dok su ostatak činile Jevrejke sa decom, dok su jevrejski i srpski muškarci iz Kruščice istovremeno transportovani u logor Jasenovac.

U istom ovom periodu, u prva tri dana oktobra, ustaški odredi su na području Banije i Korduna iskoristili završetak poljskih radova da sprovedu iznenadne racije, tokom kojih su u okolini Topuskog i Gline na seoskim utrinama likvidirali manje civilne grupe koje su zatečene u pokušaju sklanjanja preostale letine u napuštenim ambarima.

Na prostorima zapadne Bosne, ustaške patrole pojačane lokalnim kvislinškim formacijama su 4. i 5. oktobra izvršile detaljne pretrese šumskih masiva u okolini Prijedora i Bosanskog Novog, gde su u poteri za preživelim svedocima ranijih pokolja hvatale i na licu mesta zverski ubijele izolovani narod, uglavnom iznemogle starce i žene koji nisu imali snage da prate povlačenje ustaničkih odreda ka Kozari i Grmeču.

06-10.oktobar 1941.

drugi svetski rat

Ustaški zločini nad Srbima u periodu 06. do 10. oktobra:

Na širem području Korduna i u srezu Vojnić, ustaški odredi su 6. i 7. oktobra sproveli pojačane potere i kaznene ekspedicije u selima oko Petrove gore, gde su na licu mesta likvidirali manje civilne grupe koje su zatečene u pokušaju sklanjanja hrane iz napuštenih kuća, nastojeći da u potpunosti izoluju ustaničke baze.

U isto vreme, u Slavoniji i na području Podravske Slatine, ustaške jedinice su tokom 8. i 9. oktobra upale u nekoliko srpskih sela vršeći pljačku i masovna hapšenja preostalog civilnog stanovništva, pri čemu su preživeli muškarci hitno deportovani stočnim vagonima direktno u sistem logora Jasenovac, gde je većina stradala odmah po prispeću.

Na prostorima centralne Bosne, u okolini Travnika i Zenice, ustaške patrole i lokalni tabori su 10. oktobra završili blokadu seoskih komunikacija i na seoskim utrinama izvršili pojedinačne likvidacije starijih meštana i iznemoglih žena koji su preostali na svojim ognjištima nakon ranijih talasa izbeglištva.

14-17.oktobar 1941.

drugi svetski rat

Nemački okupator započeo sa masovnim streljanjem 2.677 civila u Dragincu i oko 80 u Kruševcu - genocid nad srpskim narodom. Posle organizovanja Jugoslovenske vojske u otadžbini i podizanja ustanka u Srbiji i formiranja NOVJ od strane Komunističke partije, širom Srbije su vršeni napadi i sabotaže na okupacione snage, kojom su oslobađani pojedini delovi teritorije i gradovi. U tim borbenim akcijama su zarobljavani ili ubijani nemački vojnici. Harald Turner šef upravnog štaba komandujućeg nemačkog generala u okupiranoj Srbiji, 21. septembra 1941. godine, predložio je generalu Francu Bemeu da „u akcijama odmazde” istrebljuje i žene i decu. Naglasio je da... deca i žene održavaju vezu, a staraju se i o snabdevanju. Prema tome mora iskusiti kaznu celokupno stanovništvo, a ne samo muškarci ... Nemački komandant, general Franc Beme 10. oktobra je izdao naredbu da se za jednog ubijenog nemačkog vojnika strelja 100 ljudi, a za jednog ranjenog pedeset.

Masakr u Dragincu je naziv za masovna streljanja stanovnika Jadra koja su izvršile nemačke okupacijske snage u periodu od 14. do 19. oktobra 1941. godine. Tada je u selima Dragincu, Jarebicama, Velikom Selu, Cikotama, Čokešini, Novom Selu, Tekerišu, Filipovićima, Gornjim i Donjim Nedeljicama, Gornjoj i Donjoj Badanji, za odmazdu, streljano 2677 stanovnika, od male dece do žena, muškaraca i staraca, kada su spaljena čitava sela i pobijena sva stoka. U Kruševcu Nemci su streljali u znak odmazde oko 80 srpskih civila. Nemci u ovom gradu nisu izvršili odmazdu „stotinu za jednog“, kao u drugim mestima u Srbiji.

15-16.oktobar 1941.

drugi svetski rat

Kraljevački masakr - nemačka okupatorska vojska u Kraljevu streljala oko 1. 800 civila. - genocid nad srpskim narodom. Tokom 14.oktobra Nemci su na prevaru uhapsili oko 400 radnika i službenika železničkog čvora u Kraljevu i zatvorili ih u lokomotivsku halu Fabrike vagona. U noći između 14. i 15.oktobra delovi Čačanskog i Kraljevačkog partizanskog NOP-a zajedno sa četničkim jedinicama izvode neuspešan napad na Kraljevo. Grad je ipak i dalje držan pod opsadom. Sledećeg dana 15.oktobra, komandant nemačkog 749.pešadijskog puka 717.divizije major Oto Deš objavio je, putem plakata izlepljenih po Kraljevu, uvođenje vanrednog stanja sa prekim sudom, čime je označio početak zločina u kojem će biti „uništene i porodice“. Sa objavom vanrednog stanja nemački okupator započinje hapšenje muškaraca starosti između 13 i 70 godina. Uhapšene među kojima su bile mnogobrojne izbeglice iz drugih delova zemlje takođe zatvaraju u lokomotivsku halu Fabrike vagona. Samo nekoliko sati kasnije nemački zločinci su započeli sa svojim krvavim pirom. Izveli su oko 100 muškaraca kojima su naredili da kopaju veliku raku. Predveče su ih Nemci postrojili i streljali. Posle njih su izveli i streljali još dve grupe od po 100 ljudi. Istovremeno dok su vršili streljanje građana u krugu Fabrike vagona, Nemci su po gradu vršili sistematski pretres kuća i raciju, odvodeći na stratište nove žrtve. Prema nemačkim izveštajima u krugu Fabirke vagona u noći između 15. i 16.oktobra, streljano je 1 736 muškaraca i žena.

19.oktobar 1941.

drugi svetski rat

U Užicu (Užička republika) izašao prvi broj obnovljene "Borbe".

20.oktobar 1941.

drugi svetski rat

Pred ofanzivom nemačke armije sovjetska vlada proglasila opsadno stanje u Moskvi i prešla u Kujbišev, u najkritičnijem trenutku tokom napada na glavni sovjetski grad. Sam Staljin ipak nije napustio Moskvu.

20-21.oktobar 1941.

drugi svetski rat

Kragujevački masakr - nemačka okupatorska vojska u Kragujevcu streljala oko 2 800 civila među kojima i na desetine učenika muške kragujevačke gimnazije - genocid nad srpskim narodom. Povod za masakr bili su nemački gubitci u borbama sa partizanskim i četničkim odredima 16.oktobra na putu Kragujevac – Gornji Milanovac. U toj borbi poginulo je 10 i ranjeno 26 nemačkih vojnika. Da bi sprečio napade na svoje vojnike i zaplašio narod i ustanike, nemački general Franc Beme je 10.oktobra 1941.godine izdao naredbu po kojoj će biti streljano 100 Srba za jednog ubijenog i 50 za jednog ranjenog nemačkog vojnika ili folksdojčera. Odmazda nemačke vojske nad nedužnim civilima među kojima su bili deca, žene i starci počela je 19.oktobra u okolnim kragujevačkim selima Maršići, Ilići i Grošnici gde je ubijeno 415 meštana. Da bi se nadomestio broj od 2 300 Srba koje treba ubiti, krvavi pir se nastavio u naredna dva dana 20. i 21.oktobra nad građanima Kragujevca kada je streljano 2379 ljudi u Šumaricama. Prema dosadašnjim istraživanjima i prikupljenim podacima ukupan broj nastradalih u kragujevačkom masakru je 2794 muškaraca, žena i dece. Prema komunističkim izvorima u Kragujevcu i okolini ubijeno je 7000 ljudi.

25.oktobar 1941.

drugi svetski rat

Neuspešno završena prva ofanziva trupa nacističke Nemačke na Moskvu.

26-31.oktobar 1941.

drugi svetski rat

Ustaški zločini nad Srbima i Jevrejima u periodu 26. do 31. oktobra:

Krajem oktobra 1941. godine, ustaške jedinice su na širem području Korduna i Banije, pred nadolazeću zimu, intenzivirale zasede oko napuštenih sela u srezovima Glina i Vrginmost, gde su tokom pretraga hvatale i na licu mesta likvidirale manje civilne grupe koje su iz šumskih zbegova pokušavale da sakupe preostalu hranu i letinu. U isto vreme, na području Bosanske Krajine i u okolini Prijedora, ustaški odredi su sproveli kaznene ekspedicije i na seoskim utrinama poubijali preostale nemoćne starce i žene koji nisu imali snage da prate povlačenje naroda ka zbegovima na Kozari.

Istovremeno, u kompleksu logora Jasenovac, u logorskim jedinicama Krapje i Bročice, ustaške straže su u periodu od 28. do 31. oktobra sprovele masovne likvidacije nad novopristiglim grupama srpskih i jevrejskih zatočenika iz Sarajeva (u dostupnoj literaturi navodi se broj od 1.400 transportovanih lica) koji su stočnim vagonima, dok su preostale logoraše terali na iscrpljujući rad na izgradnji nasipa u močvarnom polju gde je većina stradala od gladi i hladnoće. Na prostorima istočne Hercegovine, ustaške patrole su krajem meseca završile blokade brdskih vrleti i kraških pećina, gde su bez upotrebe vatrenog oružja likvidirale preostali skriveni narod, nastojeći da terorom i egzekucijama potpuno prekinu kanale snabdevanja i komunikacije među ustaničkim bazama.

Transport preostalih jevrejskih muškaraca iz Visokog u logor Jasenovac sproveden je 30.oktobra. Jevrejske žene i deca iz Visokog internirani su u logore februara 1942. Od predratnih 199 visočkih Jevreja, rat je preživelo samo 18 osoba.

Novembar 1941

01-05.novembar 1941.

drugi svetski rat

Ustaški zločini nad Srbima u periodu od 01. do 05. novembra:

Na samom početku novembra 1941. godine, ustaške jedinice i lokalni tabori na području Korduna i Banije iskoristili su prve jesenje mrazeve za sprovođenje intenzivnih noćnih potera i zaseda oko popaljenih sela u srezovima Glina, Kostajnica i Vojnić. Ustaški odredi su tokom ovih zaseda hvatali manje civilne grupe koje su u šumskim zbegovima tražile zaklon od nadolazeće hladnoće, te su ih na licu mesta likvidirali hladnim oružjem kako preživeli ne bi otkrili njihovo kretanje.

Istovremeno, u prva tri dana novembra, ustaške kaznene ekspedicije u Bosanskoj Krajini i na širem području oko Prijedora vršile su detaljne pretrese seoskih terena. Na seoskim utrinama i njivama dželati su zverski pobili desetine iznemoglih srpskih seljaka i staraca koji nisu imali snage da prate povlačenje naroda ka slobodnim teritorijama na Kozari i Grmeču.

Sa područja kotara Bosanska Gradiška, 4.novembra u logor Jasenovac upućeno 41 lice različitih nacionalnosti, kao simpatizeri Narodnooslobodilačkog pokreta. Istog dana sa područja kotara Žepče u logor Jasenovac upućeno 26 Jevreja.

Na prostorima centralne Bosne i Srema, ustaške patrole su 4. i 5. novembra sprovele masovne blokade puteva pod optužbom da lokalno stanovništvo snabdeva gerilske baze. Desetine uhapšenih srpskih domaćina zverski su likvidirane na lokalnim stratištima ili u teretnim vagonima deportovane direktno u kompleks logora Jasenovac. U logorskim jedinicama Krapje i Bročice, ustaške straže su usled katastrofalnih jesenjih poplava i nemogućnosti rada na nasipu užurbano sprovodile masovna streljanja i likvidacije preostalih izgladnelih zatočenika.

06-10.novembar 1941.

drugi svetski rat

Ustaški zločini nad Srbima u periodu od 06. do 10. novembra:

Na širem području Korduna i Banije, ustaške i domobranske snage su od 6. do 8. novembra pojačale pritisak na civilno stanovništvo oko Petrove gore i Šamarice. Dželati su organizovali zasede i blokade planinskih prevoja kako bi sprečili dotok namirnica i odeće u izbegličke zbegove pred predstojeću zimu. U ovim zasedama hvatane su manje grupe srpskih žena i dece koji su po mraku pokušavali da se vrate do svojih popaljenih domova radi sakupljanja preostale hrane i letine, a sve uhvaćene žrtve su bez upotrebe vatrenog oružja likvidirane na seoskim utrinama.

Istovremeno, u Bosanskoj Krajini, na području kotara Bosanska Dubica i Bosanski Novi, ustaški odredi su 9. novembra sproveli iznenadne racije u nekoliko delimično naseljenih mesta. Na kućnim pragovima i u dvorištima zverski su pobili i poklali preko 40 preostalih nemoćnih staraca i meštana pod optužbom da sarađuju sa ustaničkim jedinicama na Kozari.

Na prostorima centralne Bosne, ustaške vlasti su 10. novembra završile masovna hapšenja i koncentraciju srpskih i jevrejskih muškaraca u srezovima Zenica i Visoko. Zarobljenici su pod jakom stražom sabijeni u teretne vagone i prebačeni direktno u kompleks logora Jasenovac. Tamo su, u uslovima teških novembarskih poplava i hladnoće u logorskim jedinicama Krapje i Bročice, odmah podvrgnuti batinama i masovnim likvidacijama, dok su preostali logoraši terani na iscrpljujući fizički rad u blatu do potpunog iznemoglosti.

Prema podacima NDH oružništva (žandarmerije) prilikom ustaško-domobranskog upada u sela Malešići, Donja Bioča, Gornja Bioča, pokraj Ilijaša, od 10.do 12 novembra, ubijeno je oko 100 muškaraca, žena i dece i zapaljeno oko 30 kuća, dok su sela opljačkana.

11.novembar 1941.

Počelo emitovanje programa radio stanice "Slobodna Jugoslavija" s teritorije Sovjetskog Saveza, iz grada Ufa na Uralu.

11-15.novembar 1941.

drugi svetski rat

Ustaški zločini nad Srbima u periodu od 11. do 15. novembra:

Na području Korduna i Like, ustaške jedinice su u periodu od 11. do 13. novembra sprovele niz lokalnih kaznenih ekspedicija i pretresa brdskih vrleti, gde su pronalazile i na licu mesta likvidirale manje grupe skrivenog srpskog naroda koji je zbog hladnoće i nedostatka skloništa bio primoran da napusti duboke šumske zbegove.

Istovremeno, u kompleksu logora Jasenovac, sredinom novembra 1941. godine nastupila je dramatična situacija usled katastrofalnih poplava koje su potpuno potopile prve logorske jedinice Krapje i Bročice. Ustaške straže su zbog toga 14. i 15. novembra užurbano izvršile masovne likvidacije stotina iznemoglih, bolesnih i gladnih srpskih i jevrejskih zatočenika koji nisu mogli da se kreću, dok su preostale preživele logoraše pod batinama naterali na pešačenje kroz blato i vodu prema novoj lokaciji logora Ciglana (Logor III), gde su odmah nastavljena surova zlostavljanja. Jedan od masovnih zločina u logoru Jasenovac, koji je moguće hronološki locirati. Prema sećanju preživelih logoraša, 14. novembra 1941. ubijeno je, uz prethodnu torturu, 77 zatočenika.

Na prostorima zapadne Bosne i u okolini Sanskog Mosta, ustaške patrole i lokalni tabori su 15. novembra završili blokadu seoskih puteva i na seoskim utrinama izvršili pojedinačne egzekucije nad grupom od dvadesetak srpskih seljaka i domaćina pod optužbom da su održavali kurirske veze sa ustanicima u Podgrmeču.

12.novembar 1941.

drugi svetski rat

Sovjetska armija zaustavila nadiranje nemačkih snaga prema Moskvi.

13.novembar 1941.

drugi svetski rat

Prvi britanski nosač aviona "Ark Rojal" pogođen nemačkim torpedom u blizini Gibraltara - potonuo sledećeg dana.

16.novembar 1941.

drugi svetski rat

Počela druga nemačka ofanziva na Moskvu, koja je kao i prva, započeta u septembru 1941. kad su Nemci došli na 30 kilometara do Moskve, završena neuspehom. Ovog puta Nemci su prišli na 25 kilometara, ali je sovjetska armija slomila neprijateljsku ofanzivu 5. decembra 1941. i u protivudaru ih je do 10. januara 1942. odbacila 200 kilometara zapadno od Moskve. Tim prvim velikim uspehom nad Silama osovine je krahirala nemačka doktrina munjevitog rata i nagovešten je preokret u ratu u korist antihitlerovske koalicije.

16-20.novembar 1941.

drugi svetski rat

Ustaški zločini nad Srbima i Jevrejima u periodu od 16. do 20. novembra:

Iz Sarajeva 16.novembra, upućeno u logor Jasenovac 116 lica različitih nacionalnosti (Srbi, Hrvati, Jevreji... ). Od ovog broja 108 je uhapšeno "radi komunizma". Transport veće grupe Jevreja iz Sarajeva u logor Jasenovac 15. na 17 novembar. U dostupnoj literaturi spominje se broj od 3.000 transportovanih lica. U kompleksu logora Jasenovac, nakon konačnog preseljenja preživelih zatočenika u logor Ciglana (Logor III), ustaške straže su 18-19. novembra sprovele prve masovne selekcije i likvidacije na novoformiranim stratištima duž obale reke Save. U ovim egzekucijama, vršenim pretežno maljevima i noževima, ubijene su stotine novopristiglih Srba i Jevreja dopremljenih teretnim vagonima iz unutrašnjosti Slavonije i Bosne.

Stradanje srpskog stanovništva u kotaru Glina 18-19.novembra. Prema izvještaju 1. oružničke pukovnije, ustaše iz sela Maja su u Dragotini 18. novembra ubili 20 stanovnika i spalili 5 kuća. U Dragotini "poubijan je sav narod nađen kod kuća, ali se broj pobijenih ne zna", pri čemu je u selu zapaljeno oko 100 kuća, a selo je prethodno opljačkano. Ustaše su takođe zapalili 20 kuća u Donjem Klasniću, 4 kuće u Gornjem Klasniću, 13 kuća u Bijelim Vodama, 20 kuća u Banskom Grabovcu, 53 kuće u Šušnjaru i nekoliko kuća u Velikom Gradcu i Malom Gradcu. Prema ovom izvoru, ustaše su u ovim selima ubile oko 150 osoba, "među kojima ima i mnogo dece". Izvor navodi konkretne podatke samo za selo Šušnjar: ubijeno 69 stanovnika svih uzrasta i oba pola, od čega je 57 zaklano, a 12 spaljeno.

Na prostorima zapadne Bosne, na kordonskoj liniji prema Kozari, ustaške patrole i lokalni kvislinški tabori su 20. novembra izvršili blokadu seoskih puteva i na seoskim utrinama streljali grupu od 16 srpskih seljaka i domaćina pod optužbom da snabdevaju ustaničke baze u planinskim masivima. Prema podacima NDH oružništva (žandarmerije) ustaše su u selu Njemanica pokraj Sarajeva ubile oko 35 muškaraca, žena, dece i staraca.

24.novembar 1941.

drugi svetski rat

Počela nemačka ofanziva na slobodnu teritoriju u zapadnoj Srbiji poznatu kao – Užička republika. Odstupnicu glavnine partizanskih snaga branio je Radnički bataljon, koji je pet dana kasnije, u borbi na brdu Kadinjača, 14 kilometara zapadno od Užica, uništen, pri čemu je poginulo 180 pripadnika bataljona.

25.novembar 1941.

drugi svetski rat

Prilikom potapanja britanskog ratnog broda "Baram", od strane nemačke podmornice, poginulo 848 britanskih mornara.

26-30.novembar 1941.

drugi svetski rat

Ustaški zločini nad Srbima i Jevrejima u periodu od 26. do 30. novembra:

Prema podacima NDH oružništva (žandarmerije) ustaše su u selu Jablanica pokraj Bosanske Gradiške ubile oko 170 Srba iz sela Miloševo Brdo, Sovjak i Jablanica. Prema drugom izvoru NDH oružništva, ustaše su 25. septembra pokupile oko 57 osoba iz Sovjaka i 50 osoba iz Miloševa Brda ("većinom dečaka od 12 do 15 godina") i 26. septembra ih streljali i poklali u Jablanici. U ovom izveštaju se pominje da su ustaše prethodnog dana, 25. septembra, u Miloševom Brdu pohvatale još 20 stanovnika i da su i njih ubili u Jablanici, bez navođenja datuma stradanja. U Jablanici je u ovim okolnostima ubijeno i 7 stanovnika susednih sela Orahova, Bistrica i Trebovljani.

Transport veće grupe Jevrejki sa decom iz Sarajeva u logor Loborgrad sproveden je krajem novembra. U dostupnoj literaturi spominje se broj od 1.200 transportovanih žena i dece. Obzirom da je logor u Loborgradu bio prenatrpan odlučeno je da transport iz Sarajeva bude vraćen nazad. Po dolasku u Sarajevo zatočenice i deca boravili su 8 dana u zatvorenim vagonima, bez hrane i mogućnosti da se ogreju, da bi potom bili smešteni u sarajevskoj sinagogi, takođe u vrlo neuslovnom prostoru. Januara 1942. ovaj transport je otpremljen za logor Stara Gradiška, gde su zatočenici iz Sarajeva ubijeni.

27.novembar 1941.

drugi svetski rat

Zauzimanjem tvrđave Gondar u Etiopiji snage Velike Britanije i saveznika slomile jedinice fašističke Italije u Istočnoj Africi, čime su Etiopija, Somalija i Eritreja oslobođene okupacije. Zarobljeno je više od 23.000 italijanskih vojnika i tako je srušeno italijansko kolonijalno carstvo u Istočnoj Africi, a Britanci su ostvarili punu kontrolu Crvenog mora i obezbedili se od prodora neprijatelja ka Sueckom kanalu s juga.

28.novembar 1941.

drugi svetski rat

Sovjetska armija izbacila nemačke trupe iz Rostova na Donu.

Streljan srpski (jugoslovenski) slikar, vajar i pisac Mihailo Milovanović, jedan od osnivača Udruženja likovnih umetnika Srbije, ratni slikar Vrhovne komande srpske vojske u Prvom svetskom ratu, autor portreta srpskih vojvoda Radomira Putnika, Živojina Mišića, Stepe Stepanovića i Petra Bojovića, generala Pavla Jurišića Šturma, kralja Petra I i regenta Aleksandra Karađorđevića. (Rođen: Gostinica (Užice)/Kneževina Srbija/Srbija 24.februar 1879. - Umro: Užice/Kraljevina Jugoslavija (Srbija pod nemačkom okupacijom)/Srbija 28.novembar 1941.) Diplomirao je 1909. na Likovnoj akademiji u Minhenu, odakle je 1912. došao u Srbiju kao dobrovoljac. Njegovo slikarstvo karakteriše preplitanje realizma, simbolizma i impresionizma, uz oslon na nacionalnu tradiciju. Izložbe Milovanovićevih slika u međuratnom periodu bile su prvorazredan kulturni događaj. Njegova izložba 1938. u Paviljonu "Cvijeta Zuzorić" bila je najposećenija postavka u dotadašnjoj istoriji te Kuće. Izradio je spomenike arhimandritu račanskog manastira i knezu Sokolske nahije Hadži-Melentiju u manastiru Rača, komandantu Zlatiborskog četničkog odreda majoru Kosti Todoroviću u Srebrenici (uništile ustaše u Drugom svetskom ratu), srpskim ratnicima u Mladenovcu (1947. uklonjen grb Srbije), spomenik na Krfu poginulim vojnicima Drinske divizije, mermerni ikonostas u crkvi u Mladenovcu. Iako nosilac Albanske spomenice i Ordena Svetog Save, streljan je u Užicu novembra 1941, od strane komunista partizana (Užička republika) pod optužbom da je "engleski špijun". Napisao je roman "Lendina vodenica", prvi put objavljen 1997. 2007. godine odlukom Okružnog suda u Užicu, Milovanović je rehabilitovan uz obrazloženje da „nije bio ni narodni neprijatelj, ni petokolonaš, te da je streljan iz razloga što nije hteo da pristupi komunistima i materijalno ih pomaže, dakle iz čisto ideoloških i političkih razloga.“

1879-1941

29.novembar 1941.

drugi svetski rat

Bitka na Kadinjači – kraj Užičke Republike. Na brdu Kadinjača, 14 kilometara zapadno od Užica, izginuo je Radnički bataljon koji je štitio odstupnicu glavnine partizanskih snaga, pri čemu je poginulo 180 pripadnika bataljona. Bio je to kraj Užičke sovjetske Republike, osnovane krajem septembra 1941.

Poginuo Dragojlo Dudić, organizator ustanka u Drugom svetskom ratu u zapadnoj Srbiji 1941. - zemljoradnik, pisac, komunistički revolucionar, učesnik Narodnooslobodilačke borbe i narodni heroj Jugoslavije. (Rođen: Klinci (Valjevo)/Kraljevina Srbija/Srbija 09.decembar 1887. - Umro: Mačkat (Čajetina)/Kraljevina Jugoslavija (Srbija pod nemačkom okupacijom)/Srbija 29.novembar 1941.) Potiče iz bogate patrijarhalne zajednice, gde se smatralo da je školovanje i učenje samo za gradsku decu. Sam je naučio da čita i piše i postao najpismeniji i najnačitaniji seljak u Srbiji i jedan od najuzornijih domaćina u svom kraju. Engleski jezik naučio je tokom obuke za bolničara u Engleskoj. Dragojlo Dudić posle odsluženja vojnog roka 1909. godine bio u ratovima u kojima je bio bolničar, kaplar i narednik. Posle povlačenja-prelaska srpske vojske preko Albanije 1915. godine i Solunskog fronta, trajno se opredelio za ideje levice, socijalne i druge promene. Tako je 1919. godine postao član Socijalističke radničke partije Jugoslavije (komunista). Član KPJ postao je 1920. U julu 1941. formirao je Kolubarsku četu, potom je postao komandant Valjevskog odreda. U novembru 1941. izabran je za predsednika Glavnog odbora Srbije. Poginuo u borbi s Nemcima, 29. novembra 1941. kod Mačkata na Zlatiboru. Njegov "Dnevnik" važno je svedočanstvo o prvim mesecima ustanka u Srbiji, objavljen je 1945. Ukazom Prezidijuma Narodne skupštine FNR Jugoslavije 14. decembra 1949. proglašen je za narodnog heroja.

1887-1941

Decembar 1941

01-10.decembar 1941.

drugi svetski rat

Ustaški zločini nad Srbima u periodu od 01. do 10. decembra:

Prema podacima oružništva NDH od 5. decembra 1941, ustaše iz Slavonske Požege ubile su 12 stanovnika sela Šeovica Kamenska pokraj Slavonske Požege.

U kompleksu logora Jasenovac (Logor III Ciglana), ustaške straže su u prvoj dekadi decembra sprovele masovne likvidacije stotina izgladnelih, obolelih i iznemoglih srpskih zatočenika koji zbog hladnoće i bolesti više nisu bili radno sposobni. Egzekucije su vršene pretežno noću duž obale reke Save uz upotrebu hladnog oružja i maljeva. Jedan od masovnih zločina u logoru Jasenovac koji je moguće hronološki locirati i donekle strukturisati dogodio se 8.decembra. Prema sećanju preživelih toga dana je u logoru ubijeno oko 85-95 srpskih zatočenika.

06.decembar 1941.

drugi svetski rat

U bici za Moskvu, sovjetska armija prešla u kontraofanzivu protiv nemačke vojske, koja je sve vreme, do tada, napredovala od početka rata. Na frontu širokom 300 kilometara nemačke linije su probijene napadom sedam sovjetskih armija i dva konjička korpusa. Ćitave nemačke divizije bile su pregažene ili opkoljene i kasnije razbijene. Do kraja februara 1942. front je pomeren 115 do 200 kilometara od Moskve.

07.decembar 1941.

drugi svetski rat

Japan bez objave rata napao američku pomorsku bazu Perl Harbur na Havajima – SAD ušle u Drugi svetski rat. Nekoliko časova posle mučkog japanskog napada kojim su naneti ogromni gubici mornarici SAD, predsednik te države Frenklin Ruzvelt je objavio da je njegova zemlja ušla u Drugi svetski rat. Ovim napadom Japan je stekao veliku predsnost u prvoj fazi rata na Pacifiku. Potopljeni su gotovo svi ratni brodovi SAD u tom delu sveta, osim nosača aviona koji su tog dana bili na pučini. Na zemlji je uništeno 178 aviona, 3.303 vojnika su poginula, a 1.272 ranjena.

drugi svetski rat

Velika Britanija objavila rat Mađarskoj, Rumuniji i Finskoj, zemljama koje su kao članice Trojnog pakta učestvovale u agresiji na Sovjetski Savez.

08.decembar 1941.

drugi svetski rat

SAD i Velika Britanija dan posle napada na Perl Harbur objavile rat Japanu.

09.decembar 1941.

drugi svetski rat

Republika Kina objavila rat Japanu, Nemačkoj i Italiji.

10.decembar 1941.

drugi svetski rat

Japanski avioni potopili u Južnokineskom moru britanske ratne brodove „Ripals“ i „Princ od Velsa“, na kojima je poginulo oko 800 ljudi.

Umro američki elektro-inženjer Frenk Konrad, pionir radiofonije, autor prve javne radiofonske emisije. (Rođen: Pitsburg/Pensilvanija/Sjedinjene Američke Države 04.maj 1874. - Umro: Majami/Florida/Sjedinjene Američke Države 10.decembar 1941.) Frenk Konrad je bio američki inženjer elektrotehnike, najpoznatiji po razvoju radija. Bio je pionir radijskog emitovanja. Radio je za kompaniju Vestinghouse Electrical and Manufacturing Compani u Istočnom Pitsburgu, Pensilvanija, pola veka. U toj kompaniji je počeo sa radom sa svega 16 godina života. Njegova eksperimentalna radio stanica bila je veoma inspirativna i upečatljiva pa je imao savetodavnu ulogu pri uspostavljanju prvog Vestinghausovog servisa za emitovanje, preko radio stanice KDKA. Godine 1904. kompanija ga je imenovala za generalnog inženjera. Konrad je tokom svog života imao više od 200 patenata na međunarodnom nivou. Dobio je brojne nagrade za svoj rad, uključujući nagradu Američkog instituta elektroinženjera, Edisonovu medalju iz 1930. „za doprinos radio-emitovanju i kratkotalasnom radio prenosu“, i Lammeovu medalju 1936. „za pionirski i osnovni razvoj u oblastima elektromernih i zaštitnih usluga“. Konrad se penzionisao 1940. Doživeo je srčani udar 6. novembra 1941. tokom vožnje ka svom zimskom domu u Majamiju na Floridi gde je i umro.

1874-1941

10-20.decembar 1941.

drugi svetski rat

Ustaški zločini nad Srbima i Jevrejima u periodu od 10. do 20. decembra:

U drugoj dekadi decembra 1941. godine, ustaški teror se pod uticajem surovih zimskih uslova fokusirao na potpuno odsecanje i izolaciju srpskih zbegova u planinskim masivima Kozare, Grmeča i Šamarice. Ustaške i domobranske jedinice su od 11. do 15. decembra sprovele niz sinhronizovanih kaznenih ekspedicija, blokirajući seoske puteve i prilaze planinama kako bi sprečile dotok tople odeće i hrane u zbegove. Tokom ovih akcija, dželati su na kućnim pragovima zverski pobili desetine preostalih nemoćnih staraca i žena koji nisu imali snage da napuste svoja ognjišta.

10-17. decembar 1941: Pokolj nad Jevrejima u Brčkom. U noći 10-11. decembra 1941. ustaše su izvršile hvatanje i ubistva oko 150 domicilnih brčanskih Jevreja, uključujući istrijebljenje čitavih porodica, bez obzira na starost i pol. Zločin je izvršen na mostu na Savi, između Brčkog i Gunje, gde su žrtve ubijane klanjem i tupim predmetima. U Brčkom je boravilo oko 147 jevrejskih izbeglica iz centralne Evrope. Njih su ustaše poklale 16-17. decembra na lokalnom pravoslavnom groblju. Najodgovorniji za sprovođenje zločina bio je ustaški kotarski predstojnik Vjećeslav Montani.

Jedan od masovnih zločina u logoru Jasenovac koji je moguće hronološki locirati i donekle strukturisati dogodio se 12.decembra. Prema sećanju preživelih toga dana je u logoru ubijeno oko 86 srpskih zatočenika.

Prema sećanju preživjelih 15.decembra je u logoru Jasenovac ubijeno oko 80 srpskih zatočenika, seljaka iz okoline Sarajeva, koji su istog dana internirani u logoru.

U kompleksu logora Jasenovac, ustaške straže su od 16. do 20. decembra izvršile stravične masovne likvidacije nad novopristiglim grupama srpskih i jevrejskih zatočenika koji su stočnim vagonima deportovani iz privremenih sabirnih centara u Slavoniji i centralnoj Bosni. Zbog zaleđivanja reke Save i uvođenja još brutalnijeg režima, ustaški stražari su ove ljude ubijali neposredno nakon istovara na železničkoj stanici, bacajući tela u masovne grobnice na lokalitetu Gradina.

Na prostorima Korduna, ustaške patrole su u danima oko 20. decembra završile pretrese brdskih vrleti i na seoskim utrinama likvidirale manje grupe skrivenog naroda koji je zbog smrzavanja bio primoran da potraži zaklon bliže naseljima. Prema sećanju preživelih 20.decembra je ustaša Ljubo Miloš u logoru Jasenovac ubio 26 zatočenika (21 srpske i 5 jevrejske nacionalnosti).

11.decembar 1941.

drugi svetski rat

Nemačka i Italija objavile rat SAD - Kongres Sjedinjenih Država istog dana objavio rat tim dvema državama.

14.decembar 1941.

drugi svetski rat

Nezavisna Država Hrvatska objavila rat SAD i Velikoj Britaniji, saopštio ustaški poglavnik Ante Pavelić.

19.decembar 1941.

drugi svetski rat

Adolf Hitler smenio komandanta kopnenih trupa feldmaršala Valtera fon Brauhiča posle neuspele ofanzive na Moskvu, i lično preuzeo komandu nad armijom.

20-31.decembar 1941.

drugi svetski rat

Ustaški zločini nad Srbima i Jevrejima u periodu od 20. do 31. decembra:

Krajem decembra 1941. godine zabeležen je jedan od najkrvavijih ustaških udara na Kordunu, kada su ustaške jedinice 21. decembra izvršile stravičan masovni pokolj nad stanovništvom sela Prkosin i delom meštana sela Lasinja. U ovoj brutalnoj akciji, ustaški dželati su na najsvirepiji način pobile i poklale 438 srpskih civila, među kojima su ogromnu većinu činile žene i čak 174 dece, dok je celo selo Prkosin potpuno opljačkano i sravnjeno sa zemljom. Ubistvo 18 stanovnika Ostrožina (kotar Vrginmost) u vreme ustaško-domobranske ofanzive na slobodnu teritoriju Korduna.

21-31. decembar 1941: Ubistvo 68 stanovnika sela Stipan (kotar Vrginmost) u vreme ustaško-domobranske ofanzive na slobodnu teritoriju Korduna. Većina ubijenih bili su žene i deca. Među ubijenima bilo je 19 dece. Oko polovine žrtava ubijeno je 21. decembra u samom selu, ali i u šumi Brezija, dok je druga polovina ubijena 31. decembra u Rakovom Potoku. Selo je u potpunosti spaljeno.

22. decembar 1941: Ubistvo 100 stanovnika sela Trepča (kotar Vrginmost) u vreme ustaško-domobranske ofanzive na slobodnu teritoriju Korduna. Većina ubijenih bili su žene i deca. Među ubijenima bilo je 33 dece. Većina žrtava ubijena je u selu koje je spaljeno. Ubistvo 13 stanovnika sela Šljivovac (kotar Vrginmost). 22-23. decembar 1941: Zločin ustaške Crne legije nad srpskim stanovništvom u okolini Konjica. 23-25. decembar 1941: Hapšenje 74 srpska muškaraca u Pakracu, Lipiku i okolnim selima izvršeno je u noći 23-24. decembra. Uhapšenici su deportovani u logor Jasenovac 24-25. decembra 1941. Već 25. decembra ubijeno je između 27 i 32 novopristigla zatočenika iz Pakraca i okolnih sela. 24. decembar 1941: Ubistvo 31 srpskog stanovnika sela Banski Moravci pokraj Lasinje (kotar Vrginmost) u vreme ustaško-domobranske ofanzive na slobodnu teritoriju Korduna. Među ubijenima bilo je 15 dece.

27. decembar 1941: Ubistvo 11 stanovnika sela Gornja Trstenica kod Vrginmosta. Ubistvo 17 stanovnika sela Golinja kod Vrginmosta. 28. decembar 1941: Ubistvo 11 stanovnika sela Bović (kotar Vrginmost), među ubijenima bilo je šestoro dece. Selo je opljačkano i spaljeno. Ubistvo 17 stanovnika sela Kozarac (kotar Vrginmost), među ubijenima bilo je 5 dece. Selo je opljačkano i spaljeno. 28-29. decembar 1941: Stradanje srpskog stanovništva u selima Gornji Vrhovci, Kantrovci i Grđevica pokraj Slavonske Požege. Zločin je izvršen u selu Gornji Vrhovci. Pobijeno 99 stanovnika. Stradanje srpskog stanovništva u selima između Foče i Sutjeske: Suha, Tjentište, Mrkalji, Popov Most, Ćurevo, Ljubina. Ustaški izvori pominju ubistvo "113 četnika i komunista" na ovom području, ali većina stradalih bili su civili, uključuju žene i decu.

31. decembar 1941: Ubistvo 48 stanovnika romskog sela Novo Selo pokraj Lasinje (kotar Vrginmost). Ubistvo 47 stanovnika Lasinje (kotar Vrginmost). Većina ubijenih bili su romske nacionalnosti. Ostale žrtve bile su srpske i hrvatske nacionalnosti. Zločin je izvršen u Rakovom Potoku. Ubistvo 21 romskog stanovnika sela Desno Sredičko pokraj Lasinje (kotar Vrginmost).

21.decembar 1941.

drugi svetski rat

Osnovana Prva proleterska brigada NOV i POJ. Brigada je zvanično oformljena 21. decembra da bi se na taj način obeležio Staljinov rođendan, nakon 1948. i sukoba sa Staljinom zvanično je kao datum osnivanja uziman 22.12. kao dan prve borbe - otuda i dan JNA. Bila je sastavljena od boraca iz Srbije (manjim delom i Crne Gore). Prvi komandant bio je Koča Popović, a politički komesar Filip Kljajić.

25.decembar 1941.

drugi svetski rat

Japanska armija okupirala Hongkong posle 17 dana opsade.

26.decembar 1941.

drugi svetski rat

Američki general Daglas Makartur proglasio filipinsku prestonicu Manilu „otvorenim gradom“, suočen napredovanjem japanskih snaga ka tom gradu. Uprkos tome u Manili su 1941, 1942. i 1945. vođene teške borbe američkih i japanskih jedinica, tokom kojih je grad prilično razoren.

27.decembar 1941.

drugi svetski rat

Bugarska fašistička armija dobila pravo da okupira delove Nedićeve Srbije na osnovu postignutog sporazuma kojim su završeni nemačko-bugarski pregovori vođeni u Sofiji. Bugarske okupatorske trupe su na osnovu ovog sporazuma potom zaposele niški, moravski, kruševački i zaječarski okrug kako bi pomogle nemačkim okupacionim trupama.

1942

Januar 1942

01.januar 1942.

Potpisana Deklaracija Ujedinjenih nacija u Vašingtonu od strane 26 zemalja saveznica koje su se obavezale da ni jedna od njih neće potpisati separatni mir ili primirije sa silama Osovine, Nemačkom, Italijom i Japanom kao ni sa njihovim satelitima. Države potpisnice su se izjasnile da će voditi rat protiv sila Osovine sve dok one ne budu potpuno poražene. Među državama potpisnicama Deklaracije bila je i Kraljevina Jugoslavija.

02.januar 1942.

Drugi svetski rat

Japanci zauzimaju Manilu glavni grad Filipina iako se ovaj grad na početku rata proglasio otvorenim gradom. Prilikom ratnih operacija zaposedanja ovog grada od strane Japanaca nije bilo većih šteta, dok je grad praktično sravnjen sa zemljom tokom 1945. godine bombardovanjem od strane ratne avijacije SAD u cilju njegovog preuzimanja.

03.januar 1942.

Drugi svetski rat

Nemački zapovednik za Srbiju objavio naredbu kojom je, pod pretnjom smrću, zabranjeno skrivanje Jevreja i čuvanje jevrejskih stvari, novca i vrednosnih papira. Mnogi Srbi su, ipak, rizikovali život i stotine Jevreja je spaseno a Srpska crkva, pa i administracija su izdavali lažna dokumenta sa ciljem da ti ljudi budu spaseni.

Drugi svetski rat

Hrvatski nacisti ustaše na planini Papuk u zapadnoj Slavoniji opljačkali a potom uništili sva srpska sela i zverski ubili većinu srpskog stanovništva. Popalile su i opljačkale srpska sela Gornje Vrhovce, Kantarovce, Kruševo, Šušnjare, Cicvare, Grđavicu, Bjelajce, a mnoge srpske civile žive bacale u vatru. To je jedan od najmonstruoznijih zločina nad Srbima u ustaškoj Nezavisnoj Državi Hrvatskoj.

Drugi svetski rat

U Norveškoj Nemačka osnovala 23 koncentraciona logora kroz koje je prošlo više od 4.500 Srba, oko 3.000 ubijeno. Najozloglašeniji bili su Bejsfort, Botn, Erlandet, Korgan, Falstad, Osen, u koje su ljude najviše upućivali iz logora na Starom sajmištu u Beogradu. Do aprila 1943. deportovano ih je 4.680, od kojih je više od 3.000 ubijeno. Logoraše je pomagao norveški pokret otprora.

04.januar 1942.

Drugi svetski rat

Mađarski nacisti započeli teror uz masovne likvidacije u srpskim selima Šajkaške, u Novom Sadu i Bečeju. U pokolju Srba i Jevreja za mesec dana je ubijeno oko 4.000 ljudi.

05.januar 1942.

Drugi svetski rat

Prvi korpus bugarske vojske započeo okupaciju jugoistoka Srbije na osnovu sporazuma sa Nemačkom. Oko 25.000 bugarskih vojnika zamenilo je nemačke vojnike u tom delu Srbije. Komanda im se nalazila u Niškoj Banji.

08.januar 1942.

Rođen engleski fizičar Stiven Hoking, jedan od vodećih svetskih naučnika XX veka. (Rođen: Oksford/Engleska/Ujedinjeno Kraljevstvo 08.januar 1941. - Umro: Kembridž/Engleska/Ujedinjeno Kraljevstvo 14.mart 2018.) Njegovo najpopularnije delo je knjiga o poreklu univerzuma „Kratka istorija vremena“ (1988). Bio je teoretski fizičar, kosmolog, autor i direktor istraživanja u Centru za teorijsku kosmologiju na Univerzitetu u Kembridžu. Njegovi naučni radovi uključivali su saradnju sa Rodžerom Penruzom o teoremama gravitacionog singulariteta u okviru opšte relativnosti i teoretskom predviđanju da crne rupe emituju zračenje, nazvano Hokingova radijacija. Hoking je prvi koji je postavio teoriju o kosmologiji, objašnjenu zajednicom opšte teorije relativnosti i kvantne mehanike. Bio je snažan pristalica u višesvetovnom tumačenju kvantne mehanike. Hoking je bio član Kraljevskog društva (FRS), doživotni član Papeške akademije nauka, i dobitnik predsedničke medalje o slobodi, najviše civilne nagrade u SAD. Godine 2002, Hoking je rangiran kao 25. u anketi BBC-a — 100 najvećih Britanaca. Njegova knjiga Kratka istorija vremena pojavila se na spisku bestselera britanskog Sandej Tajmsa i zadržala se tu rekordnih 237 sedmica. Hoking je imao retki rani-početak sporijeg oblika bolesti motornih neurona (poznate i kao Amiotrofična lateralna skleroza, „ALS” ili Lu Gerigova bolest) koja ga je postepeno paralizovala tokom decenija. Čak i nakon gubitka govora, on je i dalje bio u mogućnosti da komunicira putem uređaja za generisanje govora.

1942-2018

09.januar 1942.

Drugi svetski rat

Nemački okupatori u banatskim mestima streljali 150 komunista i simpatizera – mađarski fašisti započeli masovna hapšenja i ubijanja Srba u Bačkoj. U Petrovgradu (danas Zrenjanin), Kikindi i drugim mestima u Banatu, nemački okupatori su streljali 150 komunista i njihovih simpatizera. Istog dana mađarske okupacione vlasti započele su sa masovnim hapšenjima i ubijanjem Srba sa druge strane Tise u Bačkoj. U Đurđevu kod Žablja, Šajkašu i Gospođincima streljano je 60 Srba - što je takođe bila posledica delovanja lokalnog partizanskog odreda.

14.januar 1942.

Umro srpski filolog Milan Rešetar, univerzitetski profesor slovenske filologije u Beču i Zagrebu – član Srpske kraljevske akademije i jedan od poznatijih predstavnika dubrovačkih Srba rimokatoličke veroispovesti. (Rođen: Dubrovnik/Austrijsko carstvo/Hrvatska 01.februar 1860 - Umro: Firenca/Kraljevina Italija/Italija 14.januar 1942.) Rođen je u Dubrovniku od oca Pava Rešetara, državnog zvaničnika. Osnovnu školu i gimnaziju je Milan završio u rodnom Dubrovniku, a slovensku i klasičnu filologiju u Beču i Gracu. Bio je 1892. godine oženjen Stankom rođ. Jagić (umrla 1949), kćerkom poznatog klasičnog filologa Vatroslava Jagića. Proučavao je jezik starih spomenika, dijalekte i akcente, posebno književnu i kulturnu istoriju rodnog Dubrovnika i bio je najbolji znalac starog dubrovačkog novca. U svojoj pristupnoj besedi (kao pravog člana) Srpskoj kraljevskoj akademiji, održanoj marta 1941. godine, pod nazivom "Najstariji dubrovački govor", sagledao je srpstvo Dubrovnika sa akademskog nivoa. On je tako pred kraj svog života a u kontekstu nadolazećeg raspada Kraljevine Jugoslavije, nedvosmisleno izneo svoj pogled na jezik Dubrovnika i dubrovačke pisane zaostavštine, podvlačeći: Meni su Srbi i Hrvati jedan narod pod dva imena, pa mi je zato Dubrovnik srpski i hrvatski. Ali ko dijeli srpsko od hrvatskoga mora priznati da je Dubrovnik po jeziku uvijek bio srpski. Neka od dela: na srpskom – izdanje „Gorskog vijenca“, „Dubrovačka numizmatika“, „Nove dubrovačke povelje Stojanovićeva zbornika“, „Nikša Zvijezdić, dubrovački kancelar XV veka“, „Najstariji dubrovački govor“, „Najstarija dubrovačka proza“, „Jezik Marina Držića“ , na nemačkom - „Čakavština i njene nekadašnje i sadašnje granice“, „Štokavski dijalekt“, „Dubrovački spomenici XIII-Xv veka“ itd.

1860-1942

15.januar 1942.

U Londonu potpisan nacrt Balkanske unije, sporazum grčke i jugoslovenske izbegličke vlade o uzajamnoj pomoći u borbi za obnovu monarhije.

17.januar 1942.

Rođen američki bokser afričkog porekla Kasijus Klej, poznatiji kao Muhamed Ali, jedini koji je tri puta osvajao titulu prvaka sveta u teškoj kategoriji. (Rođen: Luivil/Kentaki/Sjedinjene Američke Države 17.januar 1942. - Umro: Skotsdejl/Arizona/Sjedinjene Američke Države 03.jun 2016.) Rođen i odrastao u Luivilu u Kentakiju, Klej je počeo da trenira kao amaterski bokser kad je imao 12 godina. U svojoj osamnaestoj godini, on je osvojio zlatnu medalju u lakoj teškoj kategoriji na Letnjoj olimpijadi 1960. godine, i postao profesionalac kasnije te godine. U svojoj 22 godini, 1964. godine, on je osvojio svetski šampionat u teškoj kategoriji pobedivši Sonija Listona u veoma teškom meču. Ime Muhamed Ali uzeo je nakon primanja islama 1964. godine. Titulu je potom devet puta uzastopno uspešno odbranio, a oduzeta mu je 1967. sudskom presudom zbog odbijanja da bude mobilisan za rat u Vijetnamu. Godine 1966, Ali je antagonizovao belu elitu odbijanjem da bude regrutovan u vojsku SAD, pozivajući se na svoja religijska uverenja i protivljenje američkom učešću u Vijetnamskom ratu. On je uhapšen, proglašen krivim za optužbe izbegavanja konskripcije, i lišen bokserskih titula. Uspešno se žalio na odluku u Vrhovnom sudu Sjedinjenih Američkih Država, koji je preinačio raniju osudu 1971. godine. Bio je figura visokog profila rasnog ponosa za afroamerikanace tokom pokreta za građanska prava. Ali je ostvario uspeh kao muzičar, pri čemu je on primio dve Gremi nominacije. Takođe je bio glumac i pisac, objavivši dve autobiografije. Nakon što se 1981. povukao iz boksa, Ali se fokusirao na religiju i dobrotvorne ustanove. Godine 1984, on je bio dijagnoziran sa Parkinsonovim sindromom, što neki izveštaji pripisuju povredama vezanim za boks, mada su Ali i njegov lekar to osporavali.

1942-2016

25.januar 1942.

Drugi svetski rat

Tajland objavio rat Velikoj Britaniji i SAD.

26.januar 1942.

Drugi svetski rat

Prvi američki vojnici od početka II svetskog rata stigli u Evropu iskrcavši se u Severnu Irsku. Jedini tada otvoreni front u Evropi bio je Istočni uz delatnost nekolicine pokreta otpora među kojima je najjači bio u Jugoslaviji. Trupe SAD uključile su se direktno u borbena dejstva na evropskom kontinentu 1943.godine napadom na Italiju tj. Siciliju.

27.januar 1942.

Drugi svetski rat

“Igmanski marš“ – glavnina Prve proleterske brigade prepešačila 100 km od Jahorine do Foče, preko Sarajevskog polja i planine Igman, tokom druge neprijateljske ofanzive. Marš u kojem je učestvovalo više od 700 boraca od kojih 50 ranjenih i bolesnih, trajao je oko 18 časova kroz dubok sneg pri temperaturi od minus 32 stepena celzijusa, pri čemu su mnogi stradali, a brojni su zbog promrzlina ostali invalidi.

Umro srpski (jugoslovenski) slikar Petar Dobrović, majstor kolorita i jasnog ekspresivnog crteža - ubrojen među 100 najznamenitijih Srba. (Rođen: Pečuj/Austro-Ugarska/Mađarska 14.januar 1890. - Umro: Beograd/Kraljevina Jugoslavija (Srbija pod nemačkom okupacijom)/Srbija 27.januar 1942.) Srpska porodica Dobrovića potiče iz Slavonije, iz Daruvara koja se preselila u Nađkanjižu gde je baveći se prodajom stoke stekla veliki ugled i bogatstvo. Ovde je rođen i otac Petra Dobrovića. Dobrovićeva mati, Irena Hajdl, bila je nemačkog porekla, rođena je u baranjskom gradiću Šiklošu. Njegove slike svedoče o snažnom temperamentu i impulsivnoj strukturi ličnosti. Slikarstvo je studirao u Budimpešti, a u rodnom Pečuju učestvovao je 1918. u vojnoj pobuni, posle koje je uhapšen, ali je pobegao iz zatvora. Mađarske vlasti su ga u odsustvu osudile na smrt. Od 1911. izlagao je na brojnim kolektivnim izložbama u zemlji i Evropi, između ostalih u Parizu, Budimpešti, Pragu, Beogradu, Dubrovniku i Veneciji. Prvu samostalnu izložbu imao je u rodnom Pečuju 1913. Bio je član i jedan od osnivača Umetničke grupe „Oblik“ 1926. godine. Bio je predsednik Baranjske srpsko-mađarske republike 1921. Potom je živeo u Parizu, a zatim u Beogradu gde je bio profesor na Akademiji likovnih umetnosti. Petar Dobrović se 1925. godine venčao sa Olgom Hadži iz Novog Sada sa kojom je imao sina Đorđa. Umro je za vreme nemačke okupacije Beograda u Drugom svetskom ratu u liftu zgrade u Ulici kralja Petra 36, gde je stanovao tokom jedne racije koja ga je zatekla na ulici na Savindan 1942. godine. Slikarska zaostavština i dokumentacija o radu Petra Dobrovića čuva se u Galeriji „Petar Dobrović“ u Beogradu.

1890-1942

29.januar 1942.

Drugi svetski rat

Sovjetski Savez, Velika Britanija i Iran ugovorili da britansko-sovjetske trupe napuste Iran šest meseci po okončanju rata protiv Sila osovine. Teheran je dozvolio Moskvi i Londonu neograničenu upotrebu, kontrolu i održavanje svih komunikacija, aerodroma i pristaništa na iranskoj teritoriji.

U Rio de Žaneiru Peru i Bolivija potpisivanjem protokola okončali rat započet 1941. zbog sporne pogranične teritorije između dveju zemalja u području amazonske džungle.

Februar 1942

01.februar 1942.

Drugi svetski rat

Vođa norveških nacista Vidkun Kvisling postao u okupiranoj Norveškoj predsednik marionetske vlade.

09.februar 1942.

Na francuskom putničkom brodu "Normandija" izbio požar, posle čega je brod potonuo u njujorškoj luci. Ovaj brod bio je tada najveći i najelegantniji u svetu u svojoj kategoriji.

10.februar 1942.

Glen Miler, čuveni američki džez muzičar postao prvi vlasnik "zlatne ploče" - pošto je prodao milion primeraka pesme "Ćattanooga".

15.februar 1942.

Drugi svetski rat

Japanske trupe zauzele Singapur zarobivši oko 85 000 britanskih vojnika, nanevši Britaniji najveći vojni poraz u istoriji. Veliko pomorsko uporište palo je zbog krupne strateške greške britanske komande koja je ostavila nezaštićeno zaleđe prema Malaji računajući jedino na japanski napad s mora.

Umro srpski (jugoslovenski) kompozitor i dirigent Stanislav Binički autor marša „Na Drinu“, direktor Beogradske opere. (Rođen: Jasika (Kruševac)/Kneževina Srbija/Srbija 27.jul 1872. - Umro: Beograd/Kraljevina Jugoslavija (Srbija pod nemačkom okupacijom)/Srbija 15.februar 1942.) Prva muzička znanja stekao je od Stevana Mokranjca i Josifa Marinkovića, pevajući u pevačkom društvu Obilić kao i u Beogradskom pevačkom društvu. Školovao se u Beogradu, Nišu i Leskovcu, a svirao je violinu i flautu. Kompoziciju i solo pevanje studirao je u Minhenu. Nakon završenih studija, vratio se u Beograd, gde je učestvovao u razvoju muzičke i pedagoške delatnosti. Postaje vojni kapelnik i osniva prvi simfonijski Beogradski vojni orkestar, a 1904. i Muziku kraljeve garde kojom diriguje do 1920. Sa Stevanom Mokranjcem i Kostom Manojlovićem osnovao je 1899. „Srpsku muzičku školu“ koja danas nosi ime „Mokranjac“. Smatra se da je najpoznatiji srpski marš, Na Drinu, Binički posvetio pukovniku Stojanoviću, koji je poginuo u Kolubarskoj bici. Neka od ostalih njegovih dela: prva srpska opera “Na uranku“, horske pesme-zbirka „Seljančice“, solo pesme, muzika za dramske komade, vojni marševi itd. Njegova supruga bila je Miroslava Binički, rođena Frida Blank, nemica koju je upoznao tokom studija u Minhenu. U njegovoj rodnoj Jasici kod Kruševca svake godine se održava muzička manifestacija Dani Stanislava Biničkog, u okviru koje su nastupili mnogi ugledni solisti i ansambli.

1872-1942

17.februar 1942.

Drugi svetski rat

Okupatorska bugarska vojska pobila sve žitelje Bojnika kod Leskovca koje je zarobila, 473 civila među kojima 89 dece, a varošicu Bojnik spalila do temelja.

19.februar 1942.

Drugi svetski rat

Japanski avioni u prvom napadu na Australiju bombardovali grad Darvin i obližnju vojnu bazu. U napadu su poginula 243 Australijanca, potopljeno je osam brodova i uništena su 23 aviona.

23.februar 1942.

Drugi svetski rat

Japanska podmornica bombardovala američku rafineriju nafte kod Santa Barbare u Kaliforniji.

Mart 1942

01.mart 1942.

Drugi svetski rat

U Čajniču formirana Druga proleterska brigada. U njen sastav ušli su tada pripadnici Užičkog, Čačanskog i Drugog šumadijskog odreda, sve zajedno oko 1.000 ljudi. Prvi komandant Druge proleterske brigade bio je Ratko Sofijanić.

08.mart 1942.

Drugi svetski rat

Japanske trupe zauzele glavni grad Burme Rangun. U ratu je Burma imala izuzetan strateški značaj, ali su Britanci tu koloniju smatrali za sporedno ratište, što im se osvetilo u kasnijim operacijama.

Umro kubanski velemajstor Hose Raul Kapablanka i Graupera, svetski prvak u šahu od 1921. do 1927, jedan od najtalentovanijih šahista ikada. (Rođen: Havana/Republika Kuba 19.novembar 1888. - Umro: Njujork/Njujork/Sjedinjene Američke Države 08.mart 1942.) Od svoje četvrte godine učio je šah gledajući svog oca, armijskog oficira kako igra. U svojoj dvanaestoj godini, 1901. je pobedio Huana Korza, kubanskog šampiona sa skorom od 4 pobede i 3 poraza uz 6 remija. Početkom 1902. godine igra na nacionalnom šampionatu Kube i osvaja četvrto mesto. Izgubio je samo jednu partiju u razdoblju od 1914. do 1924, po čemu je jedinstven u istoriji šaha. Titulu je osvojio pobedivši u meču nemačkog velemajstora Emanuela Laskera s 4:0, uz 10 remija, a izgubio je od ruskog velemajstora Aleksandra Aljehina, koji ga je pobedio sa 6:3, uz 25 remija. Pored šaha bavio se i publicistikom. Autor je i nekoliko šahovskih knjiga, a od 1912. do 1915. godine izdaje šahovski magazin u Havani. U septembru 1913. godine Kapablanka se zaposlio u Ministarstvu inostranih poslova Kube. Njegova misija je bila da posećuje glavne gradove Evrope i da igrajući šah i pobeđujući, proslavi Kubu. Neka od dela: "Osnovi šaha", "Moja šahovska karijera" itd. Decembra 1921. oženio se sa Glorijom Simoni Betakur. Dobili su sina Hose Raula 1923. a ćerku Gloriju 1925.

1888-1942

09.mart 1942.

Drugi svetski rat

Japanske invazione snage okončale zauzimanje centralnog indonežanskog ostrva Java. Indonezija je tada bila holandska kolonija, kao Holandska Istočna Indija.

13.mart 1942.

Poginuo Žikica Jovanović - Španac, španski borac, narodni heroj Jugoslavije u borbi protiv četnika u selu Radanovcu kod Kosjerića. (Rođen: Valjevo/Kraljevina Srbija/Srbija 17.mart 1914 - Umro: Radanovci (Kosjerić)/Kraljevina Jugoslavija (Srbija pod nemačkom okupacijom)/Srbija 13.mart 1942.) Rođen je kao drugi po redu sin u porodici kafedžije Milana Jovanovića, doseljenika iz Kruševca i njegove supruge Olge, rođene Đorđević, čiji je otac Dimitrije Đorđević bio poštanski službenik, poreklom iz Temišvara. Kao učenik Valjevske gimnazije, zbog levičarskih razmišljanja bio je isključen iz škole, nakon čega je školovanje nastavio u Beogradu, gde je potom studirao književnost na Filozofskom fakultetu. Tokom studija priključio se revolucionarnom studentskom pokretu, a politički je delovao i u rodnom Valjevu, zbog čega je 1935. godine primljen u članstvo tada ilegalne Komunističke partije Jugoslavije. Učestvovao je u Španskom građanskom ratu, gde se u redovima Internacionalnih brigada borio protiv fašizma. Tokom rata je bio ranjavan, a nakon poraza Španske republike zajedno sa ostalim interbrigadistima nalazio se u logorima u Francuskoj. Učestvovao je u pripremama oružanog ustanka u zapadnoj Srbiji i formirao partizansku četu u Rađevini. Sa ovom četom je 7. jula 1941. godine u Beloj Crkvi, kod Krupnja, izveo prvu ustaničku oružanu akciju, koja se kasnije obeležavala kao Dan ustanka naroda Srbije. Poginuo je u blizini sela Radanovci na ograncima planine Maljen prema Kosjeriću u sukobu sa četnicima Koste Pećanca i pripadnicima Srpske državne straže. Za narodnog heroja proglašen je 6. jula 1945. godine.

1914-1942

23.mart 1942.

Drugi svetski rat

Počelo izbacivanje iz kuća Amerikanaca japanskog porekla na zapadnoj obali SAD i njihovo prebacivanje u logore u kojima su bili zatočeni od strane vlasti SAD tokom Drugog svetskog rata.

25.mart 1942.

Rođena američka soul i bluz - pevačica Areta Frenklin. (Rođena: Memfis/Tenesi/Sjedinjene Američke Države 25.mart 1942. - Umrla: Detroit/Mičigen/Sjedinjene Američke Države 16.avgust 2018.) Bila je kćerka baptističkog sveštenika. Njen otac, C.L. Frenklin, bio je izuzetno poznat i uticajan sveštenik, a njegova crkva u Detroitu bila je centar okupljanja boraca za ljudska prava (gostovao Martin Luter King). U pevanju su je od rane mladosti podučavale tadašnje zvezde gospela kao što su Mahalija Džekson i Klara Vord. Vrhunac karijere joj je bio krajem 60-ih godina 20. veka. Pesme poput „Respect“ i „Chain Of Fools“ ubrzo su postale klasika. Pesma „Respect“ je zapravo obrada! Originalno ju je napisao i izveo Otis Reding 1965. godine, ali je Areta dve godine kasnije potpuno promenila aranžman, dodala čuveno spelovanje R-E-S-P-E-C-T i pretvorila je u planetarnu himnu borbe za prava žena i afroameričke zajednice. Uprkos ličnim problemima, 1968. snimila je album „Lady Soul“ koji se prodao u milionskom tiražu. Krajem 70-ih karijera joj počinje stagnirati, ali joj uloga u filmu „Braća Bluz“ vraća staru slavu. U 80-im je snimila hitove kao što su „Freeway Of Love“ i „Who's Zooming Who“, a pevala je i u duetu sa Džordžom Majklom i grupom Eurythmics. Nadimak joj je „Kraljica soula“, a po nekim izvorima glas joj ima raspon od četiri oktave. Taj nadimak nije bio samo interna stvar medija, već je postao njen zvanični i trajni brend u istoriji svetske muzike. Preminula je posle duge borbe sa rakom pankreasa. Areta Frenklin bila prva žena u istoriji koja je primljena u Rokenrol kuću slavnih (Rock and Roll Hall of Fame). To se desilo 3. januara 1987. godine i time je probila led za sve potonje ženske izvođače. Osvojila je čak 18 Gremi nagrada tokom karijere, a magazin Rolling Stone ju je zvanično proglasio za najvećeg pevača/pevačicu svih vremena na njihovoj čuvenoj listi 100 najvećih. Imala je tu čast da peva na inauguracijama čak tri američka predsednika: Džimija Kartera (1977), Bila Klintona (1993) i Baraka Obame (2009), što govori o njenom statusu nacionalnog blaga Amerike.

1942-2018

28.mart 1942.

Drugi svetski rat

U pomorskoj bazi Sen Nazar u Francuskoj izvedena najuspešnija saveznička diverzantska akcija u Drugom svetskom ratu. Uništeno je skrovište nemačkih ratnih brodova i podmornica koji su napadali savezničke konvoje na Atlantiku. Saveznici su neopaženo dovukli stari razarač, pun eksploziva sa tempiranim mehanizmom za paljenje, i u snažnoj eksploziji uništena su sva lučka postrojenja i oštećen bojni brod "Admiral Tirpic". Luka u Sen Nazaru ostala je neupotrebljiva za vojne potrebe do kraja rata.

April 1942

03.april 1942.

Drugi svetski rat

Ukazom ustaškog poglavnika Ante Pavelića ustanovljena Hrvatska pravoslavna crkva.

05.april 1942.

U Moskvi održan sveslovenski kongres. Predstavnici Sovjetskog Saveza, Poljske, Čehoslovačke, Jugoslavije i Bugarske održali sveslovenski kongres s kojeg je svim Slovenima upućen poziv na borbu protiv nacističkog okupatora.

18.april 1942.

Drugi svetski rat

Ratno vazduhoplovstvo SAD bombardovalo prvi put japanske gradove Tokio, Jokohamu i Nagoju. Šteta nastala bombardovanjem nije bila velika ali jeste šok među Japancima , jer ih je propaganda stalno uveravala da je nebo nad japanom „apsolutno bezbedno“.

24.april 1942.

Rođena američka filmska glumica i pevačica Barbra Strejsend, posebno zapažena u mjuziklima, ali i kao komičarka i dramska glumica a u zrelijim godinama i filmski režiser. (Rođena: Bruklin, Njujork/Njujork/Sjedinjene Američke Države) Rođena je u jevrejskoj porodici u Bruklinu. Njen otac, nastavnik, umro je kada je imala samo 15 meseci; nije se najbolje slagala sa očuhom. Njena sestra, Roslin Kajnd takođe je pevačica. Majka, Dajana Ajda Rozen, nije podržavala Barbru u želji da se bavi šou biznisom, smatrajući da nije dovoljno lepa. Završila je srednju školu Erazmus Hol gde je maturirala kao jedna od najboljih učenica i pevala je u horu sa Nilom Dajmondom i družila se sa šahovskim prvakom Bobijem Fišerom. Nikada nije pohađala koledž. Još je kao tinejdžerka počela da peva u noćnim klubovima. Želela je da bude glumica i pojavila se u nekoliko of-brodvejskih predstava. Ime Barbara je skratila na Barbra da bi bilo prepoznatljivije. Posle nekoliko uspešnih pojavljivanja na televiziji, 1965. dobila je svoju emisiju na “Si-Bi-Esu“, pod naslovom "Zovem se Barbra". Prvi film u kojem je glumila snimljen je po brodvejskom hitu "Smešna devojka" postigao je uspeh i kod kritičara i kod publike, a Strajsendova je osvojila Oskara za glavnu žensku ulogu. Posebno je zapažena u mjuziklima, ali i kao komičarka i dramska glumica. U zrelijim godinama bavila se i režijom. Filmovi: "Helo Doli", "Što te tata pušta samu", "Devojka koju sam voleo", "Zvezda je rođena", "Jentl", "Princ plime", "Ogledalo ima dva lica" (poslednja tri je i režirala).

26.april 1942.

U najvećoj nesreći u istoriji rudarstva, u kineskom rudniku uglja u Benksiju, tada pod okupacijom Japana, poginulo najmanje 1.540 ljudi.

Maj 1942

09.maj 1942.

Rođen srpski (jugoslovenski) vaterpolista Mirko Sandić, jedan od najboljih igrača u istoriji tog sporta. (Rođen: Beograd/Kraljevina Jugoslavija (Srbija pod nemačkom okupacijom)/Srbija 09.maj 1942. - Umro: Beograd/Srbija 24.decembar 2006.) Sandić je naučio da pliva sa 4 godine, ali je počeo da igra vaterpolo tek sa 16 godina za beogradski Partizan. Ostao je u Partizanu sve dok nije prestao da igra vaterpolo 1974. godine. Odigrao je preko 1000 utakmica i osvojio 11 nacionalnih prvenstava Jugoslavije, 7 jugoslovenskih kupova, 5 evropskih kupova šampiona i nekolicinu prijateljskih turnira. Sandić je odigrao 235 utakmica za reprezentaciju Jugoslavije i postigao preko 250 pogodaka. Osvojio je zlatnu medalju na Olimpijskim igrama 1968. u Meksiku i srebrnu medalju na Olimpijskim igrama 1964. u Tokiju. Na Evropskim prvenstvima 1966. i 1970. bio je u sastavu reprezentacije Jugoslavije koja je stigla do treće pozicije. Radio je kao trener u Singapuru, Maleziji i Egiptu. Od srpskih klubova vodio je Goč i Partizan. Bio je predsednik Vaterpolo saveza Jugoslavije od 1996. do 1998, član tehničkog vaterpolo komiteta LEN-a, dobitnik priznanja MOK-a 1997. godine, i predsednik Skupštine Vaterpolo saveza Srbije. Godine 1999. je uvršten u Kuću slavnih.

1942-2006

26.maj 1942.

Drugi svetski rat

Armija nacističke Nemačke počela napredovanje prema Staljingradu i Kavkazu, što je bio uvod u Staljingradsku bitku, ključnu vojnu operaciju Drugog svetskog rata. Bitka vođena od kraja juna 1942. do početka februara 1943. okončana je potpunim slomom Nemaca i njihovih saveznika Italijana, Mađara, Rumuna i Hrvata.

Drugi svetski rat

U Londonu potpisan britansko-sovjetski ugovor o punoj saradnji dveju zemalja u Drugom svetskom ratu i posle okončanja rata.

27.maj 1942.

Drugi svetski rat

U okupiranoj Čehoslovačkoj smrtno ranjen šef nemačke nacističke tajne policije Gestapo Rajnhard Hajdrih. Njegova smrt 4. juna 1942. izazvala je talas represalija protiv stanovništva u Češkoj i Moravskoj. Posebno je stradala pravoslavna crkva u Pragu, pošto je ustanovljeno da je skrivala atentatore.

29.maj 1942.

Umro američki filmski i pozorišni glumac Džon Barimor, poznat po ulogama ljubavnika u doba nemog filma. (Rođen: Filadelfija/Pensilvanija/Sjedinjene Američke Države 14.februar 1882. - Umro: Los Anđeles/Kalifornija/Sjedinjene Američke Države 29.maj 1942.) Rodio se u znamenitoj glumačkoj porodici Barimor, te iako je prvobitno odbijao da se posveti glumačkom pozivu, pokušavajući da se ostvari kao slikar, počeo je da glumi u pozorištu sa svojim ocem Morisom 1900, a godinu dana kasnije i sa sestrom Etel. Od 1903. aktivnije je pristupio teatru. Nakon uspeha sa Hamletom u Londonu 1925, Barimor je napustio pozornicu na 14 godina, ne bi li se posvetio filmu. U eri nemog Holivuda, postao je zvezda zahvaljujući glavnim ulogama u filmovima Doktor Džekil i gospodin Hajd (1920), Šerlok Holms (1922) i Morsko čudovište (1926). Njegov pozorišno obučen glas mu je omogućio da bez problema nastavi da snima i u eri zvučnog filma. Grand Hotel (1932), Večera u osam (1933) Dvadeseti vek (1934) i Ponoć (1939) samo su neki od zvučnih filmova u kojima je igrao, a koji danas imaju status kinematografskih klasika. Barimorov privatni život je privlačio pažnju javnosti. Borio se sa alkoholizmom od svoje četrnaeste godine, ženio se i razvodio četiri puta, a pred kraj života je i bankrotirao. Poslednju deceniju života često je tumačio uloge alkoholičara i propalih glumaca, koje su velikim delom podsećale na njegov život. Preminuo je usled posledica ciroze jetre. Barimorova unuka je glumica Dru Barimor.

1882-1942

30.maj 1942.

Drugi svetski rat

Britansko ratno vazduhoplovstvo je sa 1047 aviona bombardovalo nemački grad Keln, što je bio prvi bombarderski napad RAF-a sa više od hiljadu letelica u Drugom svetskom ratu.

Jun 1942

04-07.jun 1942.

Drugi svetski rat

Počela četvorodnevna bitka za pacifička ostrva Midvej, u kojoj su Amerikanci naneli prvi ozbiljan poraz Japancima.

07.jun 1942.

Drugi svetski rat

Posle niza ogorčenih bitaka, počeo završni nemački napad na poluostrvo Krim, radi zauzimanja Kerča i Sevastoplja. Sovjetske snage su pružile žestok otpor neprijatelju neuporedivo nadmoćnijem brojem tenkova i aviona, ali su posle mesec dana delom uništene, a delom evakuisane sa poluostrva. Sevastoplj je pao u nemačke ruke nakon 250 dana herojske odbrane.

Rođen Moamer Muhamed Abu Miniar al-Gadafi, libijski pukovnik, vođa Libijske Arapske Džamahirije, revolucionar, političar i politički teoretičar. (Rođen: Kasr Abu Kadi/Italijanska Libija/Libija 07.jun 1942. - Umro: Sirt/Libija 20.oktobar 2011.) Muamer el Gadafi je rođen u blizini Kasr Abu Hadija, seoskog područja izvan grada Sirta u pustinjama Tripolitanije u zapadnoj Libiji. Njegova porodica poreklo vodi iz manje, relativno neuticajne plemenske skupine Gadafa, koji su bili arabizovani Berberi. Majka mu se zvala Ajša (umrla 1978), a otac se zvao Mohamad Abdul Salam ibn Hamed ibn Mohamad, poznat kao Abu Meniar (umrlo 1985); porodicu je izdržavao uzgojem koza i kamila. Gadafi je postao arapski nacionalista tokom školovanja u Sabhi, a kasnije je upisao Kraljevsku vojnu akademiju u Bengaziju. Unutar vojske je osnovao revolucionarnu grupu koja je svrgnula senusidskog monarha Idriza, koji je imao podršku Zapada, u vojnom prevratu 1969. godine. Kada je preuzeo vlast, Gadafi je Libiju pretvorio u republiku kojom je upravljao Revolucionarni komandni savjet. Vladajući dekretom, iz Libije je deportovao italijansku i jevrejsku manjinu i zatvorio vojne baze zapadnih zemalja. Nacionalizovao je naftnu industriju i sve veće državne prihode koristio je za jačanje vojske, finansiranje stranih revolucionara i sprovođenje socijalnih programa, naglašavajući projekte izgradnje kuća, zdravstva i obrazovanja. Gadafi je Libiju 1977. godine pretvorio u novu socijalističku državu pod nazivom džamahirija (arap. جماهيرية; „država narodnih masa”).

1942-2011

Gadafi je dominirao libijskom politikom četiri decenije i bio je predmet sveopšteg kulta ličnosti. Odlikovan je raznim zvanjima i hvaljen je zbog svog antiimperijalizma, podrške arapskom — i kasnije afričkom — jedinstvu i zbog značajnog poboljšanja koja je njegova vlada donela u pogledu kvaliteta života libijskog naroda. Suprotno tome, islamski fundamentalisti oštro su se protivili njegovim socijalnim i ekonomskim reformama i posthumno su ga optužili za seksualna zlostavljanja. Mnogi su ga smatrali diktatorom čija je autorativna administracija kršila ljudska prava i finansirala globalni terorizam.

Bio je predsedavajući Afričke unije od 2009. do 2010. godine. Sredinom Arapskog proleća (jedna od obojenih revolucija u režiji Zapada, odnosno globalista) u istočnoj Libiji su 2011. godine izbili protesti protiv korupcije i nezaposlenosti. Događaji su prerasli u građanski rat, u kojem je NATO vojno intervenisao na strani antigadafističkog Nacionalnog prelaznog saveta (NPS). Vlada je svrgnuta, a Gadafi se povukao u Sirt, gde su ga zarobili i ubili militanti NPS-a.

08.jun 1942.

Drugi svetski rat

Japanske podmornice bombardovale najveći australijski grad Sidnej.

10.jun 1942.

Drugi svetski rat

Počela ofanziva na Kozaru u kojoj je oko 40.000 nemačkih i hrvatskih vojnika zatvorilo obruč oko slobodne teritorije u području te planine u Bosni i Hercegovini. U opkoljenom području zbeg sa oko 80.000 srpskih civila je branilo 3.500 boraca Drugog krajiškog partizanskog odreda. Posle 50 dana teških borbi mestimično je probijen obruč i spaseno je nešto više od 15.000 civila. Spaljena su i uništena sva sela a oko 60.000 srpskih civila oterano je u logore, mahom u Jasenovac.

Drugi svetski rat

Nemci su u rudarskom selu Lidice u Češkoj počinile masakr nad civilnim stanovništvom kao odmazdu zbog ubistva nemačkog protektora Češke i Moravske i šefa nacističke tajne policije Gestapo - Rajnharda Hajdriha, 27. maja 1942. Selo Lidice su spalili, streljali sve muškarce (oko 200), žene odveli u koncentracione logore, a decu u zavode za "prevaspitavanje". Selo je obnovljeno 1946. i u njemu je podignut spomenik žrtvama.

U borbi s Nemcima kod Male Remete u Sremu poginuo Boško Palkovljević-Pinki, jedan od prvih partizana Fruške Gore, narodni heroj Jugoslavije. (Rođen: Manđelos, Sremska Mitrovica/Kraljevina SHS/Srbija 14.decembar 1920. - Umro: Mala Remeta, Irig/Kraljevina Jugoslavija (Nezavisna Država Hrvatska)/Srbija 10.jun 1942.) Poticao je iz siromašne porodice; njegov otac Miloš bavio se zemljoradnjom, a majka Mara je bila babica. Pored Boška, oni su imali još dvojicu sinova. Kao učenik Državne srednje tehničke škole u Novom Sadu, 1940. postao je član Saveza komunističke omladine Jugoslavije, a decembra iste godine je bio jedan od organizatora štrajka učenika ove škole. Početkom 1941. je uhapšen i isključen iz škole, pod optužbom za komunističko delovanje. U leto 1941. bio je jedan od prvih sremskih partizana, a avgusta 1941. učestvovao je u organizaciji bekstva zatvorenika-komunista iz zatvora u Sremskoj Mitrovici. Krajem 1941. bio je od strane Okružnog komiteta KPJ za Srem poslat kao kurir u istočnu Bosnu, gde je nakon skoro mesec dana putovanja, januara 1942. na Romaniji uspeo da pronađe Vrhovni štab i Centralni komitet KPJ. Tada je vrhovnom komandantu Josipu Brozu Titu preneo informacije o Narodnooslobodilačkoj borbi u Vojvodini. Bio je jedan od prvih diverzanata u Vojvodini. Izvršio je više smelih akcija i diverzija na železničkim prugama u Sremu. Više puta se isticao u borbama sa ustašama i Nemcima i još za života je među sremskim partizanima postao legendarna ličnost. Književnik Jovan Popović je po njegovim doživljajima 1944. napisao knjigu Pinki je video Tita, koja je dugi niz godina bila deo školske lektire za učenike osnovnih škola.

1920-1942

11.jun 1942.

Drugi svetski rat

Stupio na snagu sporazum vlada Sovjetskog Saveza i SAD o principima uzajamne pomoći i vođenju rata protiv Sila osovine, poznat kao "Sporazum o zajmu i najmu". SAD su se obavezale da snabdevaju Sovjetski Savez, koji će sarađivati u odbrani SAD i dostavljati materijale i informacije. Dogovorene su i koordinirane akcije radi povećanja proizvodnje, razmene i potrošnje i uklanjanja trgovinskih i carinskih barijera.

16.jun 1942.

Drugi svetski rat

Održana Konferencija delegata Crne Gore, Boke i Sandžaka na Tjentištu – cilj isterivanje okupatora. Na Konferenciji na Tjentištu 38 delegata Crne Gore, Boke i Sandžaka donelo je u Drugom svetskom ratu rezoluciju u kojoj je kao jedini cilj označeno isterivanje okupatora i istaknuto da je narodnooslobodilački pokret u Crnoj Gori, Boki i Sandžaku sastavni deo borbe naroda Jugoslavije.

18.jun 1942.

Rođen engleski muzičar, pevač, instrumentalista i tekstopisac Pol Mekartni, član kvarteta „Bitlsi“, najpopularnijeg rok sastava šezdesetih godina XX veka. (Rođen: Liverpul/Engleska/Ujedinjeno Kraljevstvo) Njegov otac je bio prodavac pamuka i muzičar-amater, a majka babica. Pol je do 13. godine života učio da svira trubu. Kad je imao 9 godina, njegova majka je umrla od raka na dojci (bila je strastven pušač), ostavivši samohranog oca da izdržava porodicu. Ovaj tragičan gubitak ga je kasnije dodatno zbližio sa Lenonom, koji je u 17. godini takođe izgubio majku, koju je i inače retko viđao, u saobraćajnoj nesreći. Njegovo kantautorsko partnerstvo sa Džonom Lenonom i dalje je najuspešnije u istoriji. Prema „Ginisovoj knjizi rekorda“, Pol Makartni je najuspešniji kompozitor pop muzike svih vremena sa 32 pesme na prvom mestu Bilbord hot 100 liste. Bio je član Bitlsa do njihovog raspada 1970. godine, nakon čega otpočinje njegova uspešna solo karijera nakon čega je oformio bend Vings sa svojom prvom ženom Lindom. Njegova saradnja sa Džon Lenonom smatra se za jednu od najuspešnijih 20. veka. Pol Makartni je takođe slikar i bori se za prava životinja. Godine 1997. britanska kraljica Elizabeta II dodelila mu je titulu viteza, a 2012. ga je francuski predsednik Fransoa Oland odlikovao Ordenom legije časti.

21.jun 1942.

Drugi svetski rat

Nemački Severnoafrički korpus feldmaršala Ervina Romela uz podršku italijanskih trupa zauzeo strateški važan grad Tobruk u italijanskoj koloniji Libiji (Kirenajka). U borbama je zarobljeno 25.000 vojnika britanske Osme armije. Cilj Romelovih trupa bilo je zauzimanje Sueckog kanala, kako bi se presekla Britanska imperija, međutim borbe za Egipat završene su potpunim porazom Nemaca u decembru 1942. kod El Alamejna, i konačnim slomom u aprilu 1943.

25.jun 1942.

Drugi svetski rat

Britansko ratno vazduhoplovstvo napalo sa 1000 bombardera nemački grad Bremen.

Jul 1942

01.jul 1942.

Drugi svetski rat

Nemačke trupe posle osmomesečne opsade zauzele Sevastopolj, najvažniju sovjetsku crnomorsku luku na poluostrvu Krim.

08.jul 1942.

Umro francuski maršal Luj Feliks Fransoa Franše Depere, istaknuti vojskovođa u Prvom svetskom ratu i počasni vojvoda srpske i jugoslovenske vojske. (Rođen: Mostaganem/Francuski Alžir/Alžir 25.maj 1856. - Umro: Sent Amanse/Francuska 08.jul 1942.) Studirao je Sen-Sir akademiju 15. oktobra 1874, i po završetku ove dobio je čin pešadijskog potporučnika 1. oktobra 1876, u kapetana unapređen je 28. oktobra 1885, za pukovnika 12. jula 1903, brigadnog generala 23. marta 1908, divizijskog generala 23. marta 1912, za maršala Francuske 19. februara 1921. Iste godine, mesec dana ranije, 29. januara, dobio je i počasnu titulu Vojvode Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca (Jugoslavije). U Prvom svetskom ratu (10. septembra 1914. do 31. marta 1916) komandovao je francuskom armijom, do 29. aprila 1918. grupom armija na francuskom frontu, a od 9. juna 1918. do kraja rata bio je vrhovni komandant savezničkih armija na Solunskom frontu. Njegova je bila odluka da srpska vojska, kao najzainteresovaniji i najborbeniji deo savezničkih snaga na tom ratištu, treba prva da krene u proboj fronta. Procena se pokazala tačnom, pošto je srpska vojska, posle zapovesti za proboj fronta, brzo porazila Bugare i prisilila ih na kapitulaciju, zatim i austrijske i nemačke trupe, što je bilo odlučujuće za slom Centralnih sila i okončanje Prvog svetskog rata. Pod njegovom komandom zaključen je ugovor o kapitulaciji bugarske vojske i oslobođena Srbija. Visoko je cenio srpsku vojsku i redovno isticao njene zasluge u konačnoj pobedi saveznika u Velikom ratu. Bio je najsvečanije primljen tokom posete u maju 1936. U Beogradu mu je podignut spomenik te godine.

1856-1942

13.jul 1942.

Rođen američki glumac Harison Ford. (Rođen: Čikago/Ilinois/Sjedinjene Američke Države) Ford je sin oca Kristofera Forda koji je imao irskonemačko poreklo i majke Dore Nidelman koja je bila Jevrejka. Maturirao je na Maine East High School u Park Ridžu (Ilinois, SAD), a kasnije je pohađao Ripon College (Viskonsin, SAD), gde je učio glumu. Svoju prvu veću ulogu je ostvario 1973. godine u filmu Američki Grafiti. Posle ove uloge igra u još nekoliko manjih filmova, a kasnije dobija uloge u velikim filmskim hitovima u kojima je ostvario najpoznatije uloge kao Han Solo u pet filmova Zvezdanih ratova i kao Indijana Džouns. Ostale značajne uloge je igrao u filmovima Patriotske igre, Neposredna opasnost, Anđeo sa dva lika, Vazduhoplov jedan i mnogim drugim. Nominovan je Oskarom kao najbolji glavni glumac u filmu Svedok, 1985. godine. Ford se venčavao tri puta, sa Meri Markart (1964—1979), sa kojom ima dva sina (Bendžamina i Vilarda) i Melisom Materson (1983—2001) sa kojom ima sina i kćerku (Malkom Karsvel i Džordžija). Od 2010. je u braku sa glumicom Kalistom Flokhart.

18.jul 1942.

Drugi svetski rat

Posle 38 dana ogorčenih borbi Nemačke i Hrvatske jedinice zauzele Kozaru u severozapadnoj Bosni, na kojoj je 3 500 boraca Drugog krajiškog partizanskog odreda branilo zbeg sa oko 80 000 srpskih civila pred ofanzivom 40 000 nemačkih, ustaških i domobranskih vojnika. Spaljena su sva srpska sela, pobijen veliki deo stanovništva, uključujući 540 ranjenika, a oko 60 000 civila oterano je u koncentracione logore, mahom u najozloglašeniji Jasenovac.

Drugi svetski rat

SAD objavile rat Bugarskoj, Mađarskoj i Rumuniji, satelitima nacističke Nemačke.

23.jul 1942.

Drugi svetski rat

Počela Staljingradska bitka - završena 02. februara 1943.

Avgust 1942

07.avgust 1942.

Drugi svetski rat

Počelo iskrcavanje američkih pomorsko-desantnih snaga na ostrvo Gvadalkanal u grupi Solomonskih ostrva, čime je označen početak ofanzivnih dejstava saveznika na Pacifiku u Drugom svetskom ratu. Japanci su na Gvadalkanalu izgradili vazdušno uporište radi napada na američke konvoje koji su plovili prema Australiji. Već prvog dana zauzet je glavni cilj - Hendersonov aerodrom, ali je usledio iznenadni japanski protivnapad, tako da je prava bitka za ostrva tek počinjala, pa su Amerikanci potpuno ovladali Solomonskim ostrvima tek u februaru 1943.

13.avgust 1942.

Drugi svetski rat

Pokrenut anglo-američki projekat Menheten - stvaranje atomske bombe. Pred početak Drugog svetskog rata postojala je opasnost da bi Nemci mogli konstruisati atomsku bombu koja bi im donela odlučujuću prednost tokom ratovanja. Na inicijativu poznatih stručnjaka i fizičara među kojima je bio i Albert Anštajn, započeti su radovi tokom 1940. godine na polju istraživanja i primene nuklearne energije pod pokroviteljstvom SAD. Predsednik Ruzvelt bio je posebno zainteresovan za mogućnost izrade atomske bombe. Uspostavljena je saradnja američkih i engleskih stručnjaka iz oblasti atomske energije koja je razmenom informacija, rešavanjem konkretnih problema i zadataka dovela do toga da je uspešna proizvodnja nuklearnog oružija bila sve izvesnija. Zato je u okviru Inženjerijske uprave Američke armije formirana tajna organizacija Menheten Distrikt 13. avgusta 1942. godine. Predsednik SAD Ruzvelt je za šefove projekta Menheten imenovao brilijantnog fizičara Roberta Juliusa Openhajmera koji će uvesti u projekat preko 400 sjajnih fizičara i generala Leslija Grovsa. Pokrenuto je oko dvadesetak laboratorija i desetine koncerna čiji stručnjaci nisu ni znali šta proizvode. Konstrukciona laboratorija je podignuta u gradiću Los Almos. Rezultati projekta biće poznati nakon tri godine kada će iz ove laboratorije izaći atomske bombe «Litlle boy» (Dečačić) i «Fat man» (Debeli čovek) koje će razoriti japanske gradove Hirošimu i Nagasaki te ubrzati svršetak Drugog svetskog rata.

U noćnom jurišu na ustaške bunkere u Kupresu poginuo partizanski komandant Simo Šolaja, narodni heroj SFR Jugoslavije. (Rođen: Pljeva, Šipovo/Austro-Ugarska/Bosna i Hercegovina 01.mart 1906. - Umro: Kupres/Kraljevina Jugoslavija (Nezavisna Država Hrvatska)/Bosna i Hercegovina 13.avgust 1942.) Potiče iz siromašne seljačke porodice, do početka Drugog svetskog rata radio je kao šumarski radnik i nadničar, u Bosni, Crnoj Gori i Srbiji. Čim je počeo ustaški teror u okolini Šipova, Simo se sa nekoliko svojih prijatelja i komšija sklonio u obližnju šumu i tu počeo da skuplja ljude i oružje za predstojeću borbu. Po izbijanju ustanka 1941. postao je vođa srpskih seljaka u svom kraju, izuzetno omiljen zbog pravičnosti, poštenja i hrabrosti. Predvodio je jedan krajiški bataljon po imenu"Iskra". Simo je poginuo jurišajući na ustaške bunkere, tokom napada na Kupres. Odlukom Centralnog komiteta KPJ, posmrtno je primljen u članstvo Komunističke partije Jugoslavije. Posmrtno je proglašen za narodnog heroja.

1906-1942

19.avgust 1942.

Drugi svetski rat

Britanske i kanadske trupe izvele desant kod Dipea u Francuskoj, u pokušaju da unište nemačka postrojenja obalske odbrane i potisnu Nemce, ali je poduhvat katastrofalno okončan. Od oko 6.000 savezničkih vojnika, samo 2.500 se vratilo a ostali su poginuli ili zarobljeni.

20.avgust 1942.

Rođen američki soul muzičar Ajsak Hejs, kantautor, kompozitor, muzički producent i glumac, najpoznatiji kao autor nekih od najvećih hitova soul muzike. (Rođen: Kovington/Tenesi/Sjedinjene Američke Države 20.avgust 1942. - Umro: Memfis/Tenesi/Sjedinjene Američke Države 10.avgust 2008.) Njegova najpoznatija numera je tema iz filma „Šaft“ za koju je 1972. dobio „Gremi“ i „Oskara“ za najbolju originalnu muziku za film. Hejs je decenijama bitno uticao na „crnu“ muziku u SAD, poput soul hitova 60-ih, disko muziku 70-ih ili filmsku muziku 80-ih i 90-ih godina XX veka. Svirao je za Otisa Redinga i druge slavne muzičare. Albumom „Hot Buttered Soul“ 1969. postao je zvezda. Godine 2002. uvršten je u „Hol slavnih“. Bavio se i glumom i pozajmljivao je, između ostalog, glas Kuvara u čuvenoj animiranoj tv seriji „South Park“ koju je napustio nakon nesuglasica sa autorima zbog njihove kritike Sajentološke crkve čiji je član bio. Umro je deset dana pre 66 rođendana od posledica moždanog udara.

1942-2008

21.avgust 1942.

Rođen hrvatski (jugoslovenski) filmski i pozorišni glumac Božidar Orešković. (Rođen: Zagreb/Kraljevina Jugoslavija (Nezavisna Država Hrvatska)/Hrvatska 21.avgust 1942. - Umro: Kozjača, Velika Gorica/Hrvatska 09.jul 2010.) Pohađao je Akademiju dramskih umetnosti u Zagrebu, a nakon diplomiranja 1965. godine u klasi profesora Georgija Para pridružuje se ansamblu Drame Hrvatskog narodnog kazališta. Tamo provodi celu karijeru ostvarivši brojne zapažene uloge. Publika ga pamti i po brojnim filmskim i televizijskim ulogama od kojih je verovatno najpoznatija ona Riđana u dramskoj seriji Kapelski kresovi iz 1974. godine. Uz glumu, bavio se i pisanjem, napisavši osam monodrama, brojne pozorišne tekstove, drame i adaptacije i roman Sedmi dan. Prvu ulogu na filmu odigrao je u Divljim anđelima (1969.) Fadila Hadžića. Dana 1. septembra 2007. godine, nakon 42 godine rada u HNK, odlazi u penziju pa se oprobava u hrvatskim sapunicama glumeći u Uroti (2007.), Ponosu Ratkajevih (2007.-2008.), Sve će biti dobro (2008.-2009.). Dana 10. jula 2010. počinio je samoubistvo u Velikoj Gorici.

1942-2010

25.avgust 1942.

Rođena srpska (jugoslovenska) pozorišna, filmska i TV glumica Đurđija Cvetić. (Rođena: Beograd/ Kraljevina Jugoslavija (Srbija pod nemačkom okupacijom)/Srbija 25.avgust 1942. - Umrla: Beograd/Srbija 06.avgust 2015.) Bila je članica Jugoslovenskog dramskog pozorišta od 1969. godine. Odigrala je na sceni svog matičnog teatra desetine uloga. Pripadala je generaciji „Bojanovih beba“, grupi mladih glumica i glumaca koje je Bojan Stupica pozvao u Jugoslovensko dramsko, u vreme njegove generacijske obnove. Đurđija Cvetić gostovala je u svim beogradskim pozorištima, poslednjih godina najviše na sceni Beogradskog dramskog, kao i u Crnogorskom narodnom pozorištu, Narodnom pozorištu Sombor, NP Banja Luka i drugima. Tokom studija upoznala je ljubav svog života, Avdu Mujčinovića, kasnije pozorišnog kritičara. U skladnom braku bili su tri decenije, a o njihovoj ljubavi glumica je uvek govorila sa ushićenjem. Međutim, 1997. godine, Avda je preminuo, a od tuge za suprugom Đurđija se teško razbolela. Smrt supruga, koji joj je bio najveći životni oslonac, nikada nije prebolela, a koliko joj je nedostajao do kraja života nije krila. Patili su što nemaju dece, ali zbog toga su bili još više posvećeni jedno drugom. Ostaje upamćena kao Seka u televizijskoj seriji „Grlom u jagode“ Srđana Karanovića, kao i po ulogama u „Sivom domu“, „Početnom udarcu“ i „Zaboravljenima“ Darka Bajića, u filmu „Oktoberfest“ Dragana Kresoje, TV seriji „Ulica lipa“. Dramski program Radio Beograda čuva sećanje na njen osoben glas i glumačku ekspresiju u desetinama radio-drama.

1942-2015

30.avgust 1942.

Ubijen srpski (jugoslovenski) slikar Sava Šumanović, majstor pejzaža, aktova i mrtve prirode, osobenih tonova, posebno intenzivnih na slikama iz rodnog Srema. (Rođen: Vinkovci/Austro-Ugarska/Hrvatska 22.januar 1896 - Umro: Sremska Mitrovica/Kraljevina Jugoslavija (Nezavisna Država Hrvatska)/Srbija 30.avgust 1942.) Smatra se jednim od najznačajnijih slikara srpske umetnosti dvadesetoga veka. Njegov opus obuhvata 800 slika i 400 crteža i skica. Uvršten je u 100 najznamenitijih Srba. Rođen je u porodici oca, šumskog inženjera Milutina (1862—1937) i majke Perside (1875—1968), rođene Tubić. Kada je imao četiri godine porodica se preselila u Šid. Na njegovim slikama dominiraju svetli tonovi, uz izražen osećaj za osvetljenje. Dugo je živeo u Parizu, a poslednje godine života boravio je u Šidu. Za vreme Drugog svetskog rata Šid ulazi u sastav Nezavisne Države Hrvatske i ćirilica je zabranjeno pismo, pa se Sava verovatno iz protesta ne potpisuje već samo označava godinu nastanka slike. Na Veliku Gospojinu, 28. avgusta 1942. godine, Savu su, zajedno sa još 150 Srba iz Šida, oko 6 sati ujutru, uhapsile ustaše i odvele u Sremsku Mitrovicu. Prema iskazu svedoka, kada je čuo da ustaše dolaze pod njega, tražio je da se okupa, očešlja i lepo obuče, kako ne bi otišao neuredan. Nakon sprovođenja u Sremsku Mitrovicu, svi su mučeni a potom streljani i zakopani u masovnoj zajedničkoj grobnici. Šumanovićeve velike kompozicije „Doručak na travi“ i „Pijana Lađa“ među najznačajnijim su delima srpskog modernog slikarstva. Najbolja njegova dela nalaze se u Narodnom muzeju u Beogradu, u zbirci Pavla Beljanskog i u galeriji „Sava Šumanović“ u Šidu.

1896-1942

31.avgust 1942.

Drugi svetski rat

Nemački general Ervin Romel obnovio ofanzivu protiv Britanaca kod Alam Halfe u Egiptu u nameri da izbije na Suecki kanal, ali je pokušaj propao.

Septembar 1942

08.septembar 1942.

Rođen srpski (jugoslovenski) filmski reditelj i scenarista, pretežno dokumentarnih filmova, Želimir Žilnik. (Rođen: Niš/Kraljevina Jugoslavija (Srbija pod nemačkom okupacijom)/Srbija) Rođen je u logoru na Crvenom krstu u Nišu, gde je njegova majka bila zatočena. Pošto su njegovi roditelji Slobodan i Milica poginuli tokom rata, (majka je ubijena u logoru, a oca su mu streljali četnici 1944), odrastao je sa porodicom svoje majke. Međunarodno je priznat reditelj igranih i dokumentarnih filmova i jedan od začetnika žanra doku-drame. Poznat je po filmovima koji su posvećeni savremenim temama i kritički se osvrću na društvena, politička i ekonomska zbivanja. Tema njegovog prvog dugometražnog filma, Rani radovi, s kojim je osvojio nagradu Zlatni medved Filmskog festivala u Berlinu 1969.godine, bile su studentske demonstracije 1968. godine. Žilnik sredinom sedamdesetih godina prošlog veka napušta Jugoslaviju gde je bio suočen sa cenzurom. Po povratku u Jugoslaviju osamdesetih godina prošloga veka, Žilnik režira nekoliko popularnih televizijskih doku-drama koje su nagovestile skori raspad Jugoslavije i buđenje nacionalizama. Tokom devedesetih godina prošlog veka proizveo je niz nezavisnih dokumentarnih i igranih filmova o napetostima na Balkanu, uključujući filmove. Takođe Žilnik problematizuje slom sistema vrednosti u posttranzicionim zemljama centralne i istočne Evrope, kao i probleme s kojima se izbeglice i imigranti suočavaju u novoj „proširenoj" Evropi. Dobitnik je nagrade „Tedi“, 1995. godine, takođe na berlinskom festivalu, za film „Dupe od mramora“. Dobitnik je više filmskih nagrada, između ostalih i Nagrade za životno delo Beogradskog festivala dokumentarnog i kratkometražnog filma 2013. godine. Dobitnik je Nagrade Centralnoevropske inicijative na 30. Filmskom festivalu u Trstu 2019. godine.

10.septembar 1942.

Drugi svetski rat

Britansko ratno vazduhoplovstvo napalo nemački grad Dizeldorf sa 476 aviona, koji su izbacili 100 000 bombi na taj grad.

25.septembar 1942.

Drugi svetski rat

U Bosanskom Petrovcu održan prvi kongres lekara partizana i sanitetskih radnika Jugoslavije, sa kojeg je upućen poziv lekarima i studentima medicine da se priključe borbi protiv okupatora.

27.septembar 1942.

Rođen Dit Pran, kambodžansko-američki novinar po čijim svedočenjima je snimljen film "Polja smrti". (Rođen: Siem Reap/Francuska Indokina/Kambodža 27.septembar 1942 - Umro: Nju Brunsvik/Nju Džersi/Sjedinjene Američke Države 30.mart 2008.) U Pnom Penu je bio fotograf i prevodilac u dopisništvu Njujork tajmsa. Kada je 1975. godine došlo do promene režima, strani novinari su dobili dozvolu za napuštanje zemlje. Nakon što su Amerikanci otišli, Dit je postao meta Crvenih Kmera. Kako bi spasio život, morao je skrivati svoje obrazovanje i činjenicu da je bio u kontaktu s Amerikancima (što su, per se, bili dovoljni razlozi za pogubljenje) pa se pretvarao da je taksista. Ubrzo je odveden na prisilni rad i četiri godine bio izložen izgladnjivanju i torturi, pre nego je vijetnamska vojska početkom 1979. godine svrgnula Pol Potov režim. U međuvremenu je uspeo pobeći. Njegov put kroz Kambodžu bio je dug 40 kilometara, i na njemu se susreo sa onim što će se kasnije nazvati "poljima smrti". U pitanju su masovna stratišta i grobnice žrtava Pol Potovog režima Crvenih Kmera. Prema njegovoj životnoj drami 1984.godine snimljen je i film "Polja smrti". Pod ovim režimom stradalo je oko dva miliona ljudi, između ostalih i Ditova tri brata i preko 50 članova njegove familije. Po dolasku u SAD 1979. nastavio je da radi za Njujork tajms, a docnije je bio i ambasador dobre volje Ujedinjenih nacija. Umro je od raka gušterače.

1942-2008

29.septembar 1942.

Rođen američki književnik, filmski scenarista srpskog porekla Stojan Stiv Tešić, dobitnik Oskara. (Rođen: Užice/Kraljevina Jugoslavija (Srbija pod nemačkom okupacijom)/Srbija 29.septembar 1942 - Umro: Sidnej/Nova Škotska/Kanada 01.jul 1996.) Stiv Tešič je rođen kao Stojan Tešić u Užicu. S roditeljima se preselio u Sjedinjene Američke Države kada je imao četrnaest godina. Smestili su se u istočnom Čikagu u Indijani. Diplomirao je na Univerzitetu Indijana, a na Kolumbija univerzitetu je napisao svoje prve komade. Njegova dramska dela doživela su veliki uspeh, između ostalog, nagrađen je i Oskarom za scenario filma „Četiri druga“. Uspešno je pisao kako za pozorište tako i za film. Ministarstvo za dijasporu vlade republike Srbije ustanovilo je 2005. Nagradu Stojan Stiv Tešić, kojom se nagrađuju pisci srpskog porekla koji pišu na drugim jezicima. Neki od filmova čije scenarije je pisao: „Breaking Away“, „Eyewitness“, „Four Friends“, „American Flyers“ itd. Igrani komadi: „Nourish The Beast“, „The Carpenters“, „Division Street“ itd. Romani: „Summer Crossing“, „Karoo“ itd. Umro je od srčanog udara, u svojoj 53. godini, u kanadskom gradu Sidneju.

1942-1996

Oktobar 1942

11.oktobar 1942.

Drugi svetski rat

U selu Kriva Reka kod Brusa nemački i bugarski vojnici zatvorili sve stanovnike u crkvu i digli je u vazduh, usmrtivši 320 civila, uglavnom žena i dece.

23.oktobar 1942.

Drugi svetski rat

Započela Druga bitka kod El Alamejna, napadom britanske Osme armije generala Bernarda Montgomerija na nemačko-italijanske snage pod komandom generala Ervina Romela, koje su gotovo uništene posle 12 dana borbi. Usledilo je iskrcavanje saveznika u severnoj Africi posle kojeg su snage Sila osovine u Africi potpuno slomljene.

Rođen Majkl Krajton, američki književnik, filmski režiser i scenarista, autor bestselera "Park iz doba Jure" i "Sfera". (Rođen: Čikago/Ilinois/Sjedinjene Američke Države 23.oktobar 1942. - Umro: Los Anđeles/Kalifornija/Sjedinjene Američke Države 04.novembar 2008.) Po obrazovanju lekar, proslavio se romanom "Andromedin soj" (1969). Pored "Parka iz doba Jure" i njegovog nastavka "izgubljeni svet", koji su postali holivudski hitovi, među njegovim najpoznatijim delima su romani "Kongo", "Plen" i "Gospodar Gena". Bio je jedan od scenarista filmova "Park iz doba jure" i "Tvister", a za rad na TV seriji "Urgentni centar" osvojio je 1996. Emi nagradu. Njegove knjige prodate su u tiražima većim od 150 miliona širom sveta.

1942-2008

Novembar 1942

04.novembar 1942.

Drugi svetski rat

Britanska Osma armija generala Bernarda Montgomerija potukla u egipatskoj pustinji kod gradića El Alamejn nemačko-italijanske snage (Afrički korpus generala Ervina Romela), gotovo ga uništivši posle 12 dana ogorčenih borbi. Četiri dana potom usledilo je iskrcavanje saveznika u severnoj Africi posle kojeg su u maju 1943. potpuno slomljene snage sila Osovine u Africi.

Poginuo Žarko Zrenjanin rukovodilac ustanka u Banatu i Bačkoj protiv nemačke okupacije, sekretar Pokrajinskog komiteta Komunističke partije Jugoslavije za Vojvodinu. (Rođen: Izbište, Vršac/Austro-Ugarska/Srbija 11.septembar 1902. - Umro: Pavliš, Vršac/Kraljevina Jugoslavija (Srbija pod nemačkom okupacijom)/Srbija 04.novembar 1942.) Poticao je iz siromašne zemljoradničke porodice. Njegovi roditelji otac Živa i majka Draga, rođena Malušev, imali su pored njega još četvoro dece, tri ćerke i sina. Žarko je bio drugo po redu dete. Godine 1923. završio je Učiteljsku školu i službovao u makedonskom selu Kanatlarci, a potom u rodnom Izbištu. Pored prosvetnog, bavio se i prosvetiteljskim radom. Godine 1927. je postao član ilegalne KPJ, a ubrzo je postao sekretar Okružnog komiteta KPJ za južni Banat. Godine 1933. je bio uhapšen zbog izdavanja ilegalnog komunističkog lista i osuđen na tri godine zatvora. Nakon izlaska sa robije 1936. godine, nastavio je sa partijskim radom radeći na obnovi partijskih organizacija u Vojvodini. Krajem 1938. je obnovio rad Pokrajinskog komiteta KPJ za Vojvodinu, a 1939. godine je postao njegov politički sekretar. Zbog političko-revolucionarnog rada bio je više puta hapšen. Godine 1940. izabran je u članstvo Centralnog komiteta KPJ.

Nakon okupacije Jugoslavije, 1941. godine organizovao je pripreme za oslobodilačku borbu u Vojvodini. Najviše je radio u Banatu i inicijator je stvaranja partizanskih odreda i njihovih prvih oružanih akcija. Posle teških udaraca koje su organizacije KPJ u Banatu i Bačkoj pretrpele u leto i jesen 1941, radio je na njihovom obnavljanju. Poginuo je u sukobu sa okupatorskim snagama, koje su novembra 1942. godine opkolile kuću u Pavlišu, u kojoj se nalazio. Za narodnog heroja je proglašen 5. decembra 1944. godina, a 2. oktobra 1946. banatski grad Petrovgrad je u njegovu čast preimenovan u Zrenjanin.

1902-1942

08.novembar 1942.

Drugi svetski rat

Savezničke snage se iskrcale u severnu Afriku, u prvoj većoj savezničkoj kombinovanoj operaciji u Drugom svetskom ratu. U pomorskom desantu "Baklja" pod komandom generala Dvajta Ajzenhauera, saveznici su se iskrcali kod alžirskih gradova Oran i Alžir i kod Kazablanke u Maroku. Borbe protiv nemačko-italijanskih trupa završene su 13. maja 1943. slomom snaga Sila osovine i francuskih trupa maršala Petena (višijevskih), čime je okončan rat u Africi.

10.novembar 1942.

Drugi svetski rat

Savezničke snage očistile Egipat od nemačkih trupa i zauzele alžirski grad Oran, posle pobede kod El Alamejna u Libiji nad Afričkim korpusom nemačkog generala Ervina Romela.

11.novembar 1942.

Drugi svetski rat

Nemačke trupe zaposele i neokupirani deo Francuske, pod kontrolom okupacione Petenove vlade u Višiju. Istog dana nemačke i italijanske trupe okupirale su i francusko ostrvo Korzika.

12.novembar 1942.

Drugi svetski rat

Britanska Osma armija generala Bernarda Montgomerija ponovo zauzela Tobruk u Libiji, zarobivši najmanje 30.000 nemačkih i italijanskih vojnika, i nastavila da preko Sahare goni razbijeni Afrički korpus nemačkog generala Ervina Romela.

13.novembar 1942.

Drugi svetski rat

U trodnevnoj bici na pacifičkom ostrvu Gvadalkanal Amerikanci porazili Japance i zaustavili njihovo nadiranje ka Australiji. Trodnevna bitka japanske i američke flote i avijacije je označila preokret u ratu na Pacifiku. Japanci su pretrpeli manje gubitke u brodovima, ali je strateški uspeh pripao Amerikancima, koji su pored brodova uništili gotovo kompletnu japansku diviziju.

15.novembar 1942.

Drugi svetski rat

U ilegalnoj štampariji u Novom Sadu štampan prvi broj "Slobodne Vojvodine". List je kasnije štampan povremeno u Surduku, a posle sloma okupatora počeo je da izlazi kao dnevni list u Novom Sadu. Počev od 1. januara 1953. izlazi pod imenom "Dnevnik".

18.novembar 1942.

Rođena američka filmska glumica Linda Evans, najpoznatija po televizijskim ulogama - dobitnica nagrade Zlatni globus. (Rođena: Hartford/Konektikat/Sjedinjene Američke Države) Lindini roditelji su poreklom iz Norveške. Prvi put na televiziji se pojavila 1960. godine kao gošća u seriji Bachelor Father u kojoj je glavnu ulogu tumačio Džon Forsajt, njen budući kolega iz Dinastije. Od 1965. do 1969. godine tumačila je lik Odri Barkli u popularnoj vestern seriji Velika dolina (The Big Valley), zajedno sa Barbarom Stenvik, koja je glumila njenu majku. Udavala se dva puta. Prvi put za glumca i filmskog producenta Džona Dereka sa kojim je bila u braku od 1968. do 1974. godine, a drugi put za Stena Hermana, sa kim je bila od 1976. do 1981. godine. Često je proglašavana za najlepšu ženu Amerike, a po zahtevu tadašnjeg muža Džona Dereka, 1971. godine slikala se za Plejboj. Najveću svetsku slavu donela joj je uloga Kristl Karington u tv seriji Dinastija, koju je tumačila od 1981. do 1989. godine. Linda Evans je za ulogu Kristl Karington bila nominovana za nagradu Zlatni globus pet puta zaredom (od 1982. do 1986. godine), ali ju je osvojila samo jednom i to 1982. godine. Pet puta je osvajala nagradu People's Choice, a 1983. godine bila je nominovana za nagradu Emi u kategoriji za najbolju glavnu žensku ulogu u tv seriji. Holivudska trgovačka komora izrazila joj je počast tako što joj je dala zvezdu na Holivudskoj stazi slavnih u znak doprinosa za televizijsku industriju zabave.

19.novembar 1942.

Drugi svetski rat

Sovjetske trupe izvele snažan kontraudar u Staljingradu i okružile Šestu i Četvrtu oklopnu nemačku armiju, koje su kapitulirale početkom 1943. što je označilo prekretnicu u ratu.

20.novembar 1942.

Umro srpski (jugoslovenski) glumac, dečji pisac, karikaturista i humorista Brana Cvetković, osnivač "Orfeuma" za koji je napisao više od 80 komada i skečeva lakog žanra. (Rođen: Knjaževac/Kneževina Srbija/Srbija 20.novembar 1874 - Umro: Beograd/Kraljevina Jugoslavija (Srbija pod nemačkom okupacijom)/Srbija 20.novembar 1942.) Brana Cvetković je rođen u porodici Đorđa Cvetkovića, sudskog činovnika. U Beogradu završava gimnaziju. Nakon toga, kao državni pitomac na Akademiji umetnosti u Minhenu studirao je slikarstvo, scenografiju i glumu. Već za vreme studija pokazao je izraziti talenat za scenografiju, karikaturu, humorističku prozu i glumu. Karijeru započinje u Narodnom pozorištu kao scenograf. Odlučio je da se okuša i u glumi kroz putujuće trupe svog vremena. Svoj „Orfeum“ osnovao je 1899. godine, koji je delovao u Beogradu u salama Pašinog Bulevara i Kolarcu, sa prekidima od 1929. godine. Njegov venčani kum bio je Branislav Nušić, književnik i komediograf. Bio je vodeći srpski satiričar u prvoj deceniji 20. veka uređujući čitav niz satiričnih časopisa. Nakon sve žešćih nasrtaja cenzure i zabrana nadolazeće diktature 1929. godine, Brana prekida rad „Orfeuma" i povlači se u miran život u svojoj kući u Hilandarskoj br. 34 i posvećuje se stvaralaštvu i prevođenju. Smatra se da je uz čika Jovu Zmaja, Brana Cvetković decenijama bio "najvredniji i najdostojniji hvale dečji pisac". Ovaj čuveni „smejač i zasmejač“, kako ga je nazivao Vinaver, umro je za vreme okupacije 20. novembra 1942. godine, u 68. godini. U Beogradu je, nekoliko meseci po smrti dobio ulicu, koja je posle oslobođenja preimenovana. Njegovo ime danas nosi jedna manja ulica u naselju Žarkovo.

1874-1942

26.novembar 1942.

Drugi svetski rat

U Bihaću osnovano Antifašističko veće narodnog oslobođenja Jugoslavije (AVNOJ), 54 delegata su izabrala Izvršni odbor AVNOJA-a sa dr Ivanom Ribarom na čelu. Bila je to neka vrsta vlade na oslobođenim teritorijama do Drugog zasedanja AVNOJ-a u Jajcu 1943. koje je izabralo Nacionalni komitet.

27.novembar 1942.

Drugi svetski rat

Francuska ratna flota stacionirana u luci Tulon, potopljena kako ne bi bila upotrebljena od strane Nemaca. Istog dana kada su nemačke trupe su zauzele Tulon, francuski mornari su potopili svoju flotu da ne bi pala u nemačke ruke.

28.novembar 1942.

U požaru koji je uništio jedan noćni klub u američkom gradu Boston poginulo oko 500 ljudi.

Decembar 1942

02.decembar 1942.

U Čikagu prvi put demonstrirana nuklearna lančana fisija od strane tima američkih nuklearnih fizičara, predvođenim Enrikom Fermijem. Tim je bio okupljen na realizaciji projekta izrade atomske bombe.

04.decembar 1942.

Drugi svetski rat

Američka avijacija prvi put bombardovala teritoriju Italije.

06.decembar 1942.

Rođen austrijski književnik nobelovac i aktivista nemačko-slovenačkog porekla Peter Handke, akademik SANU. (Rođen: Grifen/Nacistička Nemačka/Austrija) Rođen je u Grifenu u Koruškoj. Odrastao je u Istočnom Berlinu i Grifenu, a studije je započeo u Gracu. Prvi roman „Stršljeni” objavio je u leto 1965, pa napustio fakultet da bi se potpuno posvetio pisanju. Živeo je u Gracu, Diseldorfu i Berlinu, a kasnije u Parizu, Kronenbergu i SAD. Trenutno živi u Francuskom Šavilu. Dobio je Nobelovu nagradu za književnost 2019. godine, koja mu je dodeljena na svečanosti 10. decembra 2019. godine. Sedamdesetih i osamdesetih godina 20. veka vidljivost mu na svetskoj literarnoj sceni donose i romani „Levoruka žena”, „Kratka pisma za duga rastajanja” i mnogi drugi. Handke je stvorio više od 70 proznih radova i dvadesetak pozorišnih dela, a oprobao se i kao liričar, esejista, scenarista, prevodilac i režiser. Roman „Golmanov strah od penala”, koji je ušao u školsku lektiru, ekranizovao je Vim Venders, a Handke je napisao scenario i za čuveno ostvarenje ovog reditelja "Nebo nad Berlinom".

Handke je odavno vezan prijateljstvom sa Srbima. 1996. godine je putovao u BiH i napisao žestoko osporavani esej „Pravda za Srbiju“, u kojem se zalagao za diferencirani pristup zapadnih zemalja i protiv svaljivanja krivice samo na srpsku stranu.

Nakon toga, Handke je „preko noći“ prognan iz globalne intelektualne zajednice u ekskomunikaciju u kojoj se do danas nalazi. Posle prvog eseja sledila su dalja dela na tu temu. Početkom aprila 1999. sa početkom bombardovanja Jugoslavije, Handke je otputovao u Srbiju, u znak protesta vratio Bihnerovu nagradu i iščlanio se iz Katoličke crkve. Od nemačkog ministra Rudolfa Šarpinga je zahtevao da mu vrati sve njegove knjige. Handkeovi eseji o Srbiji spadaju među najtemeljnije i najsadržajnije kritike medija pisane poslednjih godina. Srbija je za njega ključna metafora za iskrivljavanje istine kroz medije. Izabran je 1. novembra 2012. godine za inostranog člana SANU. Povelja o članstvu mu je uručena 9. aprila 2013. godine.

16.decembar 1942.

Drugi svetski rat

Vrhovna komanda Nemačke izdala direktivu za borbu protiv partizanskih jedinica - nijedan nemački vojnik ne sme biti pozvan na odgovornost zbog brutalnog ponašanja, naređenje suprotno odredbama Ženevske konvencije.

Drugi svetski rat

Nemački general Hajnrih Himler izdao naredbu o deportaciji Roma u koncentracioni logor Aušvic-Birkenau, u spomen na ovaj događaj 16. decembar se od 1995. godine obeležava kao Dan holokausta Roma.

22.decembar 1942.

Drugi svetski rat

Američki bombarderi napali glavni grad Burme (danas Mjanmar) - Rangun (danas Jangon), pod japanskom okupacijom.

24.decembar 1942.

Drugi svetski rat

Izvršen atentat na Žan Luj Gzavije Fransoa Darlana komandanta severnoafričkih snaga marionetskog režima Anrija Petena. Suprotno Petenovoj naredbi, tokom iskrcavanja angloameričkih trupa u severnoj Africi Darlan im je olakšao napredovanje, naredivši prekid vatre. „Slobodni Francuzi“ su ga ipak smatrali izdajnikom i jedan pristalica generala Šarla de Gola izvršio je u Alžiru atentat na njega.

Drugi svetski rat

Uspešno testirana nova nemačka raketa zemlja-zemlja nazvana „FZG76“, koja je kasnije postala poznata kao raketa „Fau 1“. Testiranje je izvršeno na nemačkom eksperimentalnom poligonu u mestu Pinemunde.

25.decembar 1942.

Od posledica prebijanja i zadobijenih rana u Specijalnoj policiji okupiranog Beograda, umro srpski kompozitor, dirigent i muzikolog Vojislav Vučković. (Rođen: Pirot/Kraljevina Srbija/Srbija 18.oktobar 1910 - Umro: Beograd/Kraljevina Jugoslavija (Srbija pod nemačkom okupacijom)/Srbija 25.decembar 1942.) U Pragu je završio Konzervatorijum i Majstorsku školu, gde je i doktorirao. Bio je profesor Muzičke škole “Stanković” u Beogradu, dirigent Beogradske filharmonije i saradnik više listova i časopisa. Bavio se i muzičkom kritikom. Revolucionarnom studentskom pokretu pristupio je početkom tridesetih godina u Parizu tokom studija. Komunističkoj partiji Jugoslavije pristupio je 1933. Svoju antifašističku i komunističku opredeljenost izražavao je i u muzici. U njegovom stanu u Beogradu u Skadarskoj ulici držani su ilegalni partijski sastanci. U međuratnom periodu aktivno je učestvovao u radničkom pokretu, organizovao studentske i radničke horove. Posle okupacije Kraljevine Jugoslavije aprila 1941. uključio se u Narodnooslobodilački pokret (NOP). Sredinom iste godine bio je potkazan i morao se povući u ilegalu. Uhapšen je 24.decembra 1942. Sutradan je preminuo zbog zadobijenih rana prilikom hapšenja i mučenja u Specijalnoj policiji. Dela: simfonijske poeme “Ozareni put”, “Burevesnik”, “Herojski oratorijum”, balet “Čovek koji je ukrao sunce”.

1910-1942

28.decembar 1942.

Drugi svetski rat

Japanski avioni bombardovali indijski grad Kalkutu.